Sygnatura akt VII U 3362/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ P. , dnia 17 grudnia 2014 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Kuźniacka-Praszczyk Protokolant: st. sek. sąd. Marta Jurga po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 roku w Poznaniu odwołania K. Z. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. z dnia 4 lipca 2014 roku Nr (...) w sprawie K. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O. o prawo do emerytury zmienia zaskarżoną decyzję w całości i przyznaje odwołującej K. Z. , prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach poczynając od 15 maja 2014 roku. SSO Małgorzata Kuźniacka-Praszczyk UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. . decyzją z dnia 4 lipca 2014 roku (znak: ENMS/25/026045551) odmówił K. Z. prawa do emerytury, ponieważ na dzień 1 stycznia 1999 roku nie posiada co najmniej 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Jako podstawę prawną organ rentowy wskazał art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r. poz. 1440 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). K. Z. wywiodła w przepisanym trybie i terminie odwołanie, domagając się przyznania prawa do emerytury. Odwołująca wniosła o uznanie pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. W odpowiedzi na odwołanie, pozwany organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: K. Z. z d. M. ma obecnie 55 lat ( ur. (...) ). Rodzice odwołującej Z. M. ( ur. (...) ) i S. M. ( ur. (...) ) zamieszkiwali we wsi K. nr
- W latach 1973 – 1996 byli właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. 1.07 ha położonego na terenie wsi K. . Hodowali trzodę chlewną, owce, nutrie, króliki, kury, kaczki, indyki, gęsi. Uprawiali warzywa takie jak fasolka szparagowa, kalarepa, kalafiory, brukselka, a także zboża, ziemniaki, buraki pastewne i truskawki. S. M. wykonywał prace w polu takie jak: bronowanie, orka, koszenie. Zajmował się śrutowaniem zboża na paszę. Wykonywał prace związane z odstawianiem zboża czy zwierząt do punktu skupu. Uczestniczył również w pracach przy warzywach, jednak w mniejszym rozmiarze. Z. M. wykonywała także prace w polu, głównie jednak przy hakaniu i zbiorze warzyw. Zajmowała się obrządkiem inwentarza. Rodzice odwołującej przy zbiorze warzyw korzystali z pomocy sąsiedzkiej, bowiem prace te należało wykonać w odpowiednim terminie. Odwołująca była zameldowana na pobyt stały we wsi K. nr 31 w okresie od 2 grudnia 1963 roku do 18 stycznia 1989 roku. Odwołująca zamieszkiwała wspólnie z rodzicami oraz młodszymi siostrami: I. M. ( ur. (...) ) i R. M. ( ur. (...) ). Ojciec odwołującej pracował zawodowo poza rolnictwem – w (...) na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast matka odwołującej nie pracowała poza rolnictwem. Z. M. opłacała składkę na ubezpieczenie społeczne rolników od 1 lipca 1977 roku do 31 grudnia 1991 roku. Odwołująca ukończyła 16 rok życia w dniu 15 maja 1973 roku. W dniu 2 czerwca 1978 roku odwołująca ukończyła Liceum Ogólnokształcące w L. . Od 1 lipca 1978 roku do 1 października 1978 roku odwołująca pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, przeważnie 8 godzin dziennie. Wykonywała prace przy inwentarzu i w polu. Zajmowała się odpasaniem zwierząt rano i wieczorem. Wieczorem wraz z matką przygotowywała karmę dla zwierząt na następny dzień. Na początku lipca pracowała przy zbiorze truskawek. Uczestniczyła w zbiorze fasolki dwa razy dziennie w lipcu. Odwoziła fasolkę do przetwórni. Podlewała kalafiory i kalarepę, wycinała je, segregowała i odwoziła do przetwórni. Wykonywała prace przy brukselce, którą należało obhakać, nawadniać i obrywać liście. W lipcu i sierpniu odwołująca pracowała również przy żniwach, wiążąc wraz z matką zboże w snopki. W kolejnym miesiącu pracowała przy wykopkach ziemniaków i buraków. Warzywa te były wykopywane ręcznie. Wcześniej odwołująca uczestniczyła w ich ręcznym odchwaszczaniu. W okresie od 2 października 1978 roku do 25 stycznia 1979 roku odwołująca studiowała dziennie na Wydziale Rolniczym Akademii Rolniczej w P. (obecnie (...) Przyrodniczy) na kierunku Rolnictwo. Nadal mieszkała z rodzicami, bowiem nie przyznano jej miejsca w akademiku. Dojeżdżała codziennie do szkoły. Z domu wyjeżdżała rano o godzinie 5.00 bądź 7.
