Sad powszechny, I ACa 68/15

(1), I. W. i Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w L. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt I C 947/13 I. oddala apelację; II. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego; III. przyznaje adwokat S. C. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w L. ) kwotę 3321 (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden) złotych brutto tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. I ACa 68/15 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 30.10.2014r., Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił powództwo powoda R. W. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że W. W.

(2)i jej mężowi L. W. na podstawie przydziału z dnia 10 kwietnia 1978 roku dokonanego przez pozwaną Spółdzielnię Mieszkaniową (...) w L. przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w L. . Członkiem pozwanej Spółdzielni była W. W.

(2). Po śmierci L. W. spadek po nim nabyli: W. W.

(2)oraz synowie: S. W. , I. W. , W. W.

(1)i R. W. . W. W.

(2)począwszy od 1 czerwca 2001 roku zgłaszała do pozwanej Spółdzielni wnioski o przeniesienie własności zajmowanego lokalu mieszkalnego ale do zawarcia umowy w tym zakresie nie doszło, gdyż pozwana Spółdzielnia wskazywała na niedokonanie przez spadkobierców L. W. działu spadku po nim. Powód R. W. oraz pozwani: I. W. i W. W.

(1)są synami W. W.

(2)zmarłej w dniu 22 maja 2011 roku oraz zmarłego przed nią L. W. i braćmi S. W. , zmarłego 13 czerwca 2010 roku. Spadek po S. W. nabyła W. W.

(2)w ½ części oraz jego bracia – po 1/6 części. Spadek po W. W.

(2)nabyli synowie: I. W. , W. W.

(1)i R. W. - po 1/3 części każdy z nich. Pismem z dnia 16 czerwca 2011 roku pozwana Spółdzielnia powiadomiła spadkobierców L. W. i W. W.

(2)o skreśleniu zmarłej W. W.

(2)z rejestru członków Spółdzielni oraz, że zgodnie z par. 93 Statutu Spółdzielni spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu wygasa z chwilą ustania członkostwa, a także że w takiej sytuacji małżonkowi, dzieciom i innym osobom bliskim w rozumieniu art. 2.1 ust. 5

(2)ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z dnia 15 grudnia 2000 roku przysługuje roszczenie o przyjęcie do Spółdzielni i o przydzielenie prawa po byłym członku. Pozwana Spółdzielnia poinformowała również, że dla zachowania powyższych roszczeń konieczne jest w terminie 12 miesięcy od chwili śmierci członka Spółdzielni udokumentowanie prawa do wkładu mieszkaniowego w pełnej wysokości na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu lub notarialnego stwierdzenia nabycia praw do spadku po zmarłej W. W.

(2)oraz dział spadku po zmarłych: L. W. i W. W.

(2), a także że po udokumentowaniu prawa do wkładu mieszkaniowego należy złożyć deklarację członkowską i dokonać opłaty członkowskiej oraz że w razie niedopełnienia powyższego prawo do lokalu wygasa. W dniu 16 grudnia 2011 roku powód R. W. i pozwani I. W. oraz W. W.

(1)- jako wszyscy żyjący spadkobiercy zmarłej W. W.

(2), L. W. i S. W. zawarli porozumienie, zgodnie z którym wyznaczyli pozwanego I. W. do dokonania przejęcia od Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w L. mieszkania przy ul. (...) w L. i ustanowienia odrębnej własności powyższego lokalu. I. W. zobowiązał się jednocześnie do załatwienia wszystkich formalności cywilno – prawnych związanych z przejęciem mieszkania, pokryciem wszelkich kosztów i opłat finansowych, terminowym opłacaniem czynszu i eksploatacji mieszkania zgodnie ze statutem Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w L. oraz obowiązującymi przepisami o spółdzielniach mieszkaniowych, a ponadto do spłaty braci w przypadku jego zbycia lub użytkowania przez siebie albo podziału zysków w przypadku jego wynajmowania. Wyżej wymienieni ustali, że zawrą stosowna umowę przed notariuszem. W styczniu 2012 roku powód zmienił zdanie i postanowił odstąpić od porozumienia zawartego ze swoimi braćmi w dniu 16 grudnia 2011 roku. Następnie powód zerwał umówione spotkanie u notariusza. Podjęte przez jego braci próby załatwienia sporu z powodem w drodze mediacji nie dały żadnych rezultatów. W dniu 9 lutego 2012r. pozwany I. W. złożył w pozwanej Spółdzielni deklarację członkowską oraz zapewnienie o gotowości do zawarcia umowy ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) (dokumenty w teczce nr (...) ). W marcu lub w kwietniu 2012 roku powód wymienił zamki w drzwiach przedmiotowego lokalu i zajął przedmiotowy lokal mieszkalny. Następnie w dniu 28 czerwca 2012 roku zameldował się pod adresem ul. (...) w L. . Powód R. W. nigdy nie był członkiem pozwanej Spółdzielni. W dniu 2 maja 2012 roku powód złożył w pozwanej Spółdzielni wniosek „o uwłaszczenie mieszkania na trzech spadkobierców”. W dniu 4 lipca 2012 roku powód złożył wniosek o przyjęcie w poczet członków pozwanej Spółdzielni. Aktualnie powód nie uznaje również wyniku przeprowadzonej sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po matce i jest inicjatorem licznych postępowań sądowych toczących się przed Sądem Rejonowym Lublin – Zachód w Lublinie i przed Sądem Okręgowym w Lublinie. Ponadto powód nie reguluje należności naliczanych przez pozwaną Spółdzielnię, ani tytułem czynszu, ani z tytułu opłat eksploatacyjnych, kwestionując ich wysokość oraz zasadność naliczenia. Zadłużenie przedmiotowego lokalu z powyższych tytułów wobec pozwanej Spółdzielni – według stanu na dzień 31 maja 2014 roku - wynosiło 15.249,48 złotych. W dniu 18 kwietnia 2012 roku pozwany I. W. złożył wniosek do Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie o ustalenie osoby upoważnionej do przekształcenia nieruchomości będącej przedmiotem spadku po W. W.

(2)z mieszkania lokatorskiego na mieszkanie własnościowe (okoliczność bezsporna). Po rozpoznaniu wniosku Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie postanowieniem z dnia 7 listopada 2013 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt (...) oddalił wniosek pozwanego. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, iż zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych - o przysługującym roszczeniu rozstrzyga sąd jedynie w przypadku zgłoszenia się kilku osób uprawnionych. Przesłanka warunkująca rozstrzygnięcie przez sąd nie została spełniona albowiem żaden z uczestników uprawnionych do zgłoszenia swojego roszczenia, to jest W. W.

(1)ani R. W. nie dopełnili formalności ustawowych i nie złożyli deklaracji członkowskiej oraz zapewnienia o gotowości do zawarcia umowy ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) . Warunek ten został spełniony jedynie przez I. W. , która to okoliczność sprawia, że nie zachodziła konieczność występowania do sądu. Pozwana Spółdzielnia wstrzymała się z decyzją o przyjęciu I. W. w poczet członków do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego procesu. Powyższy stan faktyczny jest co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia w istocie bezsporny, dlatego został niemal w całości ustalony na bezspornych twierdzeniach stron. Sąd uwzględnił zeznania powoda tylko w takim zakresie w jakim dotyczyły one faktów i stały się podstawą poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. W pozostałej części Sąd nie opierał ustalonych faktów na ocenach formułowanych przez powoda, w szczególności w zakresie obowiązującego prawa, ponieważ dokonywana przez stronę ocena okoliczności faktycznych nie podlega jakiejkolwiek weryfikacji pod kątem jej wiarygodności. Powód reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika swe roszczenie wywodził z art. 49

