Kodeksu postępowania cywilnego , rozpoznając wniosek o wpis do księgi wieczystej sąd może badać jedynie treść wniosku, treść i formę dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Analizując powyższe kwestie sąd w postępowaniu wieczystoksięgowym bada nie tylko formalnoprawny aspekt złożonych dokumentów, ale musi ocenić czy prawo, które ma być wpisane, zostało ważnie ustanowione. Kognicja sądu wieczystoksięgowego jest przy tym jednak wyraźnie ograniczona - może bowiem dokonać wykładni oświadczenia woli stron jedynie w takim zakresie, jaki wynika z przedłożonych dokumentów. Jeżeli treść dokumentu budzi wątpliwości, sąd nie może przedsiębrać czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistej woli osoby składającej stosowne oświadczenie polegających np. na przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania stron czy zeznań świadków. Ten wymóg jak najpełniejszego oddania woli strony w treści dokumentu jest istotny zwłaszcza w sytuacji, gdy dokument sporządzany jest przez profesjonalistę w osobie notariusza. Notariusz winien bowiem tak redagować akt notarialny, by nie było trudności w ustaleniu rzeczywistej woli stron. Zgodnie z art.32 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , do wpisu ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości wystarcza dokument obejmujący oświadczenie właściciela o ustanowieniu tego prawa. W myśl art.34 powołanej ustawy, wpis może nastąpić, gdy osoba, której prawo ma być wpisem dotknięte, jest lub zostaje jednocześnie wpisana do księgi wieczystej jako uprawniona. Ograniczone prawo rzeczowe , w tym użytkowanie, może powstać w wyniku umowy zawartej między stronami. W myśl art. 245 Kodeksu cywilnego do powstania ograniczonego prawa rzeczowego wymagane jest jednak jego ustanowienie, to jest obciążenie rzeczy określonym prawem. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych przy ustanawianiu ograniczonego prawa rzeczowego należy odpowiednio stosować przepisy o przeniesieniu własności, co wynika wprost z art. 245 § 1 k.c. W przypadku ustanawiania ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości forma aktu notarialnego wymagana jest natomiast jedynie dla oświadczenia właściciela ( art. 245 § 2 zd. 2 k.c. ). Stwierdzić zatem należy, iż do powstania użytkowania niezbędne jest wyraźne oświadczenie strony, że jej wolą jest obciążenie rzeczy takim właśnie prawem. Stosownie do art. 252 Kodeksu cywilnego , istotą użytkowania jest obciążenie rzeczy (rzeczy ruchomej bądź nieruchomości) prawem do jej używania i pobierania jej pożytków. Użytkowanie należy do katalogu ograniczonych praw rzeczowych , których immanentną cechą jest to, iż są one skuteczne erga omnes - wobec wszystkich. Rzeczona skuteczność o charakterze bezwzględnym statuuje bierny obowiązek innych osób, w tym każdoczesnego właściciela rzeczy, do powstrzymania się od działań, które by uniemożliwiały lub utrudniały wykonywanie ograniczonych praw rzeczowych . Rzeczowy charakter użytkowania zapewnia zatem osobie uprawnionej niezwykle silną pozycję wobec osób trzecich. Powyższe stwierdzenie jest o tyle istotne, iż w obrocie cywilnym istnieją inne możliwości zapewnienia danemu podmiotowi prawa do korzystania z rzeczy w treści swej zbliżonego do użytkowania, nie będącego jednak prawem rzeczowym , lecz wynikającego z czynności prawnej o charakterze stricte obligacyjnym. Za przykład może posłużyć umowa użyczenia. Prawo do korzystania z rzeczy wynikające z rzeczonej czynności prawnej nie jest jednak skuteczne względem następców prawnych właściciela danej nieruchomości, nie obciąża bowiem samej rzeczy, lecz wynika z obowiązków przyjętych przez strony stosunku prawnego. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy jako podstawę żądanego wpisu prawa użytkowania w dziale III księgi wieczystej wskazali § 12 aktu notarialnego z dnia 16 grudnia 2003 roku Rep. A. Nr 7257/2003,w którym obdarowani wówczas J. i E. małżonkowie Ł. oświadczyli, iż "wyrażają zgodę na użytkowanie całej przedmiotowej nieruchomości przez J. i J. małżonków Ł. ". Tego rodzaju oświadczenie nie może być jednak, zdaniem Sądu Rejonowego podstawą żądanego wpisu, ponieważ nie zawiera w ogóle sformułowania o „ ustanowieniu ” prawa o charakterze rzeczowym, które w drodze wykładni mogłoby być uznane za użytkowanie w rozumieniu art.252 k.c. Redakcja wskazanego zapisu, eksponuje raczej wolę wywarcia skutku wyłącznie między podmiotami zawierającymi daną umowę, nie zaś obciążenia nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym o daleko idących konsekwencjach względem osób trzecich. Treść całego dokumentu, zdaniem Sądu I instancji nie prowadzi do żadnych innych wniosków – przeciwnie, charakterystyczne jest to, iż oświadczenie o wyrażeniu zgody na użytkowanie nieruchomości zamieszczone zostało w akcie notarialnym nie w części zawierającej oświadczenia woli stron umowy, ale już po pouczeniach i wnioskach zawartych w § 6,7,8,9,10 i 11. Apelację od tego postanowienia złożyli wnioskodawcy. Zarzucili Sądowi I Instancji naruszenie przepisu art. 65 § 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu dyrektywy favor contractus, wedle której należy stosować taką wykładnię umowy, ażeby można było utrzymać jej ważność i skuteczność w jak najszerszym sensie; naruszenie art. 60 w zw z art. 252,245§ 1 i 155 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że obciążenie rzeczy użytkowaniem powinno nastąpić przez wyraźne stwierdzenie o ustanowieniu tego prawa albo o obciążeniu rzeczy tym prawem; naruszenie art.
poprzez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że w postępowaniu wieczystoksięgowym treść aktu notarialnego nie podlega wykładni, co miało wpływ na wynik sprawy. W konkluzji wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia przez dokonanie żądanego wpisu . Sąd Okręgowy zważył, co następuje : Apelacja jest bezzasadna . Jak stanowi przepis art.
rozpoznając wniosek o wpis, Sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Wskazany przepis prawa formalnego w sposób zasadniczy ogranicza kognicje sądu wieczystoksięgowego , zawężając ją do badania treści i formy samego wniosku , dokumentów doń dołączonych oraz treści księgi wieczystej . Rację ma Sąd I instancji , że zakres badania treści dokumentu musi być ograniczony do ustalenia czy treść dokumentu pozwala na dokonanie żądanego w danej sprawie wpisu . W sprawie niniejszej , poprzednicy prawni obecnych współwłaścicieli nieruchomości objętej wnioskiem złożyli wobec darczyńców oświadczenie , iż wyrażają zgodę na dożywotnie i nieodpłatne użytkowanie całej nieruchomości przez wnioskodawców . Oznacza to , szczególnie wobec złożenia oświadczenia woli w formie aktu notarialnego, że nie ustanowili na nieruchomości prawa użytkowania . Nie było to więc oświadczenie skutkujące erga omnes , a jedynie pomiędzy stronami umowy , co prawidłowo wywiódł Sąd I instancji . Sąd Okręgowy podziela tu wszystkie wywody Sądu Rejonowego . W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 w zw z art. 13 § 2 k.p.c. oddalił apelację .
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.