Sygn. akt VU 64/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2015 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSR del. Urszula Sipińska-Sęk Protokolant st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z wniosku K. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o emeryturę na skutek odwołania K. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. (...) oddala odwołanie. Sygn. akt VU 64/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28 listopada 2014 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił wnioskodawczyni K. J. prawa do emerytury z uwagi na brak wymaganego stażu pracy w warunkach szczególnych. Od powyższej decyzji wnioskodawczyni odwołała się w dniu 30 grudnia 2014 roku zarzucając, iż organ rentowy nie zaliczył jej do pracy w szczególnych warunków zatrudnienia w okresie od 3 września 1973 roku do 3 września 1975 roku. Podniosła, że w spornym okresie odbywała naukę zawodu i pracowała na tym samym stanowisku i na tych samych zasadach co po zakończeniu nauki w wymiarze ustalonym przez ustawodawcę. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wniósł o oddalenie odwołania. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: K. J. urodziła się w dniu (...) 1958 roku. W dniu 29 października 2014 roku wnioskodawczyni złożyła wniosek o przyznanie emerytury. Wnioskodawczyni była członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, ale złożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. (dowód: wniosek o emeryturę k. 1-3 akt emerytalnych) Na dzień 1 stycznia 1999 roku K. J. udowodniła staż pracy wynoszący 24 lata 2 miesiące i 23 dni, w tym: 13 lat 9 miesięcy i 1 dzień stażu pracy w warunkach szczególnych . Organ rentowy zaliczył wnioskodawczyni do pracy w szczególnych warunkach okres pracy od 1 sierpnia 1975 roku do 5 lutego 1983 roku oraz od 6 lutego 1985 roku do 6 czerwca 1991 roku (w okresie od 6 lutego 1983 roku do 5 lutego 1985 roku wnioskodawczyni przebywała na urlopie wychowawczym) w Spółdzielni Pracy (...) w T. na stanowisku tkacz krosien ręcznych, tkacz gobelinów, cewiacz-przewijacz przędzy. (dowód: decyzja ZUS z dnia 28 listopada 2014 roku k. 25 akt emerytalnych, notatka na posiedzenie kolegialne z 17.11.2014r. – k. 11 akt, karta przebiegu zatrudnienia – k. 14 akt emerytalnych) W dniu 3 września 1973 roku K. J. (z domu D. ) zawarła ze Spółdzielnią Pracy (...) w T. umowę o naukę zawodu w zakresie ceramiki o specjalności ogólnej (toczenie i odlewanie) na okres dwóch lat od dnia 3 września 1973 roku do dnia 3 września 1975 roku. W tym czasie uczęszczała do (...) Szkoły Zawodowej (...) w T. W umowie ustalono, iż do ukończenia 16 lat czas pracy wnioskodawczyni będzie pracować 6 godzin dziennie i 36 godzin tygodniowo, a po ukończeniu 16 lat 8 godzin dziennie i 6 godzin w soboty – łącznie 46 godzin. Do czasu pracy wnioskodawczyni jako ucznia w wieku do 18 lat był wliczany czas faktycznego dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywała się w godzinach pracy czy poza godzinami pracy, w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. (dowód: umowa o naukę zawodu k. 17-19 akt emerytalnych) W pierwszej klasie nauka w szkole odbywała się 3 dni w tygodniu, a praktyki – praca w zakładzie w pozostałe dwa dni w tygodniu po 6 godzin dziennie. W drugiej klasie nauka w szkole odbywała się dwa dni w tygodniu, a praca w zakładzie pracy przez pozostałe trzy dni po 8 godzin dziennie. Wnioskodawczyni pobierała naukę zawodu w okresie od 3 września 1973 roku do dnia 31 lipca 1975r. W tym okresie do jej stałych obowiązków należało nalewanie gliny do forem, czyszczenie gotowych wyrobów glinianych papierem ściernym i ich wykańczanie, a więc praca przy wytwarzaniu glinianych przedmiotów na wydziale ceramiki. ( dowód: oświadczenie wnioskodawczyni złożone na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 roku od minuty 1.20 do minuty 13.20) Po ukończeniu nauki w szkole od 1 sierpnia 1975r. do 6 czerwca 1991 roku wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni Pracy (...) w T. w charakterze przewijacza przędzy, od dnia 1 września 1976 roku w charakterze tkacza (początkowo tkacza krosien ręcznych a następnie tkacza gobelinów) oraz od dnia 1 marca 1991 roku cewiacza-przewijacza przędzy. (dowód: świadectwo pracy z 6 czerwca 1991 roku k. 5 akt kapitałowych, umowa o pracę z dnia 1 sierpnia 1975 roku, umowa o pracę z dnia 1 września 1976 roku, angaże w aktach osobowych) Likwidator pracodawcy wystawił wnioskodawczyni w dniu 16 września 1997 roku świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym zaświadczył, że wnioskodawczyni K. J. była zatrudniona w Spółdzielni Pracy (...) w T. w okresie od 3 września 1973 roku do 6 czerwca 1991 roku i w okresie od 1 sierpnia 1975 roku do 6 czerwca 1991 roku wykonywała prace przy wyrobach ceramicznych na stanowisku tkacz wymienionym w dziale VII poz. 4 wykazu stanowiącego załącznik nr 4 do zarządzenia Ministerstwa Przemysłu Chemicznego i L. Nr 7 z dnia 7 lipca 1987 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego. ( dowód: świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach i szczególnym charakterze k. 7 w aktach emerytalnych ) Likwidator Spółdzielni Pracy (...) w T. wystawił wnioskodawczyni w dniu 5 listopada 2014 roku świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym zaświadczył, że wnioskodawczyni K. J. była zatrudniona w Spółdzielni Pracy (...) w T. w okresie od 3 września 1973 roku do 6 czerwca 1991 roku i w okresie od 3 września 1973 roku do 31 lipca 1975 roku wykonywała prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych na stanowisku uczeń ceramiki ogólnej wymienionym w dziale V poz. 11 pkt 3 i 5 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do uchwały (...) Zarządu Centralnego Związku Cepelia z dnia 1 czerwca 1983 roku. (dowód: świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych k. 20 akt emerytalnych) Sąd Okręgowy dokonał oceny dowodów i zważył co następuje: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli: 1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2). W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawczyni należało zatem rozpoznać w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
- ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawczyni posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawczyni ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 20 lat, ukończyła 55 lat i nie była członkiem OFE. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Z zestawienia § 1 i 2 tegoż rozporządzenia wynika, że pracą w szczególnych warunkach jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tego aktu. Warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest spełniony tylko wówczas, gdy pracownik w ramach obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku pracy nie wykonuje czynności pracowniczych nie związanych z tym stanowiskiem pracy, ale stale, tj. ciągle wykonuje prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 2000 roku, II UKN 39/00, OSNAP 2002/11/272). Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Należy jednak wskazać, że z cytowanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Brak zatem takiego świadectwa lub jego zakwestionowanie przez organ rentowy, nie wyklucza dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. W będącej przedmiotem osądu sprawie wnioskodawczyni dysponowała świadectwem wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionym przez likwidatora Spółdzielni Pracy (...) w T. za sporny okres od 3 września 1973 roku do 31 lipca 1975 roku. Organ rentowy zaprzeczył prawdziwości przedłożonego przez skarżącą świadectwa pracy co do faktu wykonywania przez nią pracy w szczególnych warunkach w spornym okresie. Świadectwo pracy nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c. , a zatem nie korzysta z domniemania prawdziwości i autentyczności. Świadectwo pracy jest dokumentem prywatnym i jako takie stanowi jedynie dowód tego, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie w nim zawarte ( art. 245 k.p.c. ). Świadectwo pracy samo przez się nie tworzy zatem praw podmiotowych ani ich nie pozbawia. Ponieważ zakwestionowane świadectwo pracy nie pochodzi od organu rentowego jego prawdziwość w myśl art. 253 zd. 2 k.p.c winna wykazać wnioskodawczyni w myśl art. 253 k.p.c. jako osoba chcąca z niego skorzystać. Wnioskodawczyni nie sprostała temu obowiązkowi. W spornym okresie od dnia 3 września 1973 roku do dnia 31 lipca 1975 roku wnioskodawczyni będąc osobą młodocianą w rozumieniu art.190 § 1 k.p. pobierała naukę zawodu w (...) Szkole Zawodowej (...) na podstawie umowy z dnia 3 września 1973 roku zawartej ze Spółdzielnią Pracy (...) w T. Umowie tej został ustalony czas pracy wnioskodawczyni który wynosił : dla osób w wieku od 14 do 16 lat – 6 godzin dziennie czyli 36 godzin tygodniowo a dla ucznia w wieku powyżej 16 lat – 8 godzin dziennie i 6 godzin w soboty – łącznie 46 godzin. W umowie tej przewidziano, że do czasu pracy ucznia w wieku 14—18 lat wlicza się czas faktycznego dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywać się będzie w godzinach pracy czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. W kwestii kwalifikowania pracy wykonywanej na podstawie umowy o naukę zawodu, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że okres nauki zawodu odbywanej przed 1 stycznia 1975r. w ramach umowy zawartej na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy (Dz.U. Nr 45, poz. 226) był w rozumieniu prawa ubezpieczeń społecznych okresem zatrudnienia w ramach stosunku pracy, ale nie jest to wystarczające do uznania tego okresu za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu §2 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2012r., I UK 130/12, wyrok z dnia 24 kwietnia 2009 r., II UK 334/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 294). Stałe wykonywanie pracy w warunkach szczególnych jest bowiem rozumiane jako wypełnianie pełnego wymiaru czasu pracy na zajmowanym stanowisku, gdyż nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika (por. np. wyrok z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 290). Wyjątek mogą tu stanowić krótkotrwałe, konieczne szkolenia pracownika, zwłaszcza wstępne (wyrok z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75). Na stanowisku pracy ucznia nauki zawodu przewidziana była norma czasu wnikająca z obowiązującego w spornym okresie (do czasu wejścia w życie Kodeksu pracy ) art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 2 lipca 1958 r. o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy . Młodociani zatrudnieni w celu nauki zawodu obowiązani byli do dokształcania się w zakresie obranego zawodu przez zajęcia teoretyczne w warunkach szkolnych. Czas pracy na stanowisku pracy, ze względu na ochronę pracownika młodocianego, nie mógł przekroczyć 6 godzin dziennie i 36 godzin tygodniowo. Do czasu pracy młodocianych wliczało się czas dokształcania bez względu na to, czy nauka odbywa się w godzinach pracy, czy poza godzinami pracy, jednakże w wymiarze nie większym niż 18 godzin tygodniowo. A zatem praca na podstawie umowy o naukę zawodu wykonywana była zawsze w rozmiarze mniejszym, niż obowiązujący na danym stanowisku, mimo że młodocianych w wieku powyżej lat 16 obowiązywał normalny czas pracy stosowany w zakładzie pracy ( art. 13 ust. 2 ustawy o nauce zawodu, przyuczaniu do określonej pracy i warunkach zatrudniania młodocianych w zakładach pracy oraz o wstępnym stażu pracy ). Wnioskodawczyni przyznała, że przez cały okres zatrudnienia na podstawie umowy o naukę zawodu pracowała na wynikających z tej umowy warunkach i w określonym w niej czasie pracy, łącząc naukę zawodu z obowiązkiem dokształcania się w zasadniczej szkole zawodowej. W ten sposób była przyuczana do wykonywania pracy w zawodzie ceramika ogólna określonej w art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach (o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia). Pracy tej nie wykonywała jednak stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, gdyż do czasu jej pracy był doliczony czas nauki w wymiarze do 18 godzin tygodniowo. I tak, w pierwszym roku były to trzy dni nauki w tygodniu po 6 godzin dziennie (czyli 18 godzin tygodniowo), a w drugim roku dwa dni nauki tygodniowo po cztery godziny dziennie czyli 8 godzin tygodniowo. Czas spędzany na nauce był doliczany do czasu pracy, co powodowało, że okres ten nie stanowił okresu pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej na zasadach określonych w § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Wnioskodawczyni nie pracowała bowiem stale i pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych (przy produkcji przedmiotów z materiałów ogniotrwałych), ale mniej o czas spędzony na dokształcaniu w szkole. Wynika to zarówno z dokumentów zawartych w aktach osobowych wnioskodawczyni (umowa o naukę zawodu), a także z oświadczenia samej wnioskodawczyni. Biorąc powyższe pod uwagę , Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.