(1)i art. 48

(1)ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 roku – o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 roku, Nr 119, poz. 1116 ze zm.). Przepis art. 48

(1)ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych reguluje kwestię nabycia własności lokalu przez spadkobierców członka spółdzielni, któremu przysługiwało spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu i który złożył wniosek o nabycie własności tego lokalu, jednak zmarł nie zdążywszy skonsumować tego wniosku. Zgodnie z powyższym przepisem, po śmierci członka spółdzielni, który wystąpił z żądaniem przeniesienia własności lokalu, określonym w art. 12 tej ustawy, jeżeli brak jest osób uprawnionych, o których mowa w art. 15 ust. 2 wskazanej ustawy, jego spadkobiercy mogą żądać przeniesienia na nich własności lokalu, nawet jeżeli żaden z nich nie jest członkiem spółdzielni. W wskazanym wypadku nie stosuje się art. 15 ust. 6 wskazanej ustawy oraz uznaje się, iż wniosek o przeniesienie własności lokalu został złożony w dniu pierwszego wystąpienia z żądaniem przez członka spółdzielni. Przepis art. 49

(1)ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stanowi, że osoba, która na podstawie ustawy może żądać ustanowienia prawa odrębnej własności lokalu w razie bezczynności spółdzielni, może wystąpić do sądu z powództwem na podstawie art. 64 kodeksu cywilnego i art. 1047 § 1 kodeksu postępowania cywilnego . Dla oceny żądania powoda należy brać pod uwagę przepisy powołanej wyżej ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych po jej nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 14 czerwca 2007 roku o zmianie ustawy i spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 roku Nr 125, poz. 873), Powyższy wniosek wynika z uwzględnienia daty śmierci matki powoda i okoliczności, że nie został zrealizowany jej wniosek o przeniesienie prawa, art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 roku o zmianie ustawy i spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 roku, Nr 125, poz. 873) oraz art. 3 i 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2009 roku o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2009 roku, Nr 223, poz. 1779). Niewątpliwie z chwilą śmierci L. W. spółdzielcze lokatorskie prawo do przedmiotowego lokalu przypadło W. W.

(2)(art. 14 ust. 1 ww. ustawy). W sprawie bezspornym jest, iż doszło do złożenia wniosku w pozwanej Spółdzielni o wyodrębnienie i przeniesienie własności przedmiotowego lokalu przez obecnie już nieżyjącą W. W.

(2)oraz że nie doszło dotąd do wyodrębnienia i przeniesienia własności lokalu. Niewątpliwie powód nie jest członkiem pozwanej Spółdzielni i nie złożył w terminie jednego roku od daty śmierci W. W.

(2)deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, wobec czego obecnie już nie przysługuje mu roszczenie na podstawie art. 15 ust. 2 i 4 ww. ustawy. Powyższą deklarację członkowską wraz z pisemnym zapewnieniem złożył jednak w powyższym terminie – w trybie art. 15 ust. 2 i 4 ww. ustawy - pozwany I. W. i on takie roszczenie zachował. Powód jest jednym z trzech spadkobierców W. W.

(2)i dlatego domaga się wydania przez Sąd orzeczenia stwierdzającego obowiązek pozwanej Spółdzielni do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu wyłącznie na jego rzecz własności lokalu mieszkalnego z bliżej nieokreślonym udziałem w nieruchomości wspólnej. Powyższe okoliczności powodują, że roszczenie powoda podlega oddaleniu. Przepis art. 48

(1)ust. 1 ww. ustawy, z którego powód wywodzi swe roszczenie, przewiduje dziedziczność roszczenia o przeniesienie odrębnej własności lokalu, do którego członkowi przysługuje spółdzielcze prawo lokatorskie, która jest jednak wyłączona, gdy istnieje osoba wymieniona w art. 15 ust. 2 wskazanej ustawy, która skutecznie zrealizowała albo której przysługuje roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. W sytuacji pozostawania przy życiu nie tylko powoda ale i jego dwóch braci tj. pozwanego I. W. i W. W.

