Sad powszechny, I ACa 165/13

(1)i M. K.

(2)o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I C 859/12 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że zasądza od pozwanej M. K.

(2)na rzecz powoda T. C. kwotę 29.464,67 (dwadzieścia dziewięć tysięcy czterysta sześćdziesiąt cztery 67/100) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 31 stycznia 2012 r. do dnia zapłaty oraz w punkcie II w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanego M. K.

(1)kwotę 1.302 zł;

1. oddala dalej idącą apelację;
2. zasądza od pozwanej M. K.

(2)na rzecz powoda 1.800 zł kosztów postępowania apelacyjnego; 4. zasądza od powoda na rzecz pozwanego M. K.

(1)1.800 zł kosztów postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo T. C. przeciwko M. K.

(1)i M. K.

(2)o zapłatę 180.000 zł z odsetkami od 22 listopada 1999 r. i zasądził od powoda na rzecz pozwanego M. K.

(1)koszty procesu. Sąd ten ustalił, że w dniu 13 listopada 1998 r. pozwani M. K.

(2)i M. K.

(1)jako pożyczkobiorcy zawarli umowę pożyczki z M. K.

(1)ojcem pozwanego (pożyczkodawcą). Umowa pożyczki dotyczyła kwoty 55.232 USD tj. 180.000 zł, którą pożyczkobiorcy zobowiązali się zwrócić w trzech transzach: równowartość 20.000 USD do 30.09.1999 r.; równowartość 20.000 USD do 30.09.2000 r. i równowartość 15.323 USD do 30.09.2001 r. W dniu 16 lipca 2000 r. pożyczkodawca - M. K.

(1)zmarł, a postanowieniem z dnia 10 stycznia 2001 r. Sąd Rejonowy (...) we Wrocławiu stwierdził, że spadek po M. K.

(1)na podstawie testamentu notarialnego z dnia 15 lutego 1991 r. nabyła żona G. K. w całości. Pismem z dnia 3 marca 2004 r. G. K. wezwała M. K.

(1)i M. K.

(2)do zwrotu kwoty 180 000 zł z należnymi odsetkami. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 16 marca 2004 r. M. K.

(1)poinformował G. K. , że sprawa rozliczenia pożyczki będzie rozpoznawana przez sąd przy ustalaniu należnego mu po zmarłym ojcu M. K.

(1)zachowku. W dniu 25 marca 2004 r. G. K. zawarła z T. C. umowę przelewu wierzytelności zgodnie z którą przelała na rzecz cesjonariusza swoją wierzytelność nabytą w drodze spadku w stosunku do M. K.

(1)i M. K.

(2)wierzytelności na kwotę 180 000 zł plus odsetki z tytułu pożyczki zawartej w dniu 13 listopada 1998 r. Pismem z dnia 25 marca 2004 r., nadanym w dniu 31 marca 2004 r., G. K. zawiadomiła pozwanych M. K.

(1)i M. K.

(2)o dokonaniu cesji wierzytelności w wysokości 180 000 zł na rzecz cesjonariusza T. C. . Pismem z dnia 26 marca 2004 r., nadanym w dniu 26 marca 2004 r., T. C. wezwał pozwanych M. K.

(1)i M. K.

(2)do zapłaty kwoty 180 000 zł z ustawowymi odsetkami od terminów zwrotu pożyczki, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. W odpowiedzi na powyższe pismo, pismem z dnia 10 kwietnia 2004 r. skierowanym do T. C. , pozwany M. K.

(1)poinformował, że sprawa rozliczenia pożyczki będzie rozpatrywana przez sąd przy ustaleniu należnego pozwanemu po ojcu M. K.

(1)zachowku. W pozwie z dnia 28 kwietnia 2003 r. M. K.

(1)wniósł o zasądzenie od G. K. kwoty 300 000 zł tytułem zachowku po zmarłym ojcu M. K.

(1). Powyższy pozew G. K. otrzymała w dniu 20 lutego 2004 r. i w złożonej w dniu 5 marca 2004 r. odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa wskazując między innymi, że M. K.

(1)zwracał się o rozliczenie zachowku ale spadkobierczyni G. K. stanęła na stanowisku, że należny mu zachowek zostanie rozliczony poprzez potrącenie w ramach rozliczenia pożyczki w kwocie 180 000 zł, którą M. K.

(1)zaciągnął u spadkodawcy. Wyrokiem częściowym z dnia 21 września 2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził od G. K. na rzecz M. K.

(1)kwotę 20.911,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lutego 2004 r. tytułem części zachowku po zmarłym ojcu. Natomiast wyrokiem końcowym z dnia 5 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zasądził od G. K. na rzecz M. K.

(1)kwotę 25 518,27 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lutego 2004 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia w przedmiocie spornej umowy pożyczki z dnia 13.11.1998 r. wskazano, między innymi, że M. K.

(1)wraz z żoną M. K.

(2)zwrócili spadkodawcy tylko część pożyczonej kwoty tj. 50 000 zł. Powyższa kwota została rozliczona w sprzęcie kupionym przez M. K.

(1), a przewiezionym przez spadkodawcę do jego lokalu przy u. (...) 3 we W. . Natomiast pozostał kwota 130 000 zł została przez Sąd zaliczona do masy spadkowej jako wierzytelność spadkodawcy wobec M. K.

(1)i jego żony M. K.

(2)i powiększyła aktywa wchodzące w skład spadku, a ustalone przez sąd ostatecznie na kwotę 1 379 414,35 zł. Wysokość długów spadkowych została ustalona na kwotę 190 833,25 zł, zatem substrat zachowku to kwota 1 188 581,10 zł, z czego M. K.

(1)przysługuje 3/32, tj. kwota 111 429,47 zł. Z powyższej kwoty sąd odliczył kwotę 21518,27 zł zasądzoną wyrokiem częściowym oraz kwotę 65 000 zł (1/2 wierzytelności w wysokości 130.000 zł z umowy pożyczki, którą uznał w tej części za skutecznie potrąconą na podstawie art. 498 k.c. ) i zasądził kwotę jak w wyroku. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. zmienił powyższy wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu i powództwo M. K.

(1)o zachowek oddalił. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd II instancji wskazał, że po pierwsze kwotę 50 000 zł stanowiącą równowartość wyposażenia baru spadkodawcy przy ul. (...) we W. , które to wyposażenie stanowiło w części rozliczenie zawartej umowy pożyczki z dnia 13.11.1998 r., należy doliczyć do wartości czynnej spadku i o tą kwotę Sąd Apelacyjny powiększył wartość majątku spadkowego. Łącznie aktywa spadkodawcy Sąd II instancji ustalił na kwotę 1 247 214,35 zł, w tym kwotę 130 000 zł tytułem wierzytelności spadkodawcy wobec małżonków M. i M. K.

(2)z tytułu pożyczki, a wysokość długów spadkowych Sąd Apelacyjny ustalił na kwotę 174 833,26 zł. Tym samym substrat zachowku to kwota 1 072 381,09 zł, a w konsekwencji należny M. K.

(1)zachowek został ustalony przez Sąd na kwotę 100 535,73 zł, co po odliczeniu kwoty 20 911,20 zł zasądzonej prawomocnym wyrokiem częściowym z dnia 21.09.2010 r. daje kwotę 79 624,53 zł. Jednocześnie, ponieważ wierzytelność G. K. w stosunku do M. K.

(1)i jego żony M. K.

(2)- dłużników solidarnych, z tytułu umowy pożyczki z dnia 13.11.1998 r., ustalona na kwotę 130 000 zł, zgodnie z zarzutem G. K. powinna być rozliczona w całości z wzajemną wierzytelnością M. K.

(1)z tytułu zachowku, oraz mając na uwadze treść art. 498 § 2 k.c. , Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie powoda o zapłatę zachowku wygasło na skutek umorzenia jego wierzytelności w całości, co skutkowało oddaleniem powództwa w t ym zakresie. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że w rozpoznawanej sprawie należało rozważyć dwie kwestie: - prawomocności materialnej orzeczenia, - możliwości potrącenia przelanej wierzytelności z wierzytelnością dłużnika, jaką ma ona w stosunku do zbywcy wierzytelności. Co do pierwszej kwestii to mając na uwadze treść wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn.. akt I ACa 1313/11 w sprawie I C 777/03 Sądu Okręgowego we Wrocławiu, a przede wszystkim stanowcze ustalenia, które stały się podstawą rozstrzygnięcia, należy przyjąć w niniejszej sprawie, że kwota 50.000 zł z umowy pożyczki z 13.11.1998 r. została rozliczona w sprzęcie gastronomicznym jeszcze za życia spadkodawcy, natomiast kwota 79.624,53 zł uległa umorzeniu wobec skutecznie zgłoszonego przez G. K. zarzutu potrącenia powyższej wierzytelności z wierzytelnością z tytułu zachowku. Zatem do rozliczenia ze spornej umowy w tej sprawie pozostała jedynie kwota 50.375,47 zł. Wyrokiem częściowym z 21.09.2010 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sprawie I C 777/03 zasądził od G. K. na rzecz (pozwanego) M. K.

(1)20.911,20 zł tytułem części zachowku. Natomiast pozwany M. K.

(1)w odpowiedzi na pozew zgłosił zarzut potrącenia z tytułu zachowku kwoty 300.000 zł czyli również co do należności zasądzonej wyrokiem częściowym z dnia 21.09.2010 r. w wysokości 20.911,20 zł. Omawiając przepis art. 513 § 2 k.c. Sąd pierwszej instancji wskazał, że przepis ten należy tak rozumieć, że dłużnik z cedowaną wierzytelnością może potrącić wszystkie wierzytelności przysługujące mu względem zbywcy, które uzyskał do chwili powzięcia wiadomości o przelewie, jeżeli są wymagalne i zaskarżalne. W tej sytuacji wbrew stanowisku powoda, w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia, która wierzytelność była wcześniej wymagalna. Sąd Okręgowy przyjął, że roszczenie pozwanego o zachowek było wymagalne już od stycznia 2001 r. ( art. 1007 § 1 k.c. ). Zatem zgodnie z art. 498 § 2 k.c. w zw. z art. 513 § 2 k.c. wierzytelność z tytułu umowy pożyczki z 13.11.1998 r. uległa umorzeniu o kolejną kwotę. Przy czym zgodnie z art. 499 k.c. potrącenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy stało się możliwe. Jak wskazał dalej Sąd Okręgowy przytoczone argumenty potwierdzają, że powództwo o zapłatę 180.000 zł było niezasadne co do kwoty 150.535,73 zł o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku oddalając powództwo. Sąd pierwszej instancji przyznał jednak, że winien był zasądzić solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 29.464,27 zł z ustawowymi odsetkami od 30.09.2001 r., ale w wyniku pożyczki nie uwzględnił tej kwoty. Wyrok ten co do kwoty 29.464,27 zł z ustawowymi odsetkami od 30.09.2001 r. oraz co do kosztów procesu zaskarżył powód. W apelacji zarzucił sprzeczność rozstrzygnięcia (wyroku) z ustaleniami poczynionymi w sprawie ze względu na pomyłkę Sądu w zakresie poczynionych obliczeń. Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozowanych solidarnie na rzecz powoda kwoty 29.464,27 zł z odsetkami od 30.09.2001 r. i kosztów postepowania. Pozwany M. K.

(1)w odpowiedzi na apelację wniósł o jej odrzucenie w całości ewentualnie o jej oddalanie. Pismem procesowym z dnia 1 marca 2013 r., które wpłynęło do Sądu Apelacyjnego 4 marca 2013 r. pozwanym M. K.

(1)podtrzymał w całości złożoną w odpowiedzi na apelację oraz przedłożył umowę przelewu wierzytelności na mocy której nabył wierzytelność wobec G. K. w kwocie 30.000 zł, a którą to wierzytelność przedstawił obecnie na podstawie art. 513 § 2 k.c. do potrącenia z ewentualną pozostałą częścią pożyczki wynikającej z umowy z dnia 13 listopada 1998 r. w wysokości 29.464,27 zł. Wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonego dokumentu na okoliczność nieistnienia zobowiązania objętego powództwem T. C. . Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Sąd pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny przyjął za swoje czyniąc je podstawą orzekania w postepowaniu apelacyjnym. Sąd Apelacyjny dodatkowo jedynie ustalił, że umowa z dnia 1.03.2013 r. pozwany M. K.

