Sygn. akt: III U 1013/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lipca 2015 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Teresa Suchcicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy Emilia Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2015 r. w O. sprawy z odwołania I. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P. o prawo do emerytury na skutek odwołania I. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w P. z dnia 18.11.2014r. znak (...) orzeka:
- zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje I. P. prawo do emerytury począwszy od dnia 01.10.2014r.;
- stwierdza brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 18.11.2014r., znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. odmówił I. P. prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na nieudowodnienie 15 lat pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Zakład podał, że na dzień 01.01.1999r. ubezpieczony udowodnił ogólny okres pracy wynoszący 26 lat, 3 miesiące i 9 dni okresów: tj. 26 lat, 2 miesiące i 9 dni okresów składkowych, i 1 miesiąc okresów nieskładkowych. Do pracy w szczególnych warunkach nie uwzględniono żadnego zatrudnienia. Organ emerytalny nie uwzględnił okresu pracy w szczególnych warunkach w okresie od 04.11.1975r. do 31.12.1998r. w (...) Sp. z o.o. J. Zakład (...) , ponieważ charakter pracy określony w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 02.06.2009r. nie jest zgodny z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. Ponadto podane w ww. świadectwie stanowisko pracy nie jest zgodne z wykazem stanowiącym załącznik do zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01.08.1983r. (dowody: decyzja z dnia 18.11.2014r – k. 12 a.e., odp. na odwołanie – k. 5- 6 a.s.) W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji I. P. podniósł, że spełnia warunki do uzyskania wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdyż w okresie od 04.11.1975r. do 31.12.1998r. był pracownikiem fizycznym Cegielni (...) S.A. na stanowisku wypalacz. Na okoliczność pracy w szczególnych warunkach w zakwestionowanym przez ZUS okresie domagał się przeprowadzenia dowodu z zeznań wskazanych w odwołaniu świadków. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości z przyczyn tożsamych z tymi, które wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: I. P. , urodzony w dniu (...) , złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w P. w dniu 24.10.2014r. wniosek o przyznanie mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach. W dniu (...) odwołujący ukończył 60 lat. Odwołujący się nie jest członkiem OFE. Udowodnił 26 lat, 3 miesiące i 9 dni ogólnego stażu pracy. [okoliczności bezsporne, vide wniosek k: 1-3, karta przebiegu zatrudnienia k: 11, decyzja – k. 12 akt ZUS nr 028045360 ] W spornym okresie od 04.11.1975r. do 31.05.2009r. I. P. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Sp. z o.o. w J. na stanowisku „wypalacza wyrobów ceramicznych”. Stanowiska określone w umowie o pracę z dnia 04.11.1975r. to pomocnik palacza kotłowego, w umowie z dnia 01.06.1977r. – wypalacz wyrobów ceramicznych, w angażach: wypalacz, wypalacz wyrobów ceramicznych, wypalacz wyrobów ceramicznych w piecu tunelowym, wypalacz wyrobów ceramiki budowlanej. Zakład zajmował się produkcją wyrobów ceramicznych z gliny, produkował rurki drenarskie, w późniejszych latach wypalano cegłę. Wszędzie na hali produkcyjnej unosił się pył, były wyziewy z mazutu, spalanego węgla, panował hałas, wysoka temperatura. Odwołujący się I. P. pracował w Zakładzie (...) , zaś siedziba Cegielni (...) była w O. , zakład kilka razy zmieniał nazwy, ostatnio (...) Sp. z o.o. Na początku był wypalaczem wyrobów ceramicznych. Pracował co najmniej 8 godzin dziennie, w latach
- – nawet po 240 godzin miesięcznie, w systemie 4 – brygadowym. Obsługiwał piec tunelowy o długości ponad 100 metrów. Do jego obowiązków należało załadowanie towaru do pieca, tzw. surówki, ustawienie temperatur i szybkości wypalania. Na wózkach zawoził wyrób do pieca, załadowywał cegły do pieca, usuwał mazut, wywoził popiół, pilnował i obsługiwał piec z 48 palnikami, które wyjmował z otworów, czyścił, konserwował. Do połowy lat 90 dostawał dodatki za pracę nocną i w warunkach szkodliwych. W (...) Zakładach (...) , potem w (...) Spółka z o. o. pracował także W. R.
(1), J. W. , J. D. i E. M. . W. R.
