Sad powszechny, I ACa 1149/12

Sygn. akt: I ACa 1149/12 I ACz 1447/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2013 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Hanna Rojewska (spr.) Sędziowie: SSA Alicja Myszkowska SSA Tomasz Szabelski Protokolant: stażysta Agata Jóźwiak po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2013 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa H. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w S. o odszkodowanie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2012 r. sygn. akt I C 354/12 oraz zażalenia pozwanego na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie 2 tegoż wyroku

1. oddala apelację powoda i zażalenie pozwanego;
2. nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Sygn. akt I ACa 1149/12 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo H. W. przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu w S. o odszkodowanie i nie obciążył powoda kosztami procesu. S ą d u s t a l i ł, że powód jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Co roku zasiewa ziemie. Do jego pola można dojechać z drogi publicznej przez mostek. Szerokość mostka daje możliwość przejechana maszyną rolniczą by dokonać zasiewów, natomiast uniemożliwia wjechanie kombajnem i zebranie plonów. Wyrokiem z dnia 27 lutego 1996 roku Sąd oddalił powództwo wniesione przez powoda przeciwko S. G. i S. P. o nakazanie usunięcia ogrodzenia, które zostało postawione w taki sposób, że ogranicza przejazd przez mostek prowadzący na pole powoda, oraz przez drugi mostek , który stanowi dojazd z drogi do siedliska powoda. Powód pozwem z dnia 8 stycznia 2007 roku wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w S. o zapłatę odszkodowania za niezebranie plonów w 2007 roku. Powództwo powoda zostało oddalone. Powód wielokrotnie występował przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w S. o zapłatę odszkodowania za niezebrane plony. Pozwy powoda zostały zwrócone. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2009 roku umorzono postępowanie w sprawie powoda przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w Skierniewicach o zapłatę odszkodowania za niezebrane żniwa w 2007 roku. Pozwem z dnia 12 kwietnia 2010 roku powód wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa Sądowi Rejonowemu w S. o zapłatę odszkodowania za niezebrane żniwa w 2009 roku. Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2011 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach oddalił powództwo. Od w/w wyroku apelację złożył powód, którą Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 21 grudnia 2011 roku oddalił. Powód złożył przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w S. pozew o zapłatę odszkodowania za niezebrane plony w 2010 roku wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 9 marca 2011 roku Sąd Rejonowy w Skierniewicach oddalił wniosek powoda. Na powyższe postanowienie powód złożył zażalenie, które Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 30 marca 2011 roku oddalił. Wobec powyższego Sąd Rejonowy wezwał powoda do uiszczenia opłaty od pozwu. Powód po raz kolejny złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 11 maja 2011 roku wniosek został oddalony. Postanowienie zaskarżył powód. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił zażalenie. Sąd Rejonowy w Skierniewicach wezwał kolejny raz powoda do uiszczenia opłaty od pozwu - w terminie 7 dni pod rygorem zwrotu pozwu. Powód w dniu 4 lipca 2011 roku złożył kolejny wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Wniosek ten został odrzucony, zaś pozew powoda został zwrócony. Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Okręgowy stwierdził, że p owództwo jako niezasadne podlega oddaleniu. Wskazał, że podstawową przesłanką odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu zadań z zakresu władzy publicznej jest bezprawność, którą ustawodawca określił w komentowanym przepisie jako zachowanie „niezgodne z prawem”. Chodzi tu o niezgodność z konstytucyjnie rozumianymi źródłami prawa, czyli Konstytucją ustawami, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Dla określenia odpowiedzialności odszkodowawczej władz publicznych konieczne jest ustalenie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a działaniem. Przepis art. 417 k.c. nie zawiera w tej kwestii żadnej regulacji, a tym samym znajdą zastosowanie ogólne reguły dotyczące koncepcji związku przyczynowego - w szczególności ujęte w przepisie art. 361 k.c. Sąd I instancji zauważył, że powód twierdził, że poniósł szkodę, zaś przyczyny jej zaistnienia upatrywał w bezprawnym zachowaniu pozwanego, które polegało na odmowie udzielenia mu zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie, w której dochodził odszkodowania za niezebrane żniwa w 2010 roku. W ocenie Sądu Okręgowego działanie Sądu Rejonowego w Skierniewicach nie jest działaniem bezprawnym. Sąd ten, na podstawie przepisów prawa, oceniając sytuację majątkową powoda rozpoznał jego wniosek o zwolnienie od kosztów i wydał stosowne w tym przedmiocie orzeczenie, które zostało zweryfikowane pod względem merytorycznym i procesowym przez sąd wyższej instancji. Ponadto dodał, że aby można było dochodzić odszkodowania, musi być spełniona podstawowa przesłanka - istnienie szkody, a w przedmiotowej sprawie poza lakonicznym stwierdzeniem powoda, że poniósł on szkodę, nie podał, na czym ona polega ani nie wykazał jej wysokości. Na podstawie art. 102 k.p.c. , mając na uwadze sytuację majątkową powoda, Sąd Okręgowy nie obciążył go kosztami procesu. Powód zaskarżył powyższy wyrok apelacją , nie formułując konkretnych zarzutów wniósł o zmianę orzeczenia i zasądzenie na jego rzecz odszkodowania w wysokości 1.000.000 zł. Pozwany w odpowiedzi na apelację wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, oparta na art. 417 k.c. powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Kolejność badania przez sąd powyższych przesłanek nie może być dowolna. W pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie działania (zaniechania), z którego, jak twierdzi poszkodowany, wynikła szkoda oraz dokonanie oceny jego bezprawności, następnie ustalenie czy wystąpiła szkoda i jakiego rodzaju i dopiero po stwierdzeniu, że obie te przesłanki zachodzą, możliwe jest zbadanie istnienia między nimi normalnego związku przyczynowego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 2012 roku wydanym w sprawie II CSK 648/11, opubl. LEX nr 1215614). Sąd Apelacyjny podzielił w pełni ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji, przyjmując je za własne, jak i wyciągnięte na ich podstawie wnioski, że wydawanie przez Sąd Rejonowy w Skierniewicach negatywnych postanowień, oddalających wniosek powoda o zwolnienie od kosztów sądowych nie było bezprawne. Sąd Rejonowy działał bowiem w granicach prawa wyznaczonych ustawą, tj. kodeksem postępowania cywilnego i ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Orzeczenia te zostały poddane kontroli instancyjnej, która potwierdziła ich prawidłowość, a zatem brak było podstaw do uznania, że działanie Sądu Rejonowego w Skierniewicach było bezprawne. Ponadto słusznie również uznał, że powód nie wykazał, by szkoda, na jaką się powołuje, miała związek z przedmiotowym postępowaniem, ani też nie udowodnił, iż w związku z działaniem Sądu Rejonowego w Skierniewicach poniósł jakąkolwiek szkodę. Hipotetyczne wyliczenie bowiem kwot zarobkowych Skarbu Państwa nie może stanowić o wysokości szkody powoda. Z uwagi na powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak na wstępie. Sąd Odwoławczy orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c , uznając, że całokształt okoliczności, tj. sytuacja majątkowa powoda, charakter sprawy, przekonanie o pokrzywdzeniu działaniem organów państwowych oraz zasady współżycia społecznego, przemawia za nieobciążaniem powoda obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.