- Do domu wracała około godziny 16.
- Odwołująca dalej pomagała rodzicom w pracach w gospodarstwie rolnym. Gdy wyjeżdżała z domu do szkoły o godzinie 5.00, to wówczas nie zajmowała się rannym obrządkiem zwierząt. Obrządkiem zwierząt zajmowała się, gdy wyjeżdżała z domu o godzinie 7.
- Natomiast po powrocie ze szkoły uczestniczyła w wieczornym obrządku zwierząt. W czasie gdy odwołująca studiowała, to pomagała rodzicom w pracach w gospodarstwie rolnym przez około 3 godziny dziennie. Po przerwaniu nauki odwołująca także pomagała rodzicom w pracach w gospodarstwie. Zajmowała się obrządkiem zwierząt, wyrzucała obornik. Prace te wykonywała przez 3 godziny, choć zdarzały się takie dni, że dłużej, przez 5 godzin. W dniu 1 marca 1979 roku odwołująca podjęła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na kolei – w (...) Zakładzie Spółki . Na dzień 1 stycznia 1999 roku odwołująca posiada ponad 15-letni okres zatrudnienia stale i pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach, tj. 19 lat 4 miesiące i 4 dni. Na dzień 1 stycznia 1999 roku ZUS uznał za udowodniony okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 19 lat 10 miesięcy i 20 dni (okres składkowy w wymiarze 18 lat 6 miesięcy i 15 dni, okres nieskładkowy w wymiarze 1 rok 4 miesiące i 5 dni). Odwołująca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. W dniu 17 kwietnia 2014 roku odwołująca złożyła wniosek o emeryturę. Odwołująca osiągnęła 55 lat w dniu 15 maja 2014 roku. W dniu 4 lipca 2014 roku ZUS wydał zaskarżoną decyzję. Odwołująca nadal pozostaje w stosunku pracy w (...) S.A. (...) Zakładzie Spółki . Odwołująca posiada na dzień 1 stycznia 1999 roku co najmniej 20-letni okres składkowy, nieskładkowy i uzupełniający. Pracowała bowiem w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie w okresie od 1 lipca 1978 roku do 1 października 1978 roku. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: - zeznań świadka M. H. k. 19-20; - dokumentu w postaci zaświadczenia (...) Przyrodniczego w P. z dnia 21 października 2014 roku k. 32; - zeznań odwołującej K. Z. k. 18 i 19, 43 i 44; - dokumentów zgromadzonych w aktach pozwanego organu rentowego o znaku (...) . Za w pełni wiarygodne i przydatne dla ustalenia stanu faktycznego Sąd uznał zgromadzone w sprawie dowody z dokumentów. Dokumenty zostały sporządzone w przepisanej formie przez właściwe organy w zakresie ich kompetencji. Natomiast fakt niekwestionowania przez strony treści kserokopii dokumentów pozwolił na potraktowanie tychże kserokopii jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej. Także zeznania świadka M. H. Sąd uznał za wiarygodne. Świadek potwierdziła, że odwołująca wykonywała po ukończeniu szkoły średniej prace w gospodarstwie rolnym rodziców: odpasała trzodę chlewną, wykonywała prace w polu. Nadto świadek posiadała wiedzę, że odwołująca uczyła się w P. , dokąd codziennie dojeżdżała. Wymieniła również jakie prace w gospodarstwie rolnym wykonywali rodzice odwołującej. Sąd uznał zeznania odwołującej K. Z. za wiarygodne, albowiem są zborne i logiczne oraz zgodne z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej, iż w okresie od 1 lipca 1978 roku do 1 października 1978 roku wykonywała prace w gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze co najmniej 4 godziny dziennie. Odwołująca w sposób szczegółowy wymieniła czynności, które wykonywała w gospodarstwie w tym czasie. Natomiast w przypadku dalszego okresu od 2 października 1978 roku, to sama odwołująca przyznała, że prace w gospodarstwie rolnym zajmowały jej mniej czasu, przeważnie 3 godziny dziennie. Natomiast nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy okazały się zeznania świadka W. H. , który podał znacznie zawyżoną wielkość gospodarstwa rolnego rodziców odwołującej, podał błędną datę ukończenia przez odwołującą szkoły średniej, jak również zeznał, że odwołująca pracowała w gospodarstwie rolnym swych rodziców w latach
