Sygn. akt IV P-Pm-upr 96/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 03 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSR Katarzyna Nawacka Protokolant: st. sekr. sądowy Joanna Racis po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2015 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy z powództwa Jednostki Wojskowej nr (...) w W. przeciwko T. S. i K. R. o zapłatę powództwa oddala Sygn. akt IV P pm upr 96/15 UZASADNIENIE Jednostka Wojskowo nr (...) w W. w pozwie skierowanym przeciwko T. S. i K. R. wniosła o zwrot wypłaconych odpraw odpowiednio w wysokości 8 691 zł i 5 459,69 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazała iż stosunek pracy z pozwanymi został rozwiązany w oparciu o art. 1 ust. 1. ustawy z dnia 31 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyny dotyczących pracowników z uwagi na likwidację jednostki Wojskowej (...) w O. . Pozwani odwołali się od przedmiotowych wypowiedzeń i Sąd wyrokami z dnia 15 i 19 czerwca 2012 r. w sprawach o sygn. akt. IV P (...) i IVP (...) uznał iż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem prawa i zasądził odszkodowanie. W ocenie strony powodowej z dniem uprawomocnienia się powyższego orzeczenia wypłacona odprawa stała się nienależna, gdyż „ zasądzenie na rzecz pracownika odszkodowania w związku z ustaleniem braku przyczyn niedotyczących pracownika wypowiedzenia mu umowy o pracę jest równoznaczne z koniecznością stwierdzenia iż odpadła podstawa wypłaty odprawy pieniężnej w związku z czym przybrała ona charakter świadczenia nienależnego w myśl art. 410§2 k. c. ” W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództw w całości. W uzasadnieniu wskazali, iż zgodnie z art. 411 pkt 1 kc nie można żądać zwrotu świadczenia jeżeli spełniający świadczenie wiedział że nie był do świadczenia zobowiązany. Pozwany wypowiadając powodom umowy o pracę zdawał sobie sprawę iż narusza art. 23
(1)k.p. a mimo to zdecydował się na wypowiedzenie umów o pracę w trybie ustawy o zwolnieniach grupowych wypłacając im odprawę o której wiedział, że się nie należą. Ponadto pozwani wskazