Sad powszechny, II Ca 361/13

Sygn. akt II Ca 361/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 czerwca 2013 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSA w SO Arkadiusz Lisiecki (spr.) Sędziowie SSA w SO Grzegorz Ślęzak SSR del. Piotr Fal Protokolant st. sekr. sąd. Beata Gosławska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2013 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa K. F. i D. F. przeciwko (...) z/s w L. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 28 lutego 2013 roku, sygn. akt I C 929/12

1. oddalić apelację powódki D. F. ;
2. odrzucić apelację powoda K. F. . Na oryginale właściwe podpisy Sygn. akt II Ca 361/13 UZASADNIENIE Powodowie K. F. i D. F. wnieśli o zasądzenie od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w L. na rzecz powodów kwoty 500zł z tytułu odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu. W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa. Na rozprawie w dniu 25.01.2013 roku powodowie rozszerzyli powództwo do kwoty 761zł. Pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. oddalił powództwo, orzekł o brakujących kosztach sądowych oraz orzekł o kosztach procesu. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Powodowie są właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ulicy (...) oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki (...) o pow. 42 metry kwadratowe na prawach ustawowej wspólności małżeńskiej. Powodowie kupili przedmiotową działkę razem z działką siedliskową nr (...) dnia 18.03.1996 roku od E. C. , A. N. i P. N. . E. C. , A. N. i P. N. nabyli te działki przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 roku. W chwili zakupu nieruchomości przez powodów sporna linia energetyczna już przebiegała nad działką (...) . Działka ta nie jest ogrodzona. Jest to pas gruntu pomiędzy ogrodzeniem powodów a jezdnią. Nie zdarzyła się sytuacja, żeby powód nie pozwolił wejść pozwanemu na nieruchomość, kiedy była taka potrzeba. Nad nieruchomością powodów (...) napowietrzna linia energetyczna niskiego napięcia. Przewody przebiegają w pasie gruntu przylegającym do jezdni, nad trawnikiem, poza ogrodzeniem siedliska powodów. Linia była budowana w latach
3. W roku 1964 była przedłużana. Zasila ona w energię elektryczną mieszkańców przy ul. (...) w tym powodów. W dniu 30.08.1964 roku Zakłady (...) (...) Ł. - (...) dokonał częściowego odbioru technicznego spornej linii ener­getycznej , linia ta była już eksploatowana. W 1980 roku wykonano kapitalny remont linii. Poprzednik prawny pozwanego był podmiotem działającym w formie przedsiębior­stwa państwowego i jednocześnie wykonywał zarząd operatywny na rzecz Skarbu Państwa nad majątkiem państwowym. Zarządzeniem nr 16 Naczelnego Dyrektora (...) z dnia 12 sierp­nia 1975 roku zmieniono nazwę „ Zakład (...) - (...) na Zakład (...) Zarządzeniem nr 14/ORG/89 Ministra Przemysłu z dnia 16.01.1989 r. w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego pod nazwą Zakład (...) w Ł. utworzone zostało z dniem 1 stycznia 1989 roku przedsiębiorstwo państwowe pod na­zwą Zakład (...) w Ł. i powstało ono w wyniku podziału przedsię­biorstwa państwowego pod nazwą: (...) w W. na bazie zakładu Zakład (...) w Ł. . Z dniem 12.07.1993 r. nastąpiło przekształcenie przedsiębiorstwa państwo­wego Zakład (...) w Ł. w (...) Spółkę Akcyjną Skarbu Państwa pod nazwą Zakład (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. , na której rzecz jednocześnie nastąpiło przeniesienie składników mienia przedsiębiorstwa pań­stwowego. Po kolejnych przekształceniach w dniu 31.08.2010 r. opisany majątek w wyniku prze­jęcia objęła (...) S.A. w L. . Pozwany jest następcą prawnym wskazanych wyżej podmiotów. Mając tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał, iż żądanie pozwu jest niezasadne. Objęcie w posiadanie nieruchomości powoda przez