przez przyjęcie dopuszczalności potrącenia), niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia oraz naruszenia prawa materialnego ( art. 647 k.c. przez jego niezastosowanie) wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja podlegała uwzględnieniu przez uwzględnienie powództwa w całości, choć z innych względów od wskazanych w apelacji. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu natury procesowej wskazać należy, że zarzut odnoszący się do naruszenia art.
podlegający ocenie z punktu widzenia norm obowiązujących do dnia 2 maja 2012 r., nie jest uzasadniony, gdyż wynikające z art.
ograniczenie wyklucza wystąpienie kompensacyjnego skutku czynności potrącenia dokonanego w toku sprawy gospodarczej, podczas gdy pozwana powołała się na potrącenie dokonane przed zawiśnięciem sporu. Odnoszenie się do pozostałych zarzutów dotyczących zasad procedowania nie było natomiast konieczne z uwagi na to, że ich rozpoznanie nie miało znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia i w związku z tym ich analizowanie stało się zbędne. Istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy miały bowiem fakty dotyczące skuteczności złożonego przez pozwaną przed zawiśnięciem sporu oświadczenia o potrąceniu wzajemnej wierzytelności, a skarżąca nie wykazała, że pominięty, w jej ocenie, materiał dowodowy mógłby wpłynąć na treść zaskarżonego orzeczenia. Wskazać zaś należy, że prawidłowa wykładnia art. 498 § 1 i 499 k.c. – w związku z zarzutami i twierdzeniami obu stron – wymagała od Sądu pierwszej instancji ustalenia istnienia wymagalnej wierzytelności w dacie jej zgłoszenia do potrącenia z dochodzoną przez powódkę jej bezsporną wierzytelnością, czemu jednakże nie sprostał. Tak w sprzeciwie, jak i w piśmie procesowym z dnia 27 grudnia 2013 r. (k. 650) pozwana, precyzując swoje stanowisko procesowe, jednoznacznie wskazała, że nie kwestionuje zasadności wystawienia przez powódkę faktury nr (...) , ani należności nią objętej, dotyczącej demontażu instalacji i dostarczenia materiałów na miejsce montażu i roszczenie powódki w tej części uznaje. Podniosła jedynie zarzut nieistnienia wierzytelności powódki wskazując że uległa ona potrąceniu z jej wzajemną wierzytelnością w kwocie 193.180,56 zł, objętą fakturą nr (...) z dnia 31 stycznia 2011 r. W piśmie skierowanym do powódki w dniu 7 lutego 2011 r., doręczonym jej w dniu 16 lutego 2011 r. , a więc na 2 dni przed doręczeniem pozwanej nakazu zapłaty, co nastąpiło w dniu 16 lutego 2011 r. oświadczyła bowiem, iż korzysta z prawa potrącenia z wierzytelnością powódki wzajemnie przysługującej mu względem powódki wierzytelności. Z załączonych do sprzeciwu dokumentów (odpisu faktury (k. 52) i pisma pozwanej z dnia 7 lutego 2011 r., zawierającego oświadczenie o potrąceniu z wierzytelnością powódki wzajemnej „należności” objętej fakturą nr (...) (k. 47) wynika, że wystawiona w dniu 31 stycznia 2011 r. faktura na kwotę 193.180,56 zł brutto wskazywała jako podstawę jej wystawienia „rozliczenie prac związanych z wykonaniem izolacji turbiny (...) w (...) K. ” i została przez powódkę zwrócona w dniu 14 lutego 2011 r. bez księgowania wobec braku wskazania w tym piśmie podstawy prawnej upoważniającej pozwaną do jej wystawienia, zgodnie z wyjaśnieniem pozwanej zawartym w piśmie z dnia 15 lutego 2011 r. (k.48). Jak się wskazuje w reprezentatywnym orzecznictwie, w materialnym oświadczeniu o potrąceniu właściwym mieści się uznanie roszczenia powoda w sytuacji, gdy pozwany, jak w sprawie niniejszej, przyznaje okoliczności faktyczne przytoczone przez powoda, powołując się na fakt dokonania potrącenia i wynikające z niego skutki prawne, obejmujące trwałe zniweczenie żądania powoda. W tej sytuacji brak było podstaw do badania zasadności dochodzonego w pozwie żądania obejmującego wyłącznie wynagrodzenie za wykonanie niekwestionowanych i odebranych przez pozwaną prac oraz za dostawę materiałów. Z charakteru potrącenia wynika nadto, że niezależnie od tego w jakiej formie uprawniony będzie go realizować, zawsze spełnione muszą być przesłanki skuteczności podjętej czynności. Warunkujące tę skuteczność przesłanki wymagalności i zaskarżalności wierzytelności muszą istnieć w czasie złożenia oświadczenia o potrąceniu i dotarcia jego treści do wiadomości dłużnika wierzytelności. Nie wywołuje bowiem żadnego skutku złożenie oświadczenia o potrąceniu niewymagalnej wierzytelności. Oznacza to, że potrącający powinien złożyć oświadczenie po ziszczeniu się tej przesłanki, a jeśli dokonał tego we wcześniejszym czasie musi złożyć ponowne oświadczenie (por. wyrok SN z dnia 9 listopada 2011 r., II CSK 70/11 nie publ.). W świetle powyższego i pozostających poza sporem ustaleń, należało zatem w pierwszej kolejności dokonać oceny skuteczności złożonego przez pozwaną wymienionego wyżej oświadczenia o potrąceniu. Przez wymagalność wierzytelności rozumie się stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności, a dłużnik jest obowiązany spełnić świadczenie. Wówczas też następuje dopuszczalność potrącenia (por. wyrok SN z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 367/07, nie publ.). Na ogół wymagalność powstaje z chwilą nadejścia terminu spełnienia świadczenia, który może być określony w ustawie bądź oznaczony przez czynność prawną albo wynikać z właściwości zobowiązania. Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie został oznaczony, powinno być ono spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania zobowiązania ( art. 455 k.c. ), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak zaś wskazał ostatnio Sąd Najwyższy w chwale z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 76/14, aprobując przeważające poglądy doktryny i orzecznictwa, wierzytelność jest wymagalna w rozumieniu art. 498 § 1 k.c. w terminie wynikającym z art. 455 k.c. Przyjmuje się także, że dla skuteczności oświadczenia o potrąceniu powinno ono konkretyzować rodzaj i wysokość obu wierzytelności objętych potrąceniem. Zgodnie z uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r. III CZP 58/07 (OSN 2008, Nr 5, poz. 44), dla osiągnięcia tego skutku pozwany powinien zatem zindywidualizować swoją wierzytelność oraz skonkretyzować jej zakres przedstawiony do potrącenia z wierzytelnością powoda, wskazując zwłaszcza przesłanki jej powstania, wymagalności i wysokości oraz dowody w celu ich wykazania. Jeśli pozwany przedstawia do potrącenia więcej niż jedną wierzytelność powinien określić kolejność ich potrącania. Brak jednego z tych elementów powoduje bezskuteczność podjętej czynności, a możliwość jej konwalidowania, jako jednostronnej czynności prawnej, jest wyłączona (tak również: SN w wyroku z dnia 21 czerwca 2012 r., III CSK 317/11, nie publ.). Jak się również podkreśla, nie ma przeszkód, aby uznać za skuteczne oświadczenie o potrąceniu niezawierające wyraźnego wskazania wzajemnej wierzytelności i jej wysokości, jeżeli z okoliczności towarzyszących złożeniu temu oświadczeniu, np. wcześniejszej korespondencji między wierzycielem i dłużnikiem, jednoznacznie wynika, jakiej wierzytelności wzajemnej oświadczenie to dotyczy. W szczególności oświadczenie o potrąceniu niewskazujące wierzytelności wzajemnej, z którą wierzyciel potrąca swoją wierzytelność, może być skuteczne wówczas, gdy przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu druga strona zgłaszała tylko jedną wierzytelność i określiła jej wysokość. Taka sytuacja jednakże w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Nota księgowa pozwanej z dnia 7 lutego 2011 r. zawierała wprawdzie oświadczenie pozwanego o potrąceniu jego wierzytelności (w kwocie wskazanej w nocie i wynikającej ze wskazanej faktury) z wierzytelnością powódki w kwocie dochodzonej w pozwie, ale z okoliczności poprzedzających wystawienie tej noty nie wynika jednoznacznie jakiej wierzytelności wzajemnej pozwanej dotyczy potrącenie. Z dokonanych wyżej ustaleń wynika, że przed datą wystawienia noty księgowej pozwana doręczyła powódce w dniu 31 stycznia 2011 r. fakturę opiewającą na kwotę193.180,56 zł wskazując, że dotyczy ona „rozliczenia prac związanych z wykonaniem izolacji turbiny (...) w (...) K. ”, podczas gdy dopiero w sprzeciwie sprecyzowała, że składają się na tę kwotę 3 wierzytelności obejmujące poniesione przez pozwaną koszty wynikłe z nienależytego wykonania objętego wzajemną umową zobowiązania. Wystawienie i doręczenie powódce w dniu 31 stycznia 2011 r. faktury stanowiącej dokument księgowy nie spełniało – w ocenie Sądu Apelacyjnego – wymogu, jakiemu winno odpowiadać wezwanie do spełnienia oznaczonego w niej świadczenia pieniężnego skoro nie konkretyzowało wierzytelności i podstawy prawnej upoważniającej pozwaną do jej wystawienia, zwłaszcza gdy – według stanowiska pozwanej wierzytelność przedstawiona do potrącenia obejmuje odszkodowanie za szkodę powstałą w następstwie nienależytego wykonania zobowiązania, a nie bliżej nieokreślone „rozliczenie”. Nie ulega również wątpliwości, że tak oznaczona wierzytelność winna być traktowana jako zobowiązanie bezterminowe co oznacza, że wierzytelność przedstawiona przez pozwanego do potrącenia w oświadczeniu z dnia 7 lutego 2011 r. (na dwa dni przed doręczeniem jej nakazu zapłaty, a więc przed zawiśnięciem sporu) nie była wymagalna na dzień złożenia tego oświadczenia wobec braku skutecznego wezwania do zapłaty, w związku z czym nie mogło dojść do wzajemnego umorzenia tych wierzytelności. Wobec treści art. 498 k.c. uzależniającego dopuszczalność potrącenia m.in. od wymagalności wierzytelności i jej skonkretyzowania, oświadczenie o potrąceniu było zatem nieskuteczne. Z powyższych względów i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok podlegał zmianie przez uwzględnienie powództwa. Odpowiedniej zmianie podlegało również orzeczenie o kosztach procesu, a to stosownie do art. 98 k.p.c. , § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Składają się na nie: opłata sądowa od pozwu w kwocie 6281 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej w kwocie 3600 zł, opłata od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz poniesione przez Skarb Państwa wydatki w kwocie 254,32 zł. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. zasądzając od pozwanej, jako strony przegrywającej, na rzecz powódki kwotę odpowiadającą wynagrodzeniu jego pełnomocnika ustalonemu w stawce minimalnej określonej przepisami § 6 pkt 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (2700 zł) oraz poniesionej opłaty od apelacji (6281 zł).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.