(1)- wszystkim im jako dzieciom W. W.

(2)przysługiwało roszczenie o którym mowa w art. 15 ust.2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, tj. roszczenie o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. Ustawodawca wprowadzając do art. 48

(1)ust. 1 ww. ustawy zastrzeżenie o braku osób uprawnionych, o których mowa w art. 15 ust.2 ww. ustawy miał na celu zagwarantowanie tym osobom pierwszeństwa w zakresie roszczeń, które służą przede wszystkim zaspokojeniu potrzeb rodziny i stanowią kontynuację spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu przez te osoby. Osobom tym przysługuje roszczenie ograniczone czasowo, albowiem w myśl art. 15 ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych do jego zachowania konieczne jest złożenie w terminie jednego roku deklaracji członkowskiej wraz z pisemnym zapewnieniem o gotowości do zawarcia umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego. W realiach rozpoznawanej sprawy nie można zatem uznać, iż powodowi przysługuje roszczenie dochodzone przez niego niniejszym pozwem. Dochodzone pozwem roszczenie powoda jest pozbawione podstawy prawnej. Nie przysługuje bowiem powodowi takie roszczenie z art. 12 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, gdyż powód nie jest członkiem pozwanej Spółdzielni, a ponadto nie spełniony jest warunek z pkt. 2 powyższego przepisu, wobec istnienia zadłużenia z tytułu opłat, o których mowa w art. 4 ust.1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, a które na dzień 31 maja 2014 roku wynosiło 15 249,48 złotych. Nie przysługuje też powodowi takie roszczenie z art. 48

(1)ust. 1 ww. ustawy, gdyż pozwany I. W. może skutecznie dochodzić roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i zawarcie umowy o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego w trybie art. 15 ust. 2 i 4 ww. ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych . Okoliczność ta wyłącza roszczenie spadkobiercy z art. 48 1 powyższej ustawy. Zgodnie z założeniem ustawodawcy najpierw bowiem zapewniono osobom, o którym mowa w art. 15 ust.2 ww. ustawy, możliwość zrealizowania własnych roszczeń, a dopiero w przypadku braku takich osób albo braku z ich strony woli uzyskania członkostwa i zawarcia stosownej umowy ze spółdzielnią, istnieje możliwość wystąpienia przez spadkobiercę z żądaniem przeniesienia na niego własności lokalu. W tej sytuacji roszczenie powoda jest bezzasadne. Orzekając o kosztach procesu, Sąd na podstawie art. 102 k.p.c. odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu. W złożonej apelacji powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1) nierozpoznanie istoty sprawy poprzez „pominięcie wszechstronnego zbadania roszczenia i przesłanek stanowiących o jego istnieniu ze względu na oparcie rozstrzygnięcia na braku legitymacji procesowej pozwanego”; 2) naruszenie art. 233 § 1 kpc poprzez pominięcie okoliczności wynikających z zeznań powoda; 3) naruszenie art. 48 1 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych poprzez jego niezastosowanie i nie uznanie powoda za spadkobiercę mogącego skutecznie dochodzić odziedziczonego po W. W.

(2)roszczenia o przeniesienie odrębnej własności lokalu, podczas gdy powód należy do kręgu spadkobierców uprawnionych do dochodzenia odziedziczonego po matce roszczenia o przeniesienie odrębnej własności lokali; 4) naruszenie art. 49 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w zw. z art. 64 kc i art. 1047 § 1 kpc poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy powód jest spadkobiercą W. W.