Skarb Państwa reprezentowany przez przedsiębiorstwo państwowe, w celu budowy a następnie konserwacji linii energetycznej, nastąpiło nie w ramach władczych uprawnień państwa lecz w celu wykonania państwowych zadań gospodarczych. W niniejszej sprawie Skarb Państwa posiadał jako samoistny posiadacz sporną służebność najpóźniej od dnia oddania linii do eksploatacji tj. od dnia 31.12.1964 roku. Zatem Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 1 stycznia 1985 roku służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu. Ponieważ pozwany ma tytuł prawny do korzystania z nieruchomości powoda to legalne korzystanie przez pozwanego z nieruchomości powoda przesądza o bezzasadności wynagrodzenia za bezumowne korzystanie na podstawie art. 230 kc w związku z art. 224 § 2 kc i art. 225 kc , dlatego też Sąd powództwo w tym zakresie oddalił. Powodowie zaskarżyli wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi w apelacji zarzucili: I. naruszenie prawa materialnego tj.:
4. art. 230 k.c. w zw. z art. 225 k.c. poprzez ich nie zastosowanie, a w konsekwencji czego bezpodstawnie oddalono wniosek powodów o przyznanie im wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z ich gruntu przez pozwanego, podczas gdy zakres roszczeń powodów znajduje pełne uzasadnienie w wyżej przytoczonych przepisach;
5. art. 292 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, iż pozwany nabył przez zasiedzenie pas gruntu stanowiącego część nieruchomości powodów o numerze działki (...) , pod którym przebiega linia energetyczna, przyjmując bezpodstawnie , iż poprzednik prawny pozwanego - Zakład (...) w Ł. , był samoistnym posiadaczem wyżej opisanego pasa gruntu, podczas gdy był tylko ich dzierżycielem, albowiem poprzednik prawny pozwanego jako przedsiębiorstwo państwowe nie władało spornym pasem gruntu w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa do roku 1989, tym samym termin podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu zasiedzenia biegnie od dnia 1 lutego 1989 r. a ulegnie zakończeniu 1 lutego 2019 r., tym samym zarzut zasiedzenia nie znajduje właściwych podstaw prawnych a roszczenie powodów jest w pełni uzasadnione; II. naruszenie prawa procesowego tj. art. 233 k.p.c. , art. 228 § 1 i 2 k.p.c , poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego w wyniku bezpodstawnego przyjęcia, iż poprzednik prawny pozwanego - Zakład (...) w Ł. , w okresie od 31 grudnia 1964r. do dnia przekształcenia go w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, a więc kolejnego poprzednika prawnego pozwanego, posiadał status posiadacza samoistnego pasa gruntu pod linią energetyczną przebiegającą przez działkę powodów, podczas gdy taki status posiadania był możliwy dopiero z dniem 1 lutego 1989 r., kiedy dokonano przekształceń własnościowych przedsiębiorstw państwowych. W konkluzji apelacji wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie apelacji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: apelacja nie jest uzasadniona. Podniesiony w apelacji zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego w ocenie Sądu II instancji nie jest trafny. Dopuszczalność nabycia w drodze zasiedzenia służebności gruntowej przez przedsiębiorstwo przesyłowe została potwierdzona w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. uchwała z dnia 17.01.2003 r. , III CZP 79/02, OSNC z 2003 r., nr 11, poz. 142, wyrok z 31.05.2006 r., IV CKS 149/05, LEX nr 258681, postanowienie z dnia 8.09.2006 r., II CSK 112/06, LEX nr 193240, postanowienie z dnia 4 października 2006 r., II CSK 119/06, LEX nr 196515, uchwała z 7.10.2008 r., III CZP 89/09, LEX nr 458125, postanowienie z 5.06.2009 r., I CSK 495/08, LEX nr 511975), jak też i w doktrynie. Stwierdzić należy, że w świetle postanowień przepisów art. 352 § 1 k.c. art. 292 k.c. i art. 172 k.c. możliwość nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie nie może być kwestionowana. Przepisy te określają możliwości nabycia przez zasiedzenie także służebności gruntowej związanej z posadowieniem na cudzym gruncie urządzeń, o których stanowi art. 49 k.c. wskazując na przesłanki tego nabycia, jak i podmioty, na rzecz których stwierdzenie nabycia służebności przez zasiedzenie może nastąpić. Przepis art. 128 k.c. , który został uchylony ustawą z dnia 31 stycznia 1989 roku o zmianie ustawy kodeks cywilny naruszenie przepisów prawa materialnego ( Dz. U. Nr 3 poz. 11 ), a który to obowiązywał w dacie ustalenia przez Sąd I instancji zasiedzenia służebności gruntowej na rzecz pozwanego utrzymywał zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, który wykluczał możliwość nabycia przez zasiedzenie przez przedsiębiorstwa państwowe prawa własności i innych praw rzeczowych , z uwagi na sprawowanie przez przedsiębiorstwa państwowe jedynie zarządu operatywnego mieniem państwowym odpowiadającym w istocie prawu dzierżawy. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że w analizowanej sprawie Sąd Rejonowy uznał przesłankowo nabycie służebności przesyłu przez Skarb Państwa. Objęcie w posiadanie nieruchomości powodów przez Skarb Państwa reprezentowany przez przedsiębiorstwo państwowe, w celu budowy a następnie konserwacji linii energetycznej, nastąpiło nie w ramach władczych uprawnień państwa, lecz w celu wykonania państwowych zadań gospodarczych. Dostarczanie przez państwowe przedsiębiorstwa energetyczne energii elektrycznej oraz budowa i konserwacja urządzeń do tego służących, stanowiło bowiem wykonywanie zadań gospodarczych państwa, było więc działaniem w ramach dominium, a nie w ramach imperium. Skarb Państwa może być zatem uznany za posiadacza tych urządzeń oraz nieruchomości, na których się znajdują, w zakresie odpowiadającym służebności przesyłowej (porównaj między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2011 r. w sprawie CSK 502/10, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r. w sprawie I CSK 171/08, OSNC 2010/1/15). Obowiązujący do dnia 31 stycznia 1989 r. art. 128 k.c , wyrażający zasadę jednolitego funduszu własności państwowej, uniemożliwiał państwowym osobom prawnym, sprawującym zarząd mieniem państwowym, nabycie jakichkolwiek praw do tego mienia, a zatem w okresie obowiązywania tego przepisu Skarb Państwa, a nie przedsiębiorstwo państwowe, był posiadaczem urządzeń przesyłowych i cudzej nieruchomości, na której je posadowiono i tylko on, a nie przedsiębiorstwo państwowe, mógł nabyć przez zasiedzenie służebność gruntową przesyłu. Praktycznie dopiero od chwili tzw. "uwłaszczenia" przedsiębiorstw państwowych, które nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie u.g.g., przedsiębiorstwa te mogły posiadać służebność we własnym imieniu i na swoją rzecz i nabyć ją przez zasiedzenie (porównaj między innymi uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1991 r. III CZP 38/91, OSNC 1991/10-12, poz. 118). Trafnie wskazuje Sąd Rejonowy, że jeśli chodzi o zasiedzenie nieruchomości niepaństwowej, to przedsiębiorstwo państwowe , nie mogąc nabyć samo prawa własności, mogło wykonywać w stosunku do tych nieruchomości tylko dzierżenie w imieniu Skarbu Państwa, przy czym posiadaczem samoistnym był Skarb Państwa. Wynika z tego, że Przedsiębiorstwo Państwowe przed 1 lutego 1989 roku mogło wykonywać władztwo mogące doprowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej, z tym, że nabycie następowało do jednolitego funduszu własności państwowej. W niniejszej sprawie uprawnienia pozwanego wywodzone są od poprzednika prawnego i Skarbu Państwa. Przedsiębiorstwo państwowe zostało bowiem przekształcone w spółkę Skarbu Państwa w celu prywatyzacji albo sprywatyzowane bezpośrednio. W związku z powyższym wszelkie jego prawa i obowiązki drogą sukcesji uniwersalnej przeszły na nowy podmiot, w tym prawo własności dotychczasowego i jednocześnie zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego. Posiadanie przez przedsiębiorstwo państwowe urządzeń energetycznych oraz cudzej nieruchomości, na której zostały posadowione, jest posiadaniem w rozumieniu art. 352 k.c. i może prowadzić do zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu na podstawie art. 292 w zw. z art. 172 k.c. (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2011 r., V CSK 502/10, Lex nr 1096048). Sąd Najwyższy dopuszcza możliwość zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu jeszcze przed nowelizacją kodeksu cywilnego , dokonaną ustawą z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która wprowadziła do polskiego systemu prawnego służebność przesyłu (zob. postanowienie SN z dnia 4 października 2006 r., II CSK 11/06, niepubl.; postanowienie SN z dnia 22 października 2002 r., III CZP 64/02, Biul. SN 2002, nr 11, s. 7; wyrok SN z dnia 31 maja 2006 r., IV CSK 149/05, Lex nr 258681; wyrok SN z dnia 8 czerwca 2005 r., V CSK 679/04, niepubl.; postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2006 r., I CSK 11/05, Biul. SN 2006, nr 5, s. 11). Z reguły przedsiębiorca - posiadacz służebności przesyłu będzie uznany za posiadacza służebności w złej wierze (zob. uchwałę SN z dnia 17 czerwca 2005 r., III CZP 29/05, OSNCP 2006, nr 4, poz. 64; wyrok SN z dnia 29 stycznia 2008 r., IV CSK 410/07, niepubl.). W uchwale z dnia 7 października 2008 r. (III CZP 89/08, Biul. SN 2008, nr 10, s. 7; Lex nr 458125) Sąd Najwyższy wskazał, że "przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu ( art. 305 1 -305 4 k.c. ) dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu w ruchu przedsiębiorstwa Wbrew zarzutom apelacji spełniona jest zatem przesłanka posiadania przez pozwanego a wcześniej przez poprzednika prawnego: Skarb Państwa - Przedsiębiorstwo Państwowe Zakłady (...) w W. - Zakład (...) w Ł. prowadzącego do zasiedzenia służebności polegającej na korzystaniu z nieruchomości powodów z zakresie niezbędnym do prawidłowego korzystania z odcinka linii energetycznej przebiegającej przez ich działkę. Jak wynika z prawidłowo ustalonego przez Sąd Rejonowy stanu faktycznego nad nieruchomością przebiegają przewody elektryczne. Linia została wybudowana w 1964 roku, zaś pracownicy pozwanego dokonywali jej konserwacji i przeglądów, regularnie zajmowali się urządzeniami ciągle pozostawały one w sferze ich zainteresowań, co uznać należy za wykonanie władztwa na swoją rzecz i we własnym imieniu. Powyższe oznacza, że strona pozwana skutecznie na obronę swego stanowiska podniosła zarzut zasiedzenia z dniem 1 stycznia 1985 r. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. W takim przypadku powodowie nie mogą domagać się przyznania od pozwanego wynagrodzenia w dochodzonej kwocie za korzystanie z ich nieruchomości. Zarzut obrazy przez Sąd I instancji przepisu art. 230 k.c. w związku z art. 225 k.c. jest w ocenie Sądu Okręgowego nie trafny. Z powodów omówionych powyżej nie można podzielić zasadności zarzutu naruszenia prawa procesowego tj. art. 233 k.p.c. w zw. z art. 228 k.p.c. Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd Okręgowy oddalił apelację powódki na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy odrzucił apelację K. F. na podstawie art. 370 k.p.c. , jako wniesioną po upływie terminu ustawowego. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożyła jedynie powódka D. F. . W takim wypadku apelację powoda należało uznać za apelację wniesioną wprost. Termin do wniesienia apelacji wprost upłynął powodowi w dniu 21 marca 2013 r. Tymczasem z akt sprawy ( data potwierdzenia przez biuro podawcze) wynika, że apelację powód złożył dopiero w dniu 2 kwietnia br., tj. po upływie terminu wskazanego w art. 369 § 2 k.p.c. Na oryginale właściwe podpisy