Sad powszechny, I ACa 130/13

Sygn. akt I ACa 130/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 czerwca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Walentyna Łukomska-Drzymała Sędzia: Sędzia: SA Ewa Lauber-Drzazga SA Zbigniew Grzywaczewski (spr.) Protokolant sekr.sądowy Dorota Kabala po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2013 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa D. W. przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. o odszkodowanie na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I C 1357/10 I. zmienia częściowo zaskarżony wyrok:

1. a)w punkcie I w ten sposób, że zasądzoną od pozwanego na rzecz powoda kwotę 97.081,01 złotych obniża do kwoty 48.540,50 (czterdzieści osiem tysięcy pięćset czterdzieści 50/100) złotych, a w pozostałej części uwzględnione powództwo oddala;
2. b)w punkcie IV w ten sposób, że zasądzone od pozwanego na rzecz powoda koszty procesu w kwocie 8.472 złote obniża do kwoty 4.236 (cztery tysiące dwieście trzydzieści sześć) złotych; II. oddala apelację w pozostałej części; III. zanosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu za II instancję. Sygn. akt I ACa 130/13 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 8.11.2012r., Sąd Okręgowy w Radomiu zasądził od pozwanego (...) S.A. w W. na rzecz powoda D. W. odszkodowanie w kwocie 97.081,01 złotych oraz koszty procesu w kwocie 8.472 złote. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu 14 sierpnia 2009 roku w miejscowości B. doszło do wypadku drogowego, w którym uczestniczył powód D. W. . Sprawcą wypadku była kierująca pojazdem marki A. (...) M. O. , która jadąc drogą podporządkowaną nie ustąpiła pierwszeństwa przejazdu prawidłowo jadącemu quadowi marki S. kierowanemu przez D. W. . W wyniku zdarzenia powód doznał obrażeń ciała i został przewieziony do Wojewódzkiego Szpitala (...) w R. , gdzie przebywał w dniach 14 sierpnia 2009 roku do 28 sierpnia 2009 roku na oddziale (...) (...) z rozpoznaniem: złamanie wieloodłamowe kości podudzia prawego, stłuczenie okolicy lędźwiowej prawej. Leczony operacyjne w dniu 18 sierpnia 2009 roku. Właściciel pojazdu marki A. (...) K. O. był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w pozwanym (...) S.A. w W. . Decyzją z dnia 16 września 2009 roku pozwany przyznał powodowi 5.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Decyzją zaś z dnia 28 października 2009 roku pozwany przyznał powodowi tytułem dalszego zadośćuczynienia kwotę 7.000 zł. Powód ma 22 lata. W dniu 9 czerwca 2009 roku rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej pod nazwą D. S. w przedmiocie naprawy i konserwacji komputerów i urządzeń peryferyjnych oraz naprawy i konserwacji maszyn. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej powód w dniu 9 czerwca 2009 roku zawarł z (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. umowę stałą o wykonywanie prac w zakresie napraw i konserwacji urządzeń elektronicznych - automatów do gier o niskich wygranych. W związku z doznanymi w wyniku wypadku obrażeniami ciała powód przez okres pobytu w szpitalu nie był w stanie osobiście wykonywać umowy, ani w terminie wynikającym z umowy dokonywać konserwacji urządzeń objętych umową. W miesiącu sierpniu 2009 roku powód opóźnił się w wykonaniu usług serwisowych - okresowej konserwacji i przeglądu urządzeń i instalacji - łącznie 4 dni, czym naruszył postanowienia (...) umowy, w usuwaniu awarii urządzeń -łącznie 7 dni, czym naruszył postanowienia (...) umowy. W związku z powyższym (...) Sp. z o. o. obciążyła powoda karami umownymi w łącznej kwocie 97.081,01 zł, w tym na podstawie (...) umowy kwotą 45.304,45 zł i na podstawie (...) umowy kwotą 51.776,56 zł. Powód powyższe kwoty zapłacił (...) Sp. z o.o. w dniu 9 października 2009 roku. Na wstępie Sąd stwierdził, iż odpowiedzialność pozwanego za skutki wypadku z dnia 14 sierpnia 2009 roku, w wyniku którego powód doznał obrażeń ciała, w niniejszym procesie była bezsporna. Pozwany w toku postępowania likwidacyjnego uznał swoją odpowiedzialność i przyznał powodowi zadośćuczynienie. Spór natomiast sprowadzał się do ustalenia zasadności i wysokości należnego powodowi odszkodowania. W myśl art. 361 § 1 k.c , zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powołanym przepisie chodzi więc o związek przyczynowy w granicach normalnych następstw pomiędzy zdarzeniem, za które zobowiązany ponosi odpowiedzialność, a szkodą. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że związek przyczynowy jest kategorią obiektywną i należy go pojmować jako obiektywne powiązanie ze sobą zjawiska nazwanego „przyczyną" ze zjawiskiem określonym jako „skutek". Ustawodawca wprowadzając w art. 361 § 1 k.c. dla potrzeb odpowiedzialności cywilnej ograniczenie odpowiedzialności tylko za normalne (typowe, występujące zazwyczaj) następstwa działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła, nie wprowadza pojęcia związku przyczynowego w rozumieniu prawnym, odmiennego od istniejącego w rzeczywistości. Ogranicza tylko odpowiedzialność do wskazanych w przepisie normalnych (adekwatnych) następstw. Istnienie związku przyczynowego jako zjawiska obiektywnego jest determinowane określonymi okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy i dlatego istnienie związku przyczynowego bada się w okolicznościach faktycznych określonej sprawy. W ocenie Sądu w normalnym związku przyczynowym z wypadkiem komunikacyjnym, któremu uległ powód, prowadzący działalność gospodarczą w postaci firmy (...) i wskutek którego powód w okresie pobytu w szpitalu i okresie leczenia nie mógł wykonywać konserwacji urządzeń objętych umową z B. - F. Sp z o.o., w związku z czym powstały opóźnienia w ich realizacji, pozostaje szkoda tego właściciela. W myśl bowiem art. 361 § 2 k.c. w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Badając miarę szkody powoda - właściciela D. S. , którego przedmiotem działalności jest naprawa i konserwacja komputerów i urządzeń peryferyjnych oraz naprawa i konserwacja maszyn, Sąd wziął pod uwagę hipotetyczny stan faktyczny, jaki by istniał, gdyby do wypadku nie doszło. W takiej sytuacji bowiem powód osobiście wykonywałby zlecenia wynikające z umowy zawartej z (...) Sp. z o.o. i do opóźnień skutkujących nałożeniem na powoda kar by nie doszło. W związku z doznanymi zaś w wyniku wypadku obrażeniami ciała powód w miesiącu sierpniu 2009 roku opóźnił się w wykonaniu usług serwisowych - okresowej konserwacji i przeglądu urządzeń i instalacji - łącznie 4 dni, czym naruszył postanowienia (...) umowy, w usuwaniu awarii urządzeń -łącznie 7 dni, czym naruszył postanowienia (...) umowy. W związku z powyższym (...) Sp. z o.o. obciążyła powoda karami umownymi w łącznej kwocie 97.081,01 zł, w tym na podstawie (...) umowy kwotą 45.304,45 zł i na podstawie (...) umowy kwotą 51.776,56 zł. Powód powyższe kwoty zapłacił (...) Sp. z o.o. w dniu 9 października 2009 roku w związku z czym Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda powyższą kwotę tytułem odszkodowania. Ponieważ powód wszelkie niezbędne dokumenty do ustalenia odpowiedzialności za szkodę przedłożył pozwanemu w dniu 23 listopada 2009 roku, Sąd uwzględniając 30 dniowy termin do wypłaty powodowi odszkodowania zasądził odsetki od dnia 24 grudnia 2009 roku. Orzeczenie o kosztach procesu Sąd oparł na podstawie art. 98 k.p.c. i w związku z tym włożył na pozwanego obowiązek zwrotu kosztów procesu. Na zasądzoną od pozwanego na rzecz powoda kwotę 8.472 zł złożyły się: koszty zastępstwa procesowego adwokata w kwocie 3.600 złotych, kwota 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 4.855 zł tytułem uiszczonej przez powoda opłaty od pozwu. Z uwagi na fakt, iż pozwany przegrał proces niemal w całości, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U z 2010 r. Nr 90, poz. 594 j.t.) w punkcie V wyroku Sąd nałożył na pozwanego obowiązek zapłaty na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Radomiu kwotę 427,08 zł tytułem wynagrodzenia biegłego oraz kwotę 1.150 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od rozszerzonego powództwa. Ponieważ Sąd zauważył pomyłki rachunkowe w wyroku, sprostował je postanowieniem z dnia 26 listopada 2012 roku. W złożonej apelacji pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie art. 435, 436 i 822 kc w zw. z art. 34 i 35 ustawy z dnia 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152) poprzez bezpodstawne określenie zakresu obowiązku odszkodowania pozwanego oraz poprzez przyjęcie, że powód udowodnił podstawę prawną swojego roszczenia, a także jej rozmiar; 2) naruszenie art. 361 § 1 i 2 kc poprzez bezpodstawne przyjęcie, że niewywiązywanie się przez powoda z umowy zawartej z (...) Sp. z o.o. , w związku z czym powstały opóźnienia w realizacji konserwacji urządzeń objętych umową, pozostaje w normalnym związku przyczynowym z wypadkiem; 3) naruszenie „ art. 233 kpc ” poprzez brak wszechstronnego rozważania materiału dowodowego; 4) naruszenie art. 328 § 2 kpc poprzez niewskazanie w uzasadnieniu wyroku przyczyn nieuwzględnienia przez Sąd zarzutu pozwanego dotyczącego zapisów umowy zawartej pomiędzy powodem a (...) Sp. z o.o. Wniósł o jego zmianę i oddalenie powództwa w całości, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Apelacja jest częściowo zasadna. Na wstępie należy stwierdzić, że pierwszy zarzut apelacji naruszenia przez Sąd I instancji art. 435, 436 i 822 kc w zw. z art. 34 i 35 ustawy z dnia 22.05.2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych (…) jest całkowicie bezpodstawny i niezrozumiały, gdyż w uzasadnieniu apelacja przyznaje, iż pozwany ponosi odpowiedzialność za wypadek jakiemu powód uległ w dniu 14.08.2009r. (k. 170), a to ten wypadek jest podstawą także przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego. Jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, szkodą powoda jest tutaj strata jaką poniósł w postaci obowiązku zapłaty kary umownej ( art. 361 § 2 kc ). W tym zakresie Sąd Apelacyjny podziela wszystkie ustalenia i wnioski Sądu I instancji i uznaje za własne. Na istotę sporu wskazuje dalsza część uzasadnienia apelacji, a mianowicie skarżący pozwany twierdzi, że przedstawione przez powoda dowody nie uzasadniają odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, gdyż obciążanie powoda karami umownymi nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z w/w wypadkiem za który ponosi on odpowiedzialność i tego dotyczy drugi zarzut apelacji naruszenia przez Sąd I instancji art. 361 § 1 kc. Także i ten zarzut apelacji jest bezpodstawny. Wbrew twierdzeniu apelacji Sąd I instancji prawidłowo bowiem ustalił, że taki związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc zachodzi, gdyż gdyby nie ten wpadek drogowy – powodujący konieczność pobytu przez