- Wskazać należy, że świadek M. H. – żona W. H. przyznała, że jej mąż ma problemy z pamięcią, choć nadal radzi sobie ze sprawami życia codziennego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie K. Z. zasługiwało na uwzględnienie. Przedmiotem żądania odwołującej K. Z. było zaliczenie jej do ogólnego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 1 lipca 1978 roku do 28 lutego 1979 roku. W myśl art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013r. poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32-34, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- Ust. 2 stanowi, iż emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. W myśl art. 40 ustawy kolejowa emerytura przysługuje pracownikowi kolejowemu urodzonemu przed dniem 1 stycznia 1949 r., który spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący dla kobiet 55 lat, mężczyzn 60 lat; 2) ma okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny, w tym co najmniej 15 lat zatrudnienia na kolei, łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia na kolei, o których mowa w art. 44-
- Szczegółowe warunki przyznania prawa do wcześniejszej emerytury określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), które zachowuje moc obowiązującą również pod rządami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Z kolei zgodnie z ust. 3 § 4 do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, o których mowa w ust. 1, zalicza się także okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin. W niniejszej sprawie, bezsporne było między stronami, iż odwołująca K. Z. ukończyła 55 lat życia w dniu 15 maja 2014 roku oraz udowodniła 19 lat, 10 miesięcy i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 19 lat 4 miesiące i 4 dni pracy w szczególnych warunkach w (...) S.A. P. . Kwestię sporną stanowiło posiadanie przez odwołującą 20 letniego okresu składkowego i nieskładkowego. W myśl art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56 , jak okresy składkowe: 1) okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, 2) przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, 3) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. W niniejszej sprawie odwołująca domagała się uwzględnienia przy ustalaniu prawa do emerytury przepadającego przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia, tj. okresy pracy od 1 lipca 1978 roku do 28 lutego 1979 roku. W uzasadnieniu wyroku z dnia 25 marca 2014 roku, I UK 340/13, (LEX nr 1477426), Sąd Najwyższy wskazał, że na gruncie systemu świadczeń z ubezpieczenia społecznego obowiązującego od dnia 1 stycznia 1999 roku, zagadnienie, czy praca w gospodarstwie rolnym, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach, zaliczana jest pod jakimikolwiek warunkami, w szczególności wymaganego wymiaru, rozpatrywane było w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., II UKN 535/99 (OSNAPiUS 2001 Nr 21, poz. 650), z dnia 19 grudnia 2000 r., II UKN 155/00 (OSNAPiUS 2002 Nr 16, poz. 394), z dnia 17 października 2008 r., II UK 61/08, (niepubl.) oraz z dnia 8 marca 2011 r., II UK 305/10 (niepubl.) Sąd Najwyższy brał pod uwagę, że praca w gospodarstwie rolnym nie może być traktowana inaczej, niż przebyte w poprzednim stanie prawnym okresy ubezpieczenia, a przynajmniej powinna być ekwiwalentna tytułowi ubezpieczenia. Przyjmował, że skoro w art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach do uwzględnienia okresów pracy przed dniem 15 listopada 1991 r. wymagane jest wykonywanie jej w wymiarze przynajmniej połowy pełnego wymiaru czasu pracy, to świadczenie pracy na rzecz gospodarstwa rolnego osoby bliskiej powinno odpowiadać co najmniej połowie pełnego wymiaru czasu pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2006 r., II UK 42/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 292 i z dnia 21 kwietnia 1998 r., II UKN 3/98, niepubl.). Według utrwalonego w wymienionych orzeczeniach poglądu, w stażu emerytalnym uwzględnia się - jak okresy składkowe - nie okresy jakiejkolwiek pracy gospodarstwie rolnym, lecz tylko stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności rolniczej. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że odwołująca pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców stale, w wymiarze, co najmniej czterech godzin dziennie w okresie od 1 lipca 1978 roku do 1 października 1978 roku, tj. w okresie wystarczającym do uzupełnienia wymaganego do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego na podstawie art. 184 ust. 1 oraz art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . W tym okresie odwołująca nie pobierała już nauki. Ukończyła szkołę średnią. Od dnia 2 października 1978 roku miała podjąć studia. Był to okres wakacji letnich. Wprawdzie gospodarstwo rolne rodziców odwołującej nie było zbyt duże, miało nieco ponad 1 ha powierzchni, jednakże rodzice odwołującej uprawiali wiele warzyw, dodatkowo zboża, hodowali sporo inwentarza. W świetle zasad doświadczenia życiowego nie można przyjąć, że odwołująca w realiach ówczesnych stosunków wiejskich w czasie wakacji szkolnych, a co za tym idzie w okresie największego nasilenia prac, wykonywała jedynie typowe obowiązki domowe, zwyczajowo wymagane od członka rodziny. Z relacji odwołującej i świadka M. H. wynika, że odwołująca wykonywała wówczas wszystkie konieczne prace, świadczyła pracę w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, przeważnie w wymiarze 8 godzin dziennie. O tym, że w tym okresie nasilenie prac w gospodarstwie rolnym rodziców odwołującej było bardzo duże świadczy również okoliczność, że rodzice odwołującej musieli korzystać z pomocy sąsiedzkiej, zwłaszcza przy zbiorze warzyw, który należało wykonywać w odpowiednim terminie. Odwołująca wykonywała stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonego gospodarstwa rolnego i miała możliwość codziennego wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością rolniczą. Podkreślić należy, że jeżeli praca w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia świadczona była przed dniem 1 stycznia 1983 roku w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, to przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględnia się ten okres, także gdy przypadał on w czasie wakacji szkolnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2014 r., III UK 180/13, LEX nr 1483963). Natomiast brak podstaw do uznania, że odwołująca pracowała stale w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie studiów oraz po przerwaniu nauki przed dniem 1 marca 1979 roku. Sama odwołująca przyznała, że pracowała wówczas w gospodarstwie rolnym rodziców mniej niż 4 godziny dziennie. Nadto nasilenie prac w lutym nie było już tak duże jak w okresie letnim czy na początku jesieni. Nie było więc potrzeby wykonywania przez odwołującą stałej i systematycznej pracy. Zaznaczyć trzeba, że dyspozycyjność osoby pracującej w gospodarstwie wyłączona jest w przypadku osób uczących się w szkołach położonych w innej miejscowości niż gospodarstwo rolne, tym bardziej jeżeli jest to szkoła wyższa, gdzie nauka odbywa się w systemie dziennym, a odległość położenia szkoły jest znaczna. Tak jak było w przypadku odwołującej. W tym miejscu należy przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 roku, II UKN 535/99, (OSNAPiUS 2001 Nr 21, poz. 650) w którym wskazano, że doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego. Jako taką właśnie, doraźną pomoc, należało traktować pracę wykonywaną przez odwołującą w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie studiów i w okresie zimowym przed 1 marca 1979 roku. Reasumując, uznać należało jednak, że odwołująca spełnia przesłanki do nabycia prawa do emerytury z art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na fakt udokumentowania 20-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. W myśl art. 129 ust. 1 powołanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust.
- Dlatego też, Sąd Okręgowy na podstawie ww. przepisów oraz art. 47714 § 2 kpc zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującej K. Z. prawo do emerytury poczynając od dnia 15 maja 2014 roku ( tj. od osiągnięcia 55 lat ). SSO Małgorzata Kuźniacka-Praszczyk ZARZĄDZENIE
- odnotować uzasadnienie w kontrolce uzasadnień,
- doręczyć odpis wyroku wraz z uzasadnieniem: - pełnomocnikowi pozwanego organu rentowego radcy prawnemu U. jakubowskiej - B. wraz z aktami emerytalnymi odwołującej,
- akta przedłożyć celem rozpoznania wniosku o zwrot kosztów podróży SSO Małgorzata Kuźniacka-Praszczyk P. , 31 grudnia 2014 roku