(1)kupił od K. K. wierzytelność tego ostatniego wobec G. K. w kwocie 30.000 zł, będącą częścią kwoty zasądzonej na jego rzecz w wyroku z dnia 31.01.2012 r. Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu w sprawie I ACa 1313/11. Przedmiotową wierzytelność pozwany M. K.

(1)przedstawił do potrącenia w rozpoznawanej sprawie. Wobec tej niekwestionowanej czynności prawnej należało rozważyć jej skuteczność. Zgodzić się trzeba ze skarżącym, a zatem i z poglądem Sądu Okręgowego, co do wykładni przepisu art. 513 § 2 k.c. Dłużnik z przelaną wierzytelnością może potrącić wszystkie te wierzytelności, które uzyskał do chwili powzięcia informacji o przelewie, ale potrącenie jest również możliwe co do takich wierzytelności, gdy wierzytelność dłużnika (względem zbywcy) nastąpiła po tym, kiedy otrzymał zawiadomienie o przelewie, wówczas jednak pod warunkiem, że wymagalność wierzytelności dłużnika nastąpiła wcześniej niż wymagalność wierzytelności cedowanej. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że wymagalność wierzytelności w kwocie 30.000 zł nabytej przez pozwanego M. K.

(1)od K. K. nastąpiła wcześniej bo w styczniu 2001 r. – niż wymagalność wierzytelności powoda T. C. w kwocie 29.464,27 zł., objętej apelacją. Oznacza to, że potrącenie wymagalnej wcześniej wierzytelności (30.000 zł) z wierzytelnością zbywcy wierzytelności w kwocie 29.464,27 zł – czyli wierzytelności G. K. – jest w rozumieniu art. 513 § 2 k.c. dopuszczalna. Należy dodać, że wobec oddalenia powództwa (wyrok Sądu Okręgowego z 15.11.2012 r.) w dacie nabycia przez M. K.

(1)wierzytelności w kwocie 30.000 zł, dochodzona w postępowaniu apelacyjnym kwota 29.464,27 zł nie jest na rzecz powoda zasądzona. Zatem potrącenie tej kwoty, która nadal jest wierzytelnością G. K. z wymagalną wierzytelnością 30.000 zł jest dopuszczalne. Należy zatem dojść do wniosku, że określone ostatecznie w apelacji powoda żądanie, dotyczy wierzytelności nieistniejącej, bowiem została ona umorzona w skutek potrącenia z nabytą przez pozwanego wierzytelnością z tytułu zachowku, której wymagalność była bezspornie wcześniejsza niż wymagalność pozostałej do zapłaty pożyczki (jej części) w kwocie 29.464,27 zł. Ponieważ pozwany może zgłosić zarzut potrącenia w każdej fazie procesu, zatem także w postępowaniu apelacyjnym (patrz. wyrok SN z 15.09.2005 r. II CK 61/05 i z tej samej daty II CK 72/05 – nie publ.) to wobec skuteczności tego zarzutu podniesionego przez pozwanego M. K.

(1)apelację wobec tego pozwanego należało oddalić ( art. 385 k.p.c. ) i orzec co do należnych mu kosztów postępowania w pierwszej jak i w drugiej instancji na podstawie art. 98 k.p.c. Wyrok podlegał zmianie wobec pozwanej M. K.

(2). Faktycznie jak to podniósł powód w apelacji, Sąd pierwszej instancji sprzecznie z poczynionymi ustaleniami, przy czynionych obliczeniach dokonał błędu rachunkowego – co ujawnił w uzasadnieniu orzeczenia. Powództwo winno być oddalone co do kwoty 150.535,73 zł. Pozostaje zatem do zasądzenia kwota 29.464,27 zł. Dlatego też wobec zasadności apelacji zaskarżony wyrok należało zmienić jak w punkcie 1 sentencji ( art. 386 § 1 k.p.c. ). Jednakże odsetki od zasądzonej tam kwoty Sąd Apelacyjny zasądził od dnia 31 stycznia 2012 r. uznając, że dla pozwanej byłoby nieusprawiedliwioną dolegliwością, sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, zasądzenie odsetek od 30.09.2001 r. skoro zawieszenie postępowania w tej sprawie związane było z długotrwałym postępowaniem sądowym w innej sprawie, co było niezależne od pozwanej. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego zasądzonych od M. K.

(2)na rzecz powoda uzasadnia przepis art. 98 k.p.c. MW