Sad powszechny, III Ca 1354/14

Sygn. akt III Ca 1354/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2014 r. w sprawie z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w Ł. przeciwko Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w O. o zapłatę Sąd Rejonowy dla Łodzi–Widzewa w Łodzi zasądził od strony pozwanej na rzecz powodowej Spółki kwotę 5293,37 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 grudnia 2012 r. do dnia zapłaty, kwotę odsetek ustawowych od kwoty 13834,94 zł za okres od dnia 8 października 2012 r. do dnia 29 listopada 2012 r., kwotę odsetek ustawowych od kwoty 9289,89 zł za okres od dnia 30 listopada 2012 r. do dnia 27 grudnia 2012 r. i kwotę 3109 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie. [wyrok k.356-357] W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy poczynił ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy podzielił w całości i przyjął za własne. W tej sytuacji nie istnieje potrzeba ich powtarzania, bowiem - jak wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy - w wypadku orzeczenia oddalającego apelację, wydanego na podstawie materiału zgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji, bez uzupełniania postępowania dowodowego, sąd odwoławczy nie musi powtarzać dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych; wystarczy stwierdzenie, że ustalenia sądu pierwszej instancji podziela i przyjmuje za swoje tak m. in. Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 13.12.1935 r., C III 680/34, Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14.02.1938 r., C II 2613/37, Przegląd Sądowy z 1938 r., poz. 380, z dnia 10.11.1998 r., III CKN 792/98, OSNC z 1999 r., nr 4, poz. 83, z dnia 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, nie publ., z dnia 14.02.2013r., II CSK 292/12, Lex 1318346). [uzasadnienie k.358-363 odwr.] Strona pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w zakresie pkt 1 , zarzucając w bardzo szeroko sformułowanych zarzutach naruszenie przepisów art. 54 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej poprzez jego błędne niezastosowanie, co skutkowało uznaniem roszczenia powoda, art. 5 k.c. przez jego błędne zastosowanie, art. 518 § 1 pkt 1 k.c. , art. 65 § 2 w zw. z art. 83 k.c. i art. 233 § 1 k.p.c. W konkluzji strona apelująca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów za obie instancje. [apelacja k.367-376, protokół rozprawy k.432] W odpowiedzi na apelację pełnomocnik strony powodowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. [odpowiedź na apelację k.410-413] W piśmie z dnia 19 stycznia2015 r. pełnomocnik strony powodowej podniósł, że nawet w przypadku uznania bezzasadnych twierdzeń pozwanego, że powodowa Spółka nie może domagać się świadczenia z uwagi na bezskuteczność umowy poręczenia, to podstawa faktyczna żądania daje możliwość uwzględnienia roszczenia strony powodowej jako świadczenia spełnionego nienależnie. [pismo k.419-420] Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna. W niniejszej sprawie Sąd Rejonowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Z uwagi na powyższe Sąd Odwoławczy podziela i przyjmuje za własne dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne. Jednakże Sąd Rejonowy w sposób błędny zinterpretował mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie normy prawa materialnego, co musiało skutkować zmianą zaskarżonego wyroku. Trafny jest zarzut skarżącego naruszenia art. 54 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej . Przepisy te były wielokrotnie przedmiotem zainteresowania w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własną argumentację Sądu Najwyższego przedstawioną w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 czerwca 2014 r. (I CSK 428/13). W przywołanym orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał, iż istnieją podstawy do uznania za nieważną umowę poręczenia obejmującą należności kontrahentów wobec Szpitala (dłużnika głównego w rozumieniu art. 876 k.c. ). Sąd Najwyższy argumentował, iż podstawowe znaczenie ma cel i charakter regulacji prawnej zawartej w art. 53 ust. 6 i 7 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej i art. 54 ust. 5 i 6 ustawy o działalności leczniczej . Przewidziano w niej nie tylko zakaz dokonywania czynności prawnych prowadzących do zmiany wierzyciela zakładu opieki zdrowotnej, ale nawet szczególną reglamentację prawną obrotu wierzytelnościami „szpitalnymi” i to w interesie ogólnym, a nie tylko w interesie samej jednostki leczniczej. Świadczą o tym wskazane w ustawie przesłanki udzielenia (odmowy) wyrażenia zgody (konieczność zapewnienia ciągłości udzielenia świadczeń zdrowotnych, analiza finansowa i wynik finansowy zakładu za rok poprzedni), czas udzielenia zgody ( ex ante , nie ex post ), procedura jej udzielania (opinia kierownika zakładu, tym samym też możliwość selekcji ewentualnych poręczycieli), a także przyznanie legitymacji czynnej organowi założycielskiemu w procesie o stwierdzenie nieważności czynności prowadzącej do zmiany wierzyciela. Zgoda organu założycielskiego stanowi tu niewątpliwie wyraz wstępnej kontroli finansowej zakładu opieki zdrowotnej i możliwości sprawnego wykonywania usług medycznych przez te podmioty, a nie tylko zwykłą, formalno-prawną przesłankę skuteczności czynności prawnej wierzyciela zakładu. Reglamentacyjny charakter omawianej regulacji potwierdza także przyjęcie kategorycznej sankcji w postaci nieważności czynności prawnej, dokonanej bez zgody organu założycielskiego. Zdaniem Sądu Najwyższego nie sposób zakładać, że w art. 53 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej doszło do wyczerpującego określenia katalogu typowych czynności prawnych ( verba legis „czynność prawna mająca na celu zmianę wierzyciela”), których musiałaby dotyczyć zgoda organu założycielskiego. Zamierzeniem ustawodawcy było na pewno wskazanie raczej ogólnie na takie czynności prawne z punktu widzenia ich celu jurydycznego, przewidywanego przez strony czynności, niezależnie od ich dogmatyczno-prawnej konstrukcji oraz typowej dla nich funkcji. Innymi słowy, chodziło o eliminowanie takich sytuacji, w których w wyniku określonej czynności prawnej pojawi się nowy (inny) wierzyciel zakładu opieki zdrowotnej, dochodzący należności wynikającej z pierwotnie zawartej umowy. Krąg czynności prawnych określony w art. 53 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej nie może zatem ograniczać się np. do samej cesji (w tym cesji powierniczej), faktoringu, subrogacji umownej (przy założeniu jej prawnej dopuszczalności de lege lata , co jest sporne), indosu wekslowego. Argumentem decydującym w tym zakresie nie mogła być treść art. 53 ust. 7 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej , w którym pierwotnie legitymację czynną organu założycielskiego (w procesie o stwierdzenie nieważności czynności dokonanej bez zgody tego organu) ograniczono jedynie do przelewu wierzytelności. Zgodnie z art. 54 ust. 6 ustawy o działalności leczniczej , legitymacja taka przysługuje już w przypadku dokonania każdej „czynności prawnej mającej na celu zmianę wierzyciela”. Nadto w ocenie Sądu Najwyższego należy także brać pod uwagę ratio legis art. 53 ust. 6 i 7 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (obecnie art. 53 ust. 5 i 6 ustawy o działalności leczniczej ). Mają one na względzie zapobieżenie narastaniu zadłużenia poszczególnych zakładów opieki zdrowotnej, co stanowi z reguły efekt komercyjnego obrotu wierzytelnościami niezależnie od przyjętej in concreto formuły prawnej takiego obrotu i etapu uzyskiwania wspomnianego efektu (np. bezpośrednio po dokonaniu cesji wierzytelności, zawarcia umowy faktoringowej lub tylko pośrednio w wyniku zawarcia umowy poręczenia i po jej wykonaniu uzyskanie przez poręczyciela prawnego statusu subrogowanego wierzyciela zakładu opieki zdrowotnej). Zakłady opieki zdrowotnej mają bowiem do spełnienia funkcje lecznicze w interesie ogólnym, a ich uczestniczenie w obrocie prawnym (zawieranie umów dostawy, sprzedaży sprzętu medycznego, korzystania z usług innych podmiotów) powinny sprzyjać niezakłóconemu wypełnianiu tych funkcji. Reasumując, w ocenie Sądu Najwyższego nieważne jest poręczenie udzielone za zobowiązania zakładu opieki zdrowotnej bez wymaganej zgody organu założycielskiego ( art. 53 ust. 6 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej ; obecnie art. 54 art. 5 ustawy o działalności leczniczej ). Poręczenie takie należy bowiem do grupy „czynności prawnych mających na celu zmianę wierzyciela” w rozumieniu wskazanych przepisów. Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne zaprezentowane stanowisko Sądu Najwyższego. W rozpoznawanej sprawie powód nie wykazał, iż organ założycielski pozwanego udzielił zgody na zawarcie umów o współpracy w zakresie obsługi wierzytelności i udzielenia poręczeń, tym samym wskazane umowy należy uznać za nieważne. Zatem powód nie posiada legitymacji procesowej. Wobec powyższego Sąd Okręgowy, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. , zmienił pkt 1 zaskarżonego wyroku, w tej sposób, że oddalił powództwo w opisanym tam zakresie. Ponieważ zarzut skarżącego naruszenia art. 54 ust. 5 i 6 ustawy o działalności leczniczej okazał się zasadny i skutkował zmianą wyroku w zaskarżonej części, to analiza pozostałych zarzutów apelacyjnych jest bezprzedmiotowa. Na końcu należy odnieść się do pisma pełnomocnika strony powodowej z dnia 19 stycznia 2015 r., w którym podniósł on, że w przypadku uznania twierdzeń pozwanego, że powód nie może domagać się świadczenia z uwagi na bezskuteczność umowy poręczenia, to podstawą prawną roszczenia powodowej Spółki są przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu ( art. 405 i n. k.c. ). W rozpoznawanej sprawie przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie mają zastosowania. Powodowa Spółka, obsługiwana przez fachowego pełnomocnika, dobrowolnie zawarła z kontrahentami strony pozwanej umowę o współpracy w zakresie obsługi wierzytelności i udzielania poręczeń. Sam fakt uznania, że umowa ta jest nieważna, nie może skutkować uznaniem, że pozwany zobowiązany jest do zapłaty powodowi dochodzonej kwoty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Nie ma ku temu żadnych przesłanek. Ponadto należy podkreślić, że w przypadku stwierdzenia nieważności umowy, każdej ze stron takiej umowy służą określone środki w celu dochodzenia swoich roszczeń od kontrahenta. Zmiana zaskarżonego wyroku skutkować musiała również zmianą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania przed Sądem I instancji. Ostatecznie strona pozwana wygrała proces w całości, tym samym Sąd Okręgowy, na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. , zasądził od (...) Spółki Akcyjnej w Ł. na rzecz pozwanego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w O. kwotę 2417 zł. Na wskazaną kwotę składa się: 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 2400 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, którego wysokość została ustalona w oparciu o § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 z późn. zm.). O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł również w oparciu o przepis art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Strona pozwana wygrała apelację w całości, zatem Sąd Okręgowy zasądził na jej rzecz od strony powodowej tytułem zwrotu tychże kosztów kwotę 1200 zł, na którą składa się jedynie wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 6 pkt 4 oraz § 12 ust. 1 pkt 1 powołanego wyżej rozporządzenia. O nieuiszczonych kosztach sądowych Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1025 z późn. zm.) w zw. z art. 98 k.p.c. Sąd Odwoławczy nakazał pobrać od powodowej Spółki na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi–Widzewa w Łodzi kwotę 265 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji, od której uiszczenia strona pozwana została zwolniona postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. (k.405). Na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w pkt 1 wyroku i sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji i sentencji zaskarżonego wyroku poprzez wpisanie prawidłowej nazwy pozwanego.