Sygn. akt II Ca 276/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 maja 2015 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Arkadiusz Lisiecki (spr.) Sędziowie SSO Paweł Hochman SSR del. Dominika Kurpińska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Owczarska po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2015 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa J. P. przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 2 lutego 2015 roku, sygn. akt I C 1287/14 oddala apelację. Sygn. akt II Ca 276/15 UZASADNIENIE Powódka J. P. w pozwie przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. wniosła o ustalenie, że przysługuje jej wyłączne prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości Z. , oznaczonej numerem działki (...) , dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Maz. prowadzi dwie księgi wieczyste o numerach (...) i w związku powyższym uzgodnienie księgi wieczystej poprzez ustalenie, że dla działki (...) prowadzona jest księga wieczysta (...) i wykreślenie z księgi wieczystej (...) wpisów dotyczących działki (...) . Pozwana Ochotnicza Straż Pożarna w Z. wnosiła o oddalenie powództwa. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim oddalił powództwo. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Aktem własności ziemi z dnia 20 września 1973 r. wydanym przez Wydział (...) w P. za numerem (...) stwierdzono, że Z. G. nabyła na podstawie art. 1, 5 i 12 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych , m.in. prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości Z. , oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki (...) . Przedmiotowa działka posiadała powierzchnię 0,44 ha. Pod koniec lat 70-tych XX wieku Ochotnicza Straż Pożarna w Z. przekazała posiadane przez siebie pomieszczenia garażowe na zorganizowanie w Z. ośrodka zdrowia. W związku z tym strona pozwana zmuszona została wybudować nowy garaż. W tym celu zwróciła się do naczelnika gminy o przekonanie Z. G. , aby ta sprzedała Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. teren pod nową strażnicę. Z. G. przystała na tę propozycję. W dniu 27 czerwca 1984 r. Naczelnik Gminy w T. zwrócił się do Wojewody (...) o zaopiniowanie lokalizacji terenu pod rozbudowę strażnicy OSP we wsi Z. na działce nr (...) o pow. 0,03 ha. Organ ten poinformował jednocześnie, iż powyższa budowa jest zgodna z planem zagospodarowania przestrzennego gminy T. , zatwierdzonym uchwałą sesji Rady Narodowej w T. Nr (...) z dnia 23 maja 1984 r. Pismem z dnia 31 lipca 1984 r. nr (...) , Urząd Wojewódzki w P. — Wydział (...) , zawiadomił Urząd Gminy w T. , iż projekt polegający na rozbudowie strażnicy OSP we wsi Z. jest zgodny z projektem planu zagospodarowania przestrzennego gminy T. , po spełnieniu warunków polegających m.in. na uzyskaniu decyzji na wyłączenie gruntów rolnych z produkcji rolniczej, uzyskaniu decyzji lokalizacyjnej, przydziale mocy oraz zaopatrzeniu w wodę. Decyzją z dnia 3 września 1984 r. wydaną za numerem (...) Naczelnik Gminy w T. zezwolił Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. na wyłączenie z produkcji rolniczej gruntów o powierzchni ogólnej 0,03 ha, klasy (...) , oznaczonych numerem działki (...) , stanowiących własność małż. G. , a przeznaczonych pod rozbudowę strażnicy OSP w miejscowości Z. . W dniu 28 kwietnia 1984 r. sporządzono w Urzędzie Gminy w T. wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej dotyczący działki położonej w obrębie Z. , o numerze ewidencyjnym (...) , o powierzchni 0,03 ha, stanowiącej pastwiska klasy V. Działka ta graniczyła od wschodu z działką o nr (...) , natomiast od południa z działką o nr (...) . Niniejszy dokument opatrzony został wzmianką (klauzulą) Naczelnika Gminy w T. , iż służyć może on za podstawę wpisu do księgi wieczystej, stosownie do art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 2 lutego 1966 r. o ewidencji gruntów i budynków. W dniu 27 września 1984 r. Z. G. , córka A. i M. , na podstawie umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r., zawartej w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym w T. przed notariusz J. R. , za numerem Rep. (...) , sprzedała Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. , za cenę w kwocie 1.575 zł, nieruchomość położoną w miejscowości Z. , gm. T. , oznaczoną w ewidencji gruntów numerem działki (...) o pow. 0,03 ha. Jak wynika z § 1 powyższej umowy, tytuł własności zbywcy oraz oznaczenie nieruchomości notariusz ustaliła na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Wydział (...) w P. z dnia 20 marca 1973 r. za nr (...) oraz mapy nieruchomości sporządzonej w Urzędzie Gminy w T. z dnia 28 kwietnia 1984 r. Do aktu tego strony przedłożyły m.in. decyzję Naczelnika Gminy w T. z dnia 3 września 1984 r. nr (...) o wyłączeniu nieruchomości spod produkcji rolnej. Przedmiotem umowy sprzedaż z dnia 27 września 1984 r. nie była cała działka (...) , ale jej część o szerokości około 8 m., oznaczona na mapie z dnia 28 kwietnia 1984 r. numerem (...) . Na gruncie geodeta dokonał pomiarów oraz umieścił oznaczenia geodezyjne. Przy zawieraniu umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. w imieniu strony kupującej działali: M. R. oraz M. O. . Osoby te podpisały oryginał aktu notarialnego. W treści wypisu z aktu notarialnego z dnia 27 września 1984 r., złożonego w aktach księgi wieczystej (...) , podano błędnie, że akt ten podpisali M. R. oraz M. R. . Postanowieniem z dnia 27 września 1984 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim założył księgę wieczystą nr (...) dla nieruchomości położonej w Z. o numerze ewidencyjnym (...) i wpisał w dziale II tej księgi — jako właściciela Ochotniczą Straż Pożarną w Z. . W aktach księgi wieczystej, jako podstawę wpisu, zdeponowano: - umowę sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. nr Rep. (...) ; - akt własności ziemi wydany przez Wydział (...) w P. z dnia 20 września 1973 r. za nr (...) ; - opis i mapę z dnia 28 kwietnia 1984 r. dot. działki położonej w Z. o nr (...) ; - decyzję Naczelnika Gminy w T. z dnia 3 września 1984 r. nr (...) o wyłączeniu działki (...) spod produkcji rolnej. Na działce oznaczonej na mapie z dnia 28 kwietnia 1984 r. numerem ewidencyjnym (...) Ochotnicza Straż Pożarna w Z. wybudowała w latach 1984 — 1986 garaż dla wozu strażackiego oraz budynek strażnicy. Decyzją z dnia 27 października 1987 r. Urząd Wojewódzki w P. udzielił stronie pozwanej pozwolenia na użytkowanie nowej strażnicy. W dniu 6 lipca 1992 r., na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed notariusz J. G. w T. , za numerem Rep. (...) , Z. G. , córka A. i M. darowała J. P. m.in. nieruchomość rolną położoną w miejscowości Z. gm. T. , oznaczoną w ewidencji gruntów numerami działek: (...) , dla których Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim nie prowadził księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. Jak wynika z § 1 powyższej umowy, tytuł prawa własności darczyńcy oraz oznaczenie nieruchomości, notariusz ustaliła na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Wydział (...) w P. z dnia 20 września 1973 r. za nr (...) oraz mapy sporządzonej przez S. O. w dniu 12 maja 1992 za numerem (...) Opis i mapa sporządzone przez S. O. w dniu 12 maja 1992 za numerem (...) dotyczyły m.in. działki oznaczonej numerem (...) . W wypisie z rejestru gruntów odnotowano, iż działka ta składa się z łąk (Ł), pastwisk trwałych ( Ps ) oraz nieużytków (N) i posiada powierzchnię 0,41 ha. Jednocześnie wypis ten zaopatrzony został w „uwagę", z której wynika, że „została sprzedana część działki nr (...) o pow. 0,03 ha". Jak wynika z wyrysu z mapy ewidencyjnej, działka nr (...) sąsiaduje od południa z działką (...) , przy czym przedstawiona na mapie z dnia 12 maja 1992 r. działka (...) graniczy z drogą publiczną i jest wyraźnie mniejsza, od położonej w głębi działki (...) . Postanowieniem z dnia 8 lutego 1993 r., wydanym w wyniku rozpoznania wniosku zawartego w umowie darowizny z dnia 6 lipca 1992 r., Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim założył księgę wieczystą nr (...) dla nieruchomości położonej w Z. oznaczonej numerami działek: (...) o pow. 2,3 ha i wpisał w dziale II tej księgi — jako właściciela J. P. . J. P. w dacie zawarcia umowy darowizny z dnia 6 lipca 1992 r. znała treść uwagi zamieszczonej pod opisem i mapą z dnia 12 maja 1992 r. Po zawarciu umowy darowizny powódka objęła w posiadanie nieruchomość oznaczoną w wyrysie z mapy ewidencyjnej z dnia 12 maja 1992 numerem (...) . Działka oznaczona na powyższym wyrysie numerem (...) była już wówczas zabudowana garażem strażackim oraz zapleczem kuchennym i znajdowała się w posiadaniu Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. . Pismem z dnia 10 października 2014 r. Starosta (...) poinformował, iż działka oznaczona numerem (...) o pow. 0,44 ha stanowiła własność Z. G. na podstawie aktu własności ziemi Nr (...) . W celu zbycia części działki nastąpił jej podział na działki o nr (...) o pow. 0,03 ha oraz (...) o pow. 0,41 ha. Działka oznaczona numerem (...) została sprzedana Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. aktem notarialnym z dnia 27 września 1984 r. Nr Rep. (...) , w wyniku czego dokonano zmiany w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na „odpisaniu" działki (...) na rzecz OSP w Z. . Pozostała cześć działki pozostała we władaniu Z. G. . Starosta (...) poinformował nadto, iż w zasobie (...) Ośrodka (...) nie odnaleziono mapy świadczącej o dokonanym podziale działki nr (...) . W dniu 22 października 2014 r. organ ten wyjaśnił dodatkowo, iż aktualnie jedyną informacją, z której wynika zaistnienie podziału działki (...) jest uwidocznienie podziału na mapie ewidencyjnej obrębu Z. . Księga wieczysta o numerze (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Z. , oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o łącznej powierzchni 0,11 ha W dziale II tej księgi - jako właściciel w udziale 1/1 wpisana jest Ochotnicza Straż Pożarna w Z. . Księga wieczysta o numerze (...) prowadzona jest dla nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości Z. , oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek (...) o łącznej powierzchni 2,33 ha. W dziale II tej księgi - jako właściciel w udziale 1/1 wpisana jest J. P. córka M. i Z. . Ustalenie, iż umowę sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. zawarli w imieniu strony kupującej M. R. oraz M. O. , Sąd Rejonowy oparł z jednej strony na zeznaniach świadka M. O. , z drugiej zaś na treści oryginału powyższej umowy, pod którym widnieją podpisy M. R. oraz M. O. . Tym samym, zawarty w wypisie z powyższego aktu zapis, z którego wynika, że umowę tę podpisali M. R. oraz M. R. , Sąd Rejonowy uznał za oczywistą omyłkę pisarską. Mając tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo J. P. przeciwko Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. o uzgodnienie treści ksiąg wieczystych (...) z rzeczywistym stanem prawnym, poprzez wykreślenie działki o nr ewidencyjnym (...) z działu I-O księgi wieczystej (...) , nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa i jako takie podlega oddaleniu. W ocenie Sądu Rejonowego powódka J. P. , na której spoczywał ciężar dowodu ( art. 6 K.c. w zw. z art. 232 K.p.c ), nie wykazała, aby była wyłączną właścicielką działki o numerze ewidencyjnym (...) i w konsekwencji, aby zasadne było wykreślenie tej działki z działu I-O księgi wieczystej (...) . W przedmiotowej sprawie ustalono, iż działka o numerze ewidencyjnym (...) powstała z podziału działki o nr (...) i na podstawie umowy z dnia 27 września 1984 r. sprzedana została Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. , za czym przemawia nie tylko treść tej umowy (nawiązanie wprost do numeru działki (...) ), ale i okoliczności jej zawarcia. Dostrzec należy bowiem, iż przesłuchany w sprawie świadek M. O. , podpisujący umowę za kupującego oświadczył wyraźnie, że przedmiotem sprzedaży była działka oznaczona na mapie z dnia 28 kwietnia 1984 r. numerem (...) . Również postępowania administracyjne poprzedzające zawarcie tej umowy, prowadzone przez Naczelnika Gminy T. i Wojewodę (...) co do wyłączenia z produkcji rolniczej terenów przyszłej strażnicy OSP, dotyczyły za każdym razem działki o nr (...) o pow. 0,03 ha. Zaakcentować należy także, iż strażnica ta wybudowana została na działce (...) , która do dnia dzisiejszego znajduje się w posiadaniu strony pozwanej. Niezależnie od tego, wskazać wypada, iż na podstawie umowy z dnia 27 września 1984 r. Z. G. sprzedała Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. nieruchomość o powierzchni 0,03 ha, co odpowiada areałowi działki (...) . Fakt sprzedaży stronie pozwanej działki (...) (powstałej po podziale działki (...) na działki (...) ) potwierdził nadto Wydział (...) Starostwa Powiatowego w T. , który w piśmie z dnia 10 października 2014 r. wyjaśnił, że działka nr (...) została sprzedana Ochotniczej Straży Pożarnej w Z. aktem notarialnym z dnia 27 września 1984 r. Nr Rep. (...) , w wyniku czego dokonano zmiany w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na „odpisaniu" działki (...) na rzecz OSP w Z. , przy czym pozostała cześć działki (...) pozostała we władaniu Z. G. . W tym miejscu stwierdzić należy, iż nie zasługują na uwzględnienie zarzuty pełnomocnika powódki, wyartykułowane w piśmie procesowym z dniał 6 grudnia 2014 r., wskazujące na nieważność oraz bezskuteczność umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. Po pierwsze, wbrew zarzutom powódki, nie można przypisać decydującego znaczenia powołaniu w umowie z dnia 27 września 1984 r., jako podstawy prawa własności zbywcy, mylnego oznaczenia aktu własności ziemi wydanego na rzecz Z. G. . Bowiem w tej samej umowie sprzedaży notariusz indywidualizując przedmiot umowy nawiązała nie tylko to numeru i daty aktu własności ziemi, ale również do mapy nieruchomości sporządzonej w Urzędzie Gminy w T. z dnia 28 lipca 1984 r. oraz do decyzji Naczelnika Gminy w T. z dnia 3 września 1984 r. Nr (...) o wyłączeniu gruntów z produkcji rolnej, które to dokumenty bezsprzecznie dotyczyły działki o numerze ewidencyjnym (...) o pow. 0,03 ha, na której obecnie posadowiona jest remiza strażacka użytkowana przez stronę pozwaną. Co równie istotne, mimo powołania w umowie sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. błędnego oznaczenia aktu własności ziemi, notariusz zakładając księgę wieczystą nr (...) załączyła do akt tej księgi — jako podstawę wpisu — odpis aktu własności ziemi z dnia 20 września 1973 r. wydany przez Wydział (...) w P. za numerem (...) . Powyższe dowodzi zatem, iż rzeczywistym tytułem prawa własności Z. G. do zbywanej działki (...) był opisany wyżej akt własności ziemi z dnia 20 września 1973 r., zaś odwołanie się w § 1 umowy sprzedaży z dnia 27 września 1984 r. do aktu własności ziemi z dnia 20 marca 1973 r. Nr (...) stanowiło wyłącznie omyłkę pisarską, nie rzutującą w żadnym stopniu na ważność umowy sprzedaży. Dodać wypada, iż w wyniku zawarcia powyższej umowy, w ewidencji gruntów obrębu Z. z działki (...) o pow. 0,44 stanowiącej własność Z. G. na podstawie aktu własności ziemi Nr (...) , „odpisano" na rzecz OSP w Z. działkę o nr (...) . Po wtóre, nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia pełnomocnika powódki, jakoby podział działki (...) nigdy nie został dokonany. Jak wynika bowiem z treści informacji uzyskanej od Starosty (...) , działka nr (...) podzielona została na działki nr (...) . Podział ten uwidoczniony został na mapie ewidencyjnej obrębu Z. . Niezależnie od tego zaakcentować należy, iż na dokonanie powyższego podziału wskazuje jednoznacznie załączony do umowy sprzedaży z dnia 27 września 1994 r. „wyrys z mapy ewidencyjnej" z dnia 28 kwietnia 1984 r. , na którym oznaczono przebieg granicy działki nr (...) oraz częściowo działki nr (...) . Dokument ten zaopatrzony został przez Naczelnika Gminy w T. w klauzulę, iż służyć może on za podstawę dokonywania wpisów w księdze wieczystej. Jako dokument urzędowy, stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone (istnienie działki nr (...) ). Strona powodowa, na której spoczywał w tym względzie ciężar dowodu ( art. 252 K.p.c. w zw. z art. 234 K.p.c , art. 232 K.p.c. i art. 6 K.c. ) domniemania tego nie zdołała obalić. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność, iż w Wydziale (...) Starostwa Powiatowego w T. nie znajduje się aktualnie „mapa podziału" działki (...) . W latach 80 - tych XX wieku prowadzenie ewidencji gruntów i budynków obrębu Z. leżało w gestii gminy, zaś Starostwo Powiatowe w T. zasób ten przejęło dopiero w 1990 r. Po trzecie, nie można podzielić twierdzeń pełnomocnika powódki, jakoby podział działki nr (...) dokonany został sprzecznie z przepisami prawa. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż przeprowadzenie spornego podziału nie mogło nastąpić z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami bądź też ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, już choćby z tej przyczyny, że regulacje te nie obowiązywały w dacie jego dokonania przed rokiem
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.