powoda w dniach 14-28 sierpnia 2009r. w szpitalu – powód mógłby osobiście – jak dotychczas – wykonać naprawy i konserwację maszyn wynikające z umowy zawartej z (...) Spółką z o.o. i do opóźnień skutkujących nałożenie na niego kar umownych w kwocie dochodzonego odszkodowania by nie doszło. Taki normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 kc nie musi być bezpośredni, gdyż może też być pośredni (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4.10.2012r., I CSK 665/11. LEX nr 1228533). Jeśli chodzi o wysokość przedmiotowej szkody powoda to wbrew twierdzeniu apelacji jest ona niewątpliwa i została przez powoda wykazana złożonymi dokumentami i Sąd I instancji miał je na uwadze. Są to: wykaz opóźnień powoda w wykonaniu usług serwisowych (k. 17), dwie noty obciążeniowe powoda z dnia 1.09.2009r. (k. 18 i 19), dwa polecenia zapłaty tych kwot przez powoda (k. 30 i 31) i treść (...) tej umowy przewidującej taką karę umowną (k. 11). Nie jest sporne ustalenie Sądu I instancji, że do przedmiotowego wypadku drogowego powód wykonywał przedmiotową umowę osobiście i co do zasady nie można stawiać mu zarzutu, iż już wtedy nie zatrudniał pracowników i nie korzystał z podwykonawców, na co zezwala mu (...) umowy, skoro powód sam „radził” sobie z terminowym wykonywaniem tej umowy, a wypadek jest zdarzeniem nagłym i nieprzewidywalnym. W tym zakresie zarzut apelacji naruszenia przez Sąd I instancji „ art. 233 kpc ” (zapewne chodzi o art. 233 § 1 kpc ) jest więc bezpodstawny. Inaczej jednak zarzut ten, wraz z zrzutem, że powód nie dochował należytej staranności (taki też zarzut pozwany podnosił już przed Sądem I instancji; k. 46 i 102), należy ocenić od czasu, gdy taki wypadek drogowy zaistniał i powód znalazł się w szpitalu (przebywał tam w okresie od 14 do 28 sierpnia 2009r.). Wprawdzie nie można wymagać od osoby poszkodowanej (powoda), która trafia nagle do szpitala, że już następnego dnia powinna zatrudnić pracowników lub podwykonawców (skorzystać z uprawnienia z (...) umowy), ale można i należy wymagać aby uczyniła to jeszcze przed opuszczeniem szpitala, gdzie przebywała 14 dni, a nie dopiero dnia 31 sierpnia 2009r. Skoro dnia 31 sierpnia 2009r. powód mógł zatrudnić dwie osoby tj. ojca i wujka (zeznanie ojca powoda K. W. , k. 95 v.) to z racji tego, że są to jego bliskie osoby, mógł to uczynić już wcześniej, gdyż nie twierdzi, iż było to niemożliwe ( art. 231 kpc ). Nie czyniąc tego powód niewątpliwie przyczynił się do zwiększenia szkody ( art. 362 kc ), a to uzasadnia obniżenie dochodzonego odszkodowania, gdyż jest to zwykłe niedbalstwo powoda. Stopień tego przyczynienia się powoda jest znaczny i dlatego należy określić je na 50%, gdyż mamy tutaj do czynienia z profesjonalistą (osobą prowadzącą działalność gospodarczą), który dodatkowo w (...) umowy wyraźnie miał zastrzeżone takie uprawnienia i faktycznie dwie osoby (bliskie) zatrudnił, tyle, że dopiero od dnia 31 sierpnia 2009r. Z tego względu zasądzone odszkodowanie należało obniżyć o 50% tj. do kwoty 48.540,50 zł ( art. 362 kc ) i z tego tytułu obniżyć też o połowę zasądzone koszty procesu tj. do kwoty 4.236 zł ( art. 100 zd. 1 kpc ). Bez zmian pozostaje zaś orzeczenie o kosztach sądowych, gdyż dotyczą one uwzględnionego w całości i nie objętego apelacją zadośćuczynienia. Z tych względów, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 i 386 § 1 kpc orzekł jak w sentencji. O kosztach procesu za II instancję orzeczono na podstawie art. 100 zd. 1 in principio w zw. z art. 391 § 1 kpc , gdyż apelacja została uwzględniona w połowie. 26.06.2013r. ZG/dk