(2)i może dochodzić odziedziczonego po niej roszczenia o przeniesienie odrębnej własności lokalu. Wniósł o jego zmianę i uwzględnienie powództwa. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje; Apelacja podlega oddaleniu, gdyż jest oczywiście bezzasadna. Podniesione w apelacji zarzuty są bezpodstawne i nie mogą prowadzić do podważenia zaskarżonego wyroku, gdyż już jej uzasadnienie potwierdza prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Sąd Apelacyjny podziela wszystkie ustalenia i wnioski Sądu I instancji i uznaje za własne. Stwierdzić należy, że uzasadnienie apelacji nie jest uzasadnieniem postawionych w niej zarzutów lecz prawidłową argumentacją potwierdzającą rozstrzygnięcie Sądu I instancji. W uzasadnieniu apelacja słusznie bowiem potwierdza, że będący podstawą żądania powoda art. 48 1 ust. 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych przewiduje dziedziczność roszczenia o przeniesienie odrębnej własności lokalu do którego członkowi (matce powoda) przysługiwało spółdzielcze prawo lokatorskie, ale tylko w wypadku gdy nie ma osób uprawnionych na podstawie art. 15 ust. 2 tej ustawy do przystąpienia do spółdzielni i zawarcia z nią umowy o ustanowienie prawa lokatorskiego i nie kwestionuje prawidłowego ustalenia Sądu I instancji, iż taka osoba uprawniona na podstawie tego ostatniego przepisu jest tj. pozwany I. W. , który jako jedyny dokonał w terminie czynności zachowawczych wymienionych w art. 15 ust. 4 tej ustawy. Potwierdza to także prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie z dnia 18.04.2012r. (k. 47 – 53). Stanowisko Sądu I instancji nie jest sprzeczne z powołanym w apelacji wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 19.12.2012r., wydanym w sprawie I ACa 966/12, który odpowiada treści art. 48 1 ust. 1 i art. 15 ust. 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. Skoro jest niesporne, że istnieje osoba uprawniona o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i która dokonała w terminie czynności zachowawczych wymienionych w art. 15 ust. 4 tej ustawy (pozwany I. W. ) to zgodnie z art. 48 1 ust. 1 tej ustawy wyłączona jest dziedziczność roszczenia o przeniesienie odrębnej własności lokalu, do którego matce powoda przysługiwało spółdzielcze prawo lokatorskie. Słusznie stwierdził więc Sąd I instancji, że powód nie ma podstawy prawnej dla takiego roszczenia. Wbrew treści zarzutu apelacji nie chodzi tutaj o brak legitymacji procesowej pozwanego. Oznacza to także, że bezpodstawne i gołosłowne są również pozostałe zarzuty apelacji tj. naruszenia art. 48 1 ust. 1 i 49 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, art. 233 § 1 kpc (pominięcie zeznań powoda) oraz nierozpoznania istoty sprawy. Prawidłowe stanowisko Sądu I instancji wynika bowiem wprost z treści art. 48

(1)ust. 1 w zw. z art. 15 ust. 2 i 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości (por. K. Pietrzykowski i A. Doliwa: Komentarze do art. 15 i 48

(1)ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, Legalis oraz R. Dziczek: Spółdzielnie mieszkaniowe, Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2010 str. 238-239 i 382-383). Z tych względów, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w sentencji. Niemożliwe było uwzględnienie wniosku pełnomocnika pozwanej Spółdzielni o zasądzenie kosztów procesu za II instancję, gdyż zgodnie z art. 49 1 ust 2 o spółdzielniach mieszkaniowych „Koszty sądowe postępowania ponosi spółdzielnia”, a Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 3.02.2010r., II CZ 90/09 (OSNC – ZD 2010/3/95) wyjaśnił, że pozwana spółdzielnia pokrywa koszty takiego postępowania bez względu na jego wynik i nie ma znaczenia z jakich względów strona przegrała sprawę. Wynagrodzenie dla pełnomocnika powoda, ustanowionego z urzędu, Sąd Apelacyjny przyznał jednak od Skarbu Państwa, gdyż trudne do zaakceptowania byłoby obciążanie nim pozwaną Spółdzielnię, która „wygrała” przedmiotowy spór z powodem. 12.05.2015r. ZG/dk