Sad powszechny, I Ca 168/15

Sygn. akt I Ca 168/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Elblągu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Aleksandra Ratkowska Sędziowie: SO Dorota Twardowska (spr.) SO Arkadiusz Kuta Protokolant: st. sekr. sąd. Danuta Gołębiewska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. w Elblągu na rozprawie sprawy z powództwa K. F. przeciwko S. G. , E. G. i Gminie M. o wydanie nieruchomości na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Ostródzie z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt I C 976/14 oddala apelację. Sygn. akt I Ca 168/15 UZASADNIENIE Powód K. F. wniósł o nakazanie pozwanym S. G. i E. G. oraz Gminie M. wydania powodowi działki o numerze ewidencyjnym (...) położonej w L. , gmina M. oraz nakazanie pozwanym opuszczenia tej nieruchomości wraz z rzeczami należącymi do nich oraz osobami przebywającymi na tej nieruchomości, a także wyburzenia muru na długości 5,60 metra i usunięcia nasadzeń na w/w działce, powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 17 grudnia 1998 r., którym pozwani zostali zobowiązani do przywrócenia na rzecz powoda posiadania działki nr (...) położonej w L. i wskazując, że pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego pozwani nadal są w posiadaniu działki, nie zburzyli muru i nie usunęli nasadzeń, narażając powoda na straty. Pozwana Gmina M. wniosła o oddalenie powództwa w części dotyczącej Gminy i o zasądzenie kosztów procesu, wskazując na brak legitymacji procesowej czynnej po stronie powoda oraz brak legitymacji procesowej biernej po stronie pozwanej Gminy oraz bezzasadność żądania w świetle art. 222 § 1 k.c. skoro powód nie przedstawił żadnych dowodów ani okoliczności potwierdzających jego tytuł własności opisanej nieruchomości, a przytoczony przez powoda wyrok dotyczy przywrócenia posiadania, a nie prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Wskazano także, że pozwana Gmina nie jest właścicielem ani posiadaczem tej działki, gdyż od kilkunastu lat nieruchomość ta jest własnością pozwanych S. i E. G. . Ponadto aktualnie w obrębie L. nie ma działki o numerze ewidencyjnym (...) , gdyż działka o tym numerze została podzielona na działki gruntu o numerach (...) i (...) Pozwany w S. G. wniósł o oddalenie powództwa wskazując, iż działkę, której dotyczy spór, to jest działkę o numerze (...) , położoną w L. nabył wraz z byłą żoną w E. G. w latach dziewięćdziesiątych. Aktualnie działka, której dotyczy spór, o numerze ewidencyjnym (...) nie istnieje, została podzielona na dwie działki o numerach (...) . Właścicielem działki o numerze (...) jest E. G. , zaś właścicielem działki o numerze (...) jest S. G. . Pozwana E. G. , pomimo prawidłowego zawiadomienia o terminie rozprawy i doręczenia odpisu pozwu, nie złożyła odpowiedzi na pozew. Powód na rozprawie w dniu 18 lutego 2015 roku w cofnął powództwo w stosunku do E. G. i w tej części zrzekł się roszczenia. Wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w Ostródzie oddalił powództwo, zasądził od powoda K. F. na rzecz pozwanej Gminy M. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz umorzył postępowanie w stosunku do pozwanej E. G. . Rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej dokonanych przez Sad pierwszej instancji: Na podstawie dokumentów zebranych w sprawie, w tym akt ksiąg wieczystych, Sąd Rejonowy ustalił, że powód K. F. w 1960 roku otrzymał akt nadania własności nieruchomości rolnej oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) , zabudowanej budynkiem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi, położonej w L. , gmina M. . Z posesją powodach graniczyła działka oznaczona numerem ewidencyjnym (...) , której właścicielem do 1996 roku była Gminna Spółdzielnia (...) w M. , a od dnia 17 kwietnia 1996 r. małżonkowie S. i E. G. . Wzdłuż tej działki wytoczona była droga do gospodarstwa powoda, oznaczona numerem ewidencyjnym w 196, z której powód korzystał sporadycznie. Od 1990 roku po komunalizacji mienia państwowego droga ta stanowiła własność Gminy M. . Faktycznie powód użytkował, jako dojazd do swojej nieruchomości nie działkę o numerze (...) , a część działki o numerze (...) . Działka numer (...) była drogą zwyczajową, nieformalną. Po sprzedaży działki numer (...) S. i E. G. , powód zwrócił się do Gminy M. o pozostawienie tej działki nadal, jako drogi dojazdowej do jego gospodarstwa. Uzgodniono wówczas, że grunt zwyczajowo użytkowany jako droga na działce pozwanych o numerze ewidencyjnym (...) zalegalizowany zostanie formalnie, jako droga gminna w zamian za co Gmina M. przekaże pozwanym swoją działkę o numerze ewidencyjnym (...) oznaczoną w planach jako droga dojazdowa do gospodarstwa powoda, z której powód korzystał sporadycznie. W wyniku wykonania zawartego porozumienia Urząd Rejonowy w O. decyzją z dnia 18 lipca 1996 r. podzielił działkę o numerze ewidencyjnym (...) na dwie działki o numerach (...) , z których działką o numerze (...) objęto grunty użytkowane zwyczajowo jako droga. W dniu 23 października 1996 r. Rada Gminy M. podjęła uchwałę w sprawie zmiany przebiegu drogi wewnętrznej we wsi L. w ten sposób, że dokonała likwidacji drogi gruntowej oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) , gdyż nie była użytkowana jako droga i utworzyła nowy odcinek drogi z działki numer (...) , która od lat była użytkowana jako droga. W maju 1997 roku powód, który wcześniej nie zgłaszał sprzeciwu co do sposobu rozwiązania kwestii dojazdu do swojej posesji, zażądał pozostawienia dwóch dróg dojazdowych, w tym działki o numerze ewidencyjnym (...) , jako drogi dojazdowej dla niego, a drugiej działki o numerze (...) jako drogi dojazdowej dla mieszkającej z nim dorosłej córki. W dniu 07 listopada 1997 r. zgodnie ze wcześniejszymi ustaleniami nastąpiła zamiana działek S. i E. G. otrzymali działkę o numerze (...) , zaś Gmina M. otrzymała działkę o numerze (...) . W dniu 12 marca 1998 r. powód wniósł do Sądu Rejonowego w Ostródzie pozew o ochronę naruszonego posiadania, domagając się przywrócenia posiadania działki nr (...) , położonej w L. . Wyrokiem z dnia 17 grudnia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Olsztynie nakazał pozwanym S. G. , E. G. i Gminie M. , aby przywrócili powodowi K. F. posiadanie działki nr (...) położonej w L. , stanowiącej drogę w sposób umożliwiający korzystanie z niej. Prowadzone przez komornika sądowego z wniosku powoda postępowanie egzekucyjne o wyegzekwowanie tego obowiązku zostało umorzone z mocy prawa na podstawie art. 823 k.p.c. W 2003 roku w wyniku zmian gruntowych dokonano podziału działki numer (...) na dwie działki o numerach (...) . Prawo własności do działki o numerze (...) nabyła E. G. , zaś prawo własności działki numer (...) nabył S. G. . Aktem notarialnym z dnia 13 listopada 2014 r. E. G. przeniosła prawo własności do działki oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) na rzecz A. G. . Sąd pierwszej instancji wskazał, że uregulowane w art. 222 k.c. roszczenia windykacyjne wynikają z prawa własności i stanowią korelat uprawnień właściciela przewidzianych w art. 140 k.c. Przysługują one właścicielowi, gdy nastąpi sam fakt naruszenia własności niezależnie od tego, czy osoba, która naruszyła własność, działała w dobrej czy w złej wierze. Treścią przewidzianego w art. 222 § 1 k.c. roszczenia windykacyjnego, zwanego też roszczeniem wydobywczym ( rei vindicatio ), jest przyznane właścicielowi żądanie wydania oznaczonej rzeczy przez osobę, która włada jego rzeczą. Służy przywróceniu właścicielowi władztwa nad rzeczą, a więc ochronie jednego z podstawowych atrybutów prawa własności. Dlatego określa się je jako roszczenie nieposiadającego właściciela przeciwko posiadającemu niewłaścicielowi. Żeby można było mówić o roszczeniu windykacyjnym, muszą być spełnione dwa warunki: po pierwsze, treścią roszczenia jest żądanie wydania rzeczy, po drugie zaś, wynika ono z prawa własności. Brak jednego z tych znamion powoduje, że nie ma ono charakteru roszczenia windykacyjnego. Z art. 222 § 1 k.c. wynika, że legitymowanym do wystąpienia z roszczeniem windykacyjnym jest właściciel rzeczy. W myśl art. 6 k.c. spoczywa na nim ciężar udowodnienia, że przysługuje mu prawo własności. Gdy roszczenie windykacyjne dotyczy nieruchomości mającej urządzoną księgę wieczystą, właściciel, którego prawo jest wpisane w księdze, korzysta z domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym ( art. 3 u.k.w.h.). Biernie legitymowana jest osoba, która faktycznie włada cudzą rzeczą bez podstawy prawnej. Może to być posiadacz, jak też osoba władająca nią w cudzym imieniu, czyli dzierżyciel. Na właścicielu spoczywa obowiązek udowodnienia, że pozwany włada rzeczą ( art. 6 k.c. ). Odnosząc te rozważania do ustalonego stanu faktycznego Sąd Rejonowy stawierdził, że nie istnieje działka, której wydania żąda powód. Działka ta ulegała podziałowi na dwie działki o numerach (...) , a zgodnie z treścią ksiąg wieczystych właścicielem działki o numerze (...) jest S. G. , a działki o numerze (...) jest obecnie A. G. . Stwierdzono, że powód nie udowodnił, iż jest właścicielem nieruchomości, której wydania żąda, nie udowodnił, że taka nieruchomość istnieje. Natomiast pozwany S. G. udowodnił, że przysługuje mu skuteczne prawo do władania działką o numerze (...) , powstałą z podziału działki numer (...) . Powód pomimo uzyskania informacji, iż właścicielem działki o numerze (...) jest A. G. , wyjaśnił, iż w takiej sytuacji domaga się zwrotu działki od Gminy M. , bowiem Gmina nie miała prawa jej sprzedać. Z kolei pozwana Gmina M. wykazała, że nie jest w posiadaniu żadnej z działek powstałych po podziale działki opisanej w pozwie i w żaden sposób nie włada tymi działkami. Dodatkowo Sąd stwierdził także, że powód nie udowodnił również, że przysługuje mu względem pozwanych skuteczne roszczenie oparte na art. 344 k.c. , skoro od kilku lat mieszka w innej miejscowości i jak sam wyjaśnił od kilku lat nie korzysta z przedmiotowej drogi, gdyż została ona zagrodzona. Z przedstawionych przyczyn oddalono powództwo, uznając także brak legitymacji biernej po stronie pozwanej Gminy M. . Wobec skutecznego cofnięcia powództwa ze zrzeczeniem się roszczenia w stosunku do pozwanej E. G. umorzono postępowanie na podstawie art. 203 k.p.c. w zw. z art. 355 k.p.c. Jako podstawę orzeczenia o kosztach procesu wskazano art. 98 k.p.c. W apelacji od powyższego wyroku powód K. F. zaskarżył go w zakresie oddalającym powództwo i orzekającym o kosztach procesu (co należy wywodzić z treści apelacji), zarzucając sprzeczność ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wadliwe uznanie, że nie ma podstaw do wydania nieruchomości – działki nr (...) w L. , gmina M. , choć w sprawie Sąd Wojewódzki w Olsztynie „przyznał prawo do spornej nieruchomości”, co czyni orzeczenie Sadu Rejonowego w Ostródzie sprzecznym z prawem. W związku z tym powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i orzeczenia zgodnie z żądaniem pozwu oraz zasądzenia kosztów procesu za obie instancje. W uzasadnieniu podnosił także, że grunty bez jego zgody nie mogły przejść w obce ręce, a Gmina M. bezprawnie zagospodarowała jego własnością. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest bezzasadna. Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną dokonane przez Sąd pierwszej instancji i przyjmuje je za własne bez potrzeby ponownego przytaczania. Prawidłowo Sąd Rejonowy zakwalifikował żądanie powoda wydania nieruchomości jako roszczenie windykacyjne, dla którego podstawę stanowi przepis art. 222 § 1 k.c. Przysługuje ono wyłącznie właścicielowi danej rzeczy (tu: nieruchomości) i dla skutecznego dochodzenia niezbędne jest wykazanie legitymacji materialnej czynnej w postaci prawa własności przysługującego powodowi. Dowodem istnienia takiego prawa po stronie żądającej wydania jest przede wszystkim treść księgi wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości, bowiem z art. 3 ustawy o księgach wieczystych wynika domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Tymczasem w sprawie z przytoczonych powyżej zapisów ksiąg wieczystych po pierwsze wynika, że w ogóle nie istnieje nieruchomość gruntowa mająca stanowić działkę nr (...) , której wydania domaga się powód, bowiem wskazane księgi prowadzone są dla nieruchomości gruntowych o oznaczeniu geodezyjnym nr (...) i nr (...) . Po drugie jako właściciel nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) w księdze wieczystej wpisany jest pozwany S. G. , a działki nr (...) osoba trzecia – A. G. . Osoby te korzystają z przytoczonego domniemania zgodności stanu prawnego ujawnionego w księgach wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym, a zatem są właścicielami przedmiotowych nieruchomości. Wyklucza to zasadność twierdzenia powoda, że jest właścicielem nieruchomości – nieistniejącej działki nr (...) . Twierdzenie powoda o posiadaniu przymiotu właściciela nieruchomości stanowiącej przedmiot żądania oparte jest na rozumowaniu, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie rozstrzygnął o prawie powoda do nieruchomości. Tymczasem wyrok ten został wydany w sprawie o ochronę naruszonego posiadania i dotyczy jedynie udzielenia powodowi ochrony posesoryjnej w postaci nakazania pozwanym przywrócenia posiadania działki nr (...) (obecnie nieistniejącej). Ochrona posiadania przewidziana w art. 344 k.c. jest ochroną samego stanu faktycznego (stanu władania daną rzeczą), wyrok wydany w procesie posesoryjnym ma charakter tymczasowy i nie rozstrzyga o prawach stron, a jedynie udziela powodowi tymczasowej ochrony jego stanu posiadania przed samowolnym jego naruszeniem, co w żadnej mierze nie przesądza o prawie własności do danej nieruchomości. Jak wyjaśniono powyżej – powództwo windykacyjne dotyczące wydania rzeczy oparte jest z kolei na wykazaniu prawa własności rzeczy (nieruchomości) przysługującego właścicielowi, co w sprawie nie nastąpiło. Przeciwnie – ustalono, że działka nr (...) znajduje się w posiadaniu jej właściciela pozwanego S. G. , a działka nr (...) stanowi przedmiot własności osoby niewystępującej w charakterze strony procesu – A. G. . Jednocześnie pozwana Gmina M. nie rości żadnych praw do obu nieruchomości ani też nie pozostaje w posiadaniu żadnej z nich, co także wykluczało jej legitymację bierną z art. 222 § 1 k.c. , którą posiadają jedynie podmioty, które faktycznie bezprawnie władają rzeczą. Podnoszone przez powoda zarzuty co do „bezprawnego” pozbawienia go własności działki nr (...) w procesie o udzielenie ochrony petytoryjnej były nieistotne dla rozstrzygnięcia, bowiem powodowi przysługują w tym zakresie inne środki ochrony prawnej. Z przedstawionych przyczyn Sąd Okręgowy uznał apelację za bezzasadną i oddalił ją na podstawie art. 385 k.p.c.