Sad powszechny, III U 278/15

Sygn. akt: III U 278/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 sierpnia 2015r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce III Wydział Pracy I Ubezpieczeń Społecznych - w składzie: Przewodniczący: SSO Bożena Beata Bielska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Beata Ossowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2015r. w O. sprawy z odwołania H. K. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego na skutek odwołania H. K. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 31.03.2015r. znak (...) orzeka:

1. zmienia zaskarżoną decyzję i stwierdza, że H. K. w okresie od 01 stycznia 2015r. do dnia 28 lutego 2015r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-chorobowego;
2. w pozostałym zakresie odwołanie oddala. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 31.03.2015r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego H. K. od dnia 01.07.2004r. do dnia 28.02.2015r. W odwołaniu od tej decyzji H. K. wnosił o jej zmianę i objęcie go ubezpieczeniem. Wskazał, iż od 1991r. do końca lutego 2015r. pracował na 1/3 etatu w charakterze kierowcy-konserwatora przy Ochotniczej straży Pożarnej M. , lecz umowa miała charakter dorywczy, pracował jeden dzień, dwa tygodnie lub cały miesiąc, miał też niewielkie wynagrodzenie. Podniósł nadto, że jego głównym źródłem utrzymania była praca w gospodarstwie rolnym. W odpowiedzi na odwołanie Prezes KRUS wniósł o jego oddalenie. Wskazał, że wyłączenie H. K. z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło w oparciu o art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników , bowiem w okresie od 01.07.2004r. do 28.02.2015r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej z Urzędem Gminy w T. i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu jako pracownik. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: H. K. od 1985r. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. ok. 15ha i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Odwołujący był i jest nadal członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w M. i posiada uprawnienia do prowadzenia wozu ratowniczo-gaśniczego. W dniu 01.06.1989r. między H. K. a Urzędem Gminy w T. została zawarta umowa o pracę w wymiarze 1/3 etatu na stanowisku mechanika sprzętu silnikowego OSP w M. , która uległa rozwiązaniu z dniem 31.12.1989r. Następnie między tymi samymi stronami były zawierane kolejne umowy o pracę: od dnia 01.12.1990r. do 31.12.1990r. na stanowisku kierowcy konserwatora w OSP M. w wymiarze 1/3 etatu i od 01.01.1991r. do 28.02.2015r. na tym samym stanowisku. Na podstawie tych umów odwołujący miał obowiązek dbać o stan techniczny i sprawność motopompy i wozu bojowego używanego przez Ochotniczą Straż Pożarną w M. a także kierować tym pojazdem w razie wezwania do pożaru. Odwołujący był zobowiązany dokonywać przeglądu tego sprzętu, sam decydował, kiedy to będzie robił i ile czasu na to poświęci, nie podlegał żadnemu z pracowników Urzędu Gminy w T. . Umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron z dniem 28.02.2015r. Następnie od dnia 01.03.2015r. H. K. i Urząd Gminy w T. zawarli umowę zlecenia, na podstawie której odwołujący wykonywał takie same czynności i w taki sam sposób jak na podstawie umowy obowiązującej do dnia 28.02.2015r. H. K. nie powiadomił KRUS o zawarciu w/w umów. Dopiero w dniu 02.03.2015r. złożył do KRUS świadectwo pracy za okres od dnia 01.01.1991r. do dnia 28.02.2015r. wskazujące, iż był zatrudniony w Urzędzie Gminy w T. w wymiarze 1/3 etatu na stanowisku konserwatora kierowcy OSP. W konsekwencji Prezes KRUS w dniu 31.03.2015r. wydał decyzję, w której stwierdził ustanie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego H. K. od dnia 01.07.2004r. do dnia 28.02.2015r. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o: odwołanie (k. 3a.s.), odpowiedź na odwołanie (k. 5a.s.), zeznania świadka E. M. , zeznania H. K. w charakterze strony, akta KRUS dotyczące odwołującego Nr (...) , akta osobowe odwołującego. Sąd zważył, co następuje: Decyzją z dnia 31.03.2015r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego H. K. od dnia 01.07.2004r. do dnia 28.02.2015r. Z treści zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na odwołanie wynika, iż wyłączenie H. K. z ubezpieczenia społecznego rolników nastąpiło w oparciu o art. 6 pkt 13 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników . Organ rentowy podnosił, że odwołujący nie spełnia warunków do podlegania ubezpieczeniu społeczny rolników, bowiem w okresie od 01.07.2004r. do 28.02.2015r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę zawartej z Urzędem Gminy w T. i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu jako pracownik. W ocenie Sądu odwołanie jest zasadne częściowo. H. K. podnosił, iż umowa zwarta przez niego z Urzędem Gminy w T. nie jest umową o pracę, lecz umową zlecenia, nadto powoływał się na treść art. 5b ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników . W aktach KRUS, dotyczących odwołującego znajduje się świadectwo pracy z dnia 02.03.2015r., wystawione przez Urząd Gminy w T. , w którym wskazano, iż H. K. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w okresie od 01.01.1991r. do 28.02.2015r. w wymiarze 1/3 etatu na stanowisku konserwatora-kierowcy OSP. Ponieważ odwołujący podnosił, że faktycznie była to umowa zlecenia, Sąd na okoliczność sposobu wykonywania przez niego czynności przesłuchał odwołującego oraz w charakterze świadka wójta Gminy T. , E. M. . Z ich zgodnych zeznań oraz akt osobowych nadesłanych przez Urząd Gminy w T. wynika, iż odwołujący jest członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w M. i posiada uprawnienia do prowadzenia wozu ratowniczo-gaśniczego. W dniu 01.06.1989r. między H. K. a Urzędem Gminy w T. została zawarta umowa o pracę w wymiarze 1/3 etatu na stanowisku mechanika sprzętu silnikowego OSP w M. , która uległa rozwiązaniu z dniem 31.12.1989r. Następnie między nimi były zawierane kolejne umowy o pracę: od dnia 01.12.1990r. do 31.12.1990r. na stanowisku kierowcy konserwatora w OSP M. w wymiarze 1/3 etatu i od 01.01.1991r. do 28.02.2015r. na tym samym stanowisku. Z ich zeznań wynika nadto, iż na podstawie tych umów odwołujący miał obowiązek dbać o stan techniczny i sprawność motopompy i wozu bojowego używanego przez Ochotniczą Straż Pożarną w M. , dokonywać przeglądu tego sprzętu a także kierować tym pojazdem w razie wezwania do pożaru. W ocenie Sądu sposób wykonywania tej umowy świadczy o tym, iż w istocie była to umowa zlecenia, a nie umowa o pracę. Zgodnie z art. 22 § 1 kp przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Z zeznań E. M. , który stanowisko wójta zajmuje nieprzerwanie od 1990r., wynika, iż odwołujący był zobowiązany dokonywać przeglądu motopompy i wozu bojowego, lecz w tym zakresie nie podlegał żadnemu pracownikowi Urzędu Gminy w T. . Sam bowiem decydował, kiedy to będzie robił i ile czasu na to poświęci, nie podpisywał listy obecności, żaden z pracowników urzędu Gminy nie wydawał mu żadnych poleceń. Wóz był garażowany w budynku OSP w M. , kluczem do tego budynku dysponował odwołujący i prezes OSP, nie mieli go zaś pracownicy Urzędu Gminy. E. M. zeznał nadto, iż odwołujący podlegał Komendantowi OSP, nadto nie tylko on jeździł tym wozem w czasie akcji gaszenia pożaru, lecz także inni członkowie OSP, którzy mieli stosowne uprawnienia. Zarówno z zeznań H. K. , jak i świadka E. M. wynika, iż odwołujący na co dzień pracował w swoim gospodarstwie rolnym, natomiast czynności konserwatora-kierowcy OSP nie wykonywał codziennie, sam decydował, ile czasu poświeci na ich wykonywanie, nie miał wyznaczonych godzin wykonywania czynności, nie podlegał też żadnemu pracownikowi Urzędu Gminy i żaden z pracowników nie wydawał mu poleceń. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż sposób wykonywania czynności przez H. K. świadczy o tym, że umowa łącząca go z Urzędem Gminy w T. w istocie nie miała cech umowy o pracę, gdyż nie było elementu podporządkowania i osobistego świadczenia pracy w sposób ciągły, wozem bojowym mogła też jeździć inna osoba. Zauważyć też trzeba, że świadek E. M. , pytany o to, dlaczego zawierano z odwołującym umowę o pracę, a nie umowę cywilnoprawną zeznał, iż taka była praktyka, gdyż inaczej nie byłoby chętnych, żeby wykonywać czynności za tak małe kwoty na innej podstawie niż umowa o pracę. Z jego zeznań wynika nadto, że faktycznie odwołującemu nie wypłacano ryczałtu za dojazdy własnym samochodem, chociaż w aktach osobowych znajduje się pismo o przyznaniu mu takiego ryczałtu. Należy też zauważyć, że umowę zawarł Urząd Gminy, gdyż zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym do zadań własnych gminy należą m.in. sprawy dotyczące ochrony przeciwpożarowej. Sąd orzekając miał nadto na uwadze fakt, iż pisemna umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron z dniem 28.02.2015r. Następnie od dnia 01.03.2015r. H. K. i Urząd Gminy w T. zawarli umowę zlecenia, na podstawie której odwołujący wykonywał takie same czynności i w taki sam sposób jak na podstawie umowy obowiązującej do dnia 28.02.2015r. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż H. K. i Urząd Gminy w T. łączyła w spornym okresie od dnia 01.07.2004r. umowa zlecenie a nie umowa o pracę. Okoliczność ta nie zmienia jednak oceny co do podlegania H. K. ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od dnia 01.07.2004r. do dnia 31.12.2014r. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie natomiast z art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny. Przepisów ust.1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (art. 16 ust. 3 tej ustawy). Przepis art. 6 pkt 13 w/w ustawy stanowi natomiast, że ilekroć w ustawie jest mowa o osobie podlegającej innemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym. H. K. został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od 01.07.2004r., a więc już pod rządami ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych . Przepis art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy stanowi, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust.
3. Z powyższych przepisów wynika więc, że przyjęcie, iż H. K. łączyła z Urzędem Gminy w T. umowa zlecenia, a nie umowa o pracę, nie spowoduje zmiany zaskarżonej decyzji za okres od dnia 01.07.2004r. do dnia 31.12.2004r. Odwołujący wykonując czynności na podstawie umowy zlecenia (a także innej umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia) podlegał obowiązkowo ubezpieczeniu w ZUS na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Tym samym w okresie od dnia 01.07.2004r. do dnia 31.12.2004r. nie mógł podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Zaskarżona decyzja w tej części jest więc prawidłowa. Na marginesie należy uznać, iż analogiczna sytuacja będzie miała miejsce w razie uznania, iż H. K. łączyła umowa o pracę, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 , osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. H. K. powoływał się w sprawie na treść art. 5b ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników . Przepis ten stanowi, że rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy, został objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , lub powołania do rady nadzorczej, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie wykonywania umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , lub pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, pomimo objęcia go z tego tytułu innym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Przepis ten został wprowadzony do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników dopiero od 01.01.2015r., dlatego może mieć zastosowanie do stanów faktycznych dopiero od tej daty. Z przepisu tego wynika więc, że osoby mające zawartą umowę zlecenia w okresie do 31.12.2014r. podlegały ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczeniu w ZUS a dopiero od 01.01.2015r. mogą nadal podlegać KRUS, jeśli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej połowie minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów. Z akt osobowych odwołującego wynika, iż w okresie od 01.01.2015r. przychód H. K. z tytułu umowy zawartej z Urzędem Gminy w T. wynosił 470zł, a więc mniej niż ½ minimalnego wynagrodzenia, dlatego może on podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 01.01.2015r. do 28.02.2015r. Mając powyższe na uwadze Sąd zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 31.03.2015r. i stwierdził, że H. K. w okresie od dnia 01.01.2015r. do dnia 28.02.2015r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno-rentowego a oddalił odwołanie w zakresie podlegania tym ubezpieczeniom za okres od dnia 01.07.2004r. do dnia 31.12.2004r. Z tych względów na podstawie art. 477 14 § 1 i 2 kpc orzeczono jak w sentencji.