(1)(zatrudniony od 01.06.1973r. do 2009r.), przez 1 rok był elektrykiem, od 1974r. - starszym mistrzem ds. energetycznych a od 1992r. zastępcą kierownika Zakładu. Pracował w systemie zmianowym tylko rano, znał I. P. , wypalacza wyrobów ceramicznych w dziale pieca tunelowego, pracującego w systemie 3 lub 4 zmianowym (także w nocy), minimum 8 godzin, a w l. 70. - po 240 godzin. Widział on, że przez pół roku, może miesiąc, czy dwa – I. P. pracował jako palacz w kotłowni, bo w tym okresie był remont pieca. Dostawał on dodatek za godziny nocne, za nadliczbowe. W. R.
(1)z tytułu zatrudnienia w w/w Zakładzie otrzymał prawo do wcześniejszej emerytury. J. W. w R. - (...) Zakładach (...) pracował około 20 lat. Był spawaczem, ale kadrowa w dokumentach wpisała „monter instalacji grzewczych” – by nie wypłacać dodatku szkodliwego. J. W. widział, że I. P. , wypalacz, pracował 8 godzin, miał też pomocnika. J. D. w Przedsiębiorstwie (...) w R. pracował od października 1983r. do lat 2009 –
- Był on początkowo ślusarzem, a następnie wypalaczem wyrobów ceramicznych. Otrzymywał dodatek szkodliwy - do 1995r. lub 1997r., dodatek nocny. Z początku była to praca trzyzmianowa po 12 godzin. Takie samo stanowisko zajmował I. P. , Z. B. , R. W. , D. P. . Pracowali oni na piecu tunelowym, czyścili palniki, wywozili mazut spod pieca i pył, zataczali wózki z surówką do pieca i wywozili je, w kurzu i pyle. Przez krótki okres czasu I. P. pracował na piecu w kotłowni. I. P. miał stawkę godzinową, plus dodatek za godziny nocne i dodatek za pracę w warunkach szkodliwych, dodatki świąteczne - wypłacane do 1995r. lub 1997r. E. M. w Cegielni pracowała od 1984r., jej ostatnie stanowisko asystent kierownika. Wcześniej pracowała na wyrobowni, później na równorzędnym stanowisku z I. P. (przez 10 lat). Wiadomo jej, że I. P. pracował jako palacz wyrobów ceramicznych, odpowiadał za cały proces technologiczny wypału - od początku do końca, w bardzo ciężkich warunkach fizycznych, na piecu tunelowym, który ma ponad 130 metrów długości, w strefie ognia. Musiał piec czyścić z mazutu, z popiołu, aby wszystko normalnie funkcjonowało. P. dostawał dodatki za pracę nocną, za pracę w warunkach szkodliwych. Były również premie i regulaminowe, i uznaniowe. Zakład pracy te dodatki wypłacał przez cały okres, tj. dodatki za pracę w godzinach nocnych, a dodatki za pracę w warunkach szkodliwych były wypłacane do końcówki lat
- Z tytułu powyższego zatrudnienia (...) Sp. z o.o. w J. wystawiła w dniu 01.06.2009r. świadectwo pracy, w którym wskazała, że w okresie od 07.11.1975r. do 31.05.2009r. I. P. zajmował stanowisko „wypalacza wyrobów ceramicznych”. I. P. otrzymał także świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 01.06.2009r, w którym wskazano, że w okresie od 04.11.1975r. do 31.05.2009r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace palaczy, wskazane w Załączniku nr 1, Wykazie A, dziale V poz. 18 pkt 11 do Zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych z dnia 01.08.1983r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę - na stanowisku wypalacz wyrobów ceramicznych. W spornym okresie od 07.11.1975r. do 31.12.1998r. odwołujący się pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych na stanowisku palacza pieców do wypalania - zgodnie z poz. 18 Działem V pt. „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych” Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.1983.8.43) prace palaczy pieców do wypalania i palaczy suszarń tj. przez okres 23 lat, 1 miesiąca i 25 dni. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: ww. dokumentów znajdujących się w aktach emerytalnych odwołującego się oraz aktach osobowych ze spornego okresu zatrudnienia [dowód: umowa o pracę z dnia 04.11.1975r., 15.02.1977r., 01.06.1977r., świadectwo pracy z dnia 01.06.2009r., świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 01.06.2009r. . a.e., akta osobowe: skierowanie do pracy, angaże, podania o urlopy, karty zasiłkowe] . Ponadto podstawę ustaleń stanowiły zeznania przesłuchanych w sprawie świadków i samego odwołującego się. [zeznania świadków: W. a R. a- k. 47 a.s., J. W. – k. 49 a.s., J. D. – k. 50 a.s. i E. M. k. 51 a.s. I. P. – k. 69 a.s.] Sąd zważył, co następuje: Odwołanie okazało się zasadne, co skutkowało zmianą zaskarżonej decyzji. I. P. urodził się w dniu (...) , zatem podstawą ubiegania się o prawo do emerytury jest ustawa z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2015.748). Zgodnie z art. 24 ust 1b pkt 20 tej ustawy wiek emerytalny mężczyzn urodzonych po dniu 30.09.1953 r. wynosi co najmniej 67 lat. Osoby zatrudnione w szczególnych warunkach mogą przejść na wcześniejszą emeryturę. Muszą udowodnić odpowiedni staż ubezpieczeniowy oraz okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, a niekiedy fakt osiągnięcia wieku emerytalnego w czasie takiego zatrudnienia. Możliwość uzyskania emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przewiduje art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Szczegółowe warunki, na jakich można otrzymać to świadczenie, zawarte są w rozporządzeniu z dnia 07.02.1983r. Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Przepisy ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uznają pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia, o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne i otoczenia. Rozporządzenie zaś zawiera w formie załączników dwa wykazy rodzajów prac w szczególnych warunkach: wykaz A i B. W pierwszym z nich umieszczono prace m.in. w górnictwie, w energetyce, w hutnictwie przemyśle metalowym, w chemii, w budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, w transporcie i łączności, w rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym. Zgodnie z art. 184 ustawy emerytalnej prawo do emerytury mężczyźnie urodzonemu po dniu 31.12.1948r. przysługuje po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 707.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. 60 lat, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 01.01.1999r. osiągnął: co najmniej 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach, tj. 25 lat. Powyższa emerytura przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego, ewentualnie złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE na dochody Skarbu Państwa oraz rozwiązania stosunku pracy, z tym, że warunek rozwiązania stosunku pracy obowiązywał do 31.12.2012r. Od 01.01.2013r. warunek niepozostawania w stosunku pracy nie stanowi przesłanki nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Prawo do emerytury na podstawie art. 184 nabywa zatem ubezpieczony, który na dzień 01.01.1999r. legitymował się wymaganym okresem ogólnym i szczególnym, natomiast wiek emerytalny osiągnął po tej dacie, niezależnie od tego, czy w chwili dożycia 55/60 lat miał status pracownika, wykonywał inną pracę (np. prowadził działalność gospodarczą), czy też w ogóle nie był zatrudniony (zob. uchwałę SN z dnia 8 lutego 2007r., II UZP 14/06, OSNPUSiSP 2007, nr 13-14, poz. 199; wyrok SN z dnia 18.07.2007r., I UK 62/07, OSNPUSiSP 2008, nr 17-18, poz. 269 i wyrok SA w Warszawie z dnia 30.04.2007r., III AUa 791/06, Apel. - W-wa 2007, nr 3; por. też uzasadnienie wyroku SA w Szczecinie z dnia 21.06.2005r., III AUa 462/05, OSA 2006, z. 9, poz. 28). Przy ustalaniu długości wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ZUS uwzględnia tylko te okresy, wskazane w świadectwie pracy, w których praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast w sądowym postępowaniu odwoławczym możliwe jest ustalenie tych okresów także w oparciu o inne dowody (tak Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21.09.1984r., III UZP 48/84, LEX nr 14630). Przeprowadzenie innych dowodów przewidzianych na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego na okoliczność pracy w warunkach szczególnych dopuszczalne jest, gdy pracodawca wystawił świadectwo pracy a ZUS kwestionuje jego treść, jak i wówczas, gdy dokument ten nie może zostać sporządzony. Postępowanie przed sądem (na skutek odwołania od decyzji organu rentowego) nie podlega ograniczeniom dowodowym, co wynika wprost z art. 473 k.p.c. , zatem każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które Sąd uzna za pożądane, Sąd nie jest związany środkami dowodowymi dla dowodzenia przed organami rentowymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 08.04.1999r., II UKN 69/98, OSNP 2000/11/439). Ze złożonych dokumentów w sposób jednoznaczny wynika, iż odwołujący ukończył już 60 lat życia i nie przystąpił do OFE, spełnia warunek stażu ogólnego. ZUS zakwestionował zatrudnienie odwołującego się w (...) Sp. z o.o. w J. od 07.11.1975r. do 31.12.1998r. na stanowisku wypalacza wyrobów ceramicznych, ponieważ charakter pracy określony w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach nie jest zgodny z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. Ponadto podane w ww. świadectwie stanowisko pracy nie jest zgodne z wykazem stanowiącym załącznik do zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 01.08.1983r. W tym miejscu wskazać należy, że w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie obowiązują ograniczenia dopuszczalności dowodów przewidziane w art. 246 k.p.c. i 247 k.p.c. w zw. z art. 304 in fine k.p.c. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie obowiązują ograniczenia, co do środków dowodowych stwierdzających charakter pracy, czasokres zatrudnienia. Sąd dał wiarę zeznaniom zawnioskowanych przez odwołującego się świadków, jak i jego zeznaniom, albowiem są one ze sobą zgodne, wzajemnie się uzupełniają i znajdują potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zebranym w niniejszej sprawie. W toku postępowania nie ujawniła się żadna okoliczność osłabiająca ich wiarygodność i moc dowodową. Świadkowie pracowali w tym samym zakładzie pracy, a ich okresy zatrudnienia pokrywały się z odwołującym. W. R.
(1)zeznał, że z I. P. pracował od momentu jego zatrudnienia, J. W. z odwołującym pracował przez 20 lat, J. D. - od października 1983r. do lat 2009-2010, E. M. od 1984r. do 2009r. – wiedzą więc, jakie czynności wykonywał. Wszyscy świadkowie zeznali, że pracował on w pełnym wymiarze czasu pracy, w systemie zmianowym, także w nocy, a w latach 70. – po 12 godzin (240 godzin miesięcznie). Do jego obowiązków należała obsługa pieca tunelowego, odpowiadał za cały proces technologiczny wypału, począwszy od załadowania pieca, dowiezienia towaru - surówki na wózkach, usuwania mazutu i popiołu, czyszczenia palników. Była to ciężka praca fizyczna, w kurzu i pyle. I. P. otrzymywał płacę za stawkę godzinową, dodatek za godziny nocne i dodatek za pracę w warunkach szkodliwych, dodatki świąteczne. Dodatki były wypłacane do 1995 lub 1997r. Przesłuchani w sprawie to naoczni świadkowie pracy, jaką wykonywał I. P. . Należy wskazać, że są to osoby obce, które nie mają żadnego interesu w składaniu fałszywych zeznań. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zeznania te stanowią miarodajny środek dowodowy na okoliczność charakteru, stałości i pełnowymiarowości pracy odwołującego się w warunkach szczególnych. Nie bez znaczenia dla ich oceny pozostaje również okoliczność wystawienia przez zakład pracy świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych dla świadka E. M. , J. D. , otrzymanie prawa do wcześniejszej emerytury przez W. R.
(2). Zarówno zeznania świadków - współpracowników, jak i dokumenty zgromadzone w aktach osobowych odwołującego się, karty płacy ze spornego okresu zatrudnienia wskazują, że faktycznie odwołujący się stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach na stanowisku nazwanym „wypalacz wyrobów ceramicznych”. Zgodnie z poz. 18 Działem V pt. „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych” Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.1983.8.43) prace palaczy pieców do wypalania i palaczy suszarń oraz prace wypalaczy z pkt 18 ppkt 2 Działu V pt. „W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych” Załącznika nr 1 do Zarządzenia nr 9 Ministra Budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych z dnia 01.08.1983r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty (Dz.Urz.MB.1983.3.6) – praca odwołującego się zaliczana jest do pracy w szczególnych warunkach. ZUS nie zaliczył do pracy w szczególnych warunkach żadnego okresu zatrudnienia. W niniejszym postępowaniu odwołujący się I. P. udowodnił, że w całym okresie zatrudnienia od 07.11.1975r. do 31.12.1998r. w Cegielniach (...) wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Tym samym na dzień 01.01.1999r. wykazał wymagane ustawą 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a więc korzysta z prawa do dochodzonego świadczenia. Z tych względów Sąd zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia 18.11.2014r. w ten sposób, że przyznał I. P. emeryturę od dnia 01.10.2014r., stosownie do treści art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . O powyższym orzeczono w pkt 1 wyroku. Zgodnie z treścią art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , Sąd był zobowiązany, przyznając odwołującemu prawo do emerytury, do zamieszczenia z urzędu w sentencji wyroku rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności organu rentowego co do nieustalenia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, tj. zarówno przyznającego prawo do świadczenia, jak też jego brak (wyrok SN z dnia 28.04.2010r., II UK 330/09, LEX 604220). W ocenie Sądu Okręgowego w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do obciążenia organu emerytalnego odpowiedzialnością za nieustalenie wszystkich okoliczności niezbędnych do wydania decyzji o przyznaniu odwołującemu prawa do emerytury. ZUS nie dysponował bowiem niezbędnymi i wystarczającymi dowodami pozwalającymi na uznanie pracy odwołującego jako pracy w szczególnych warunkach, gdyż nie przedłożył on prawidłowo wypełnionego świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Dopiero na etapie postępowania sądowego odwołujący udowodnił, że faktycznie pracował na stanowisku wypalacza pieca - co pozwoliło na zaliczenie spornego okresu do pracy w szczególnych warunkach. Z tych względów Sąd w punkcie 2 wyroku stwierdził brak odpowiedzialności organu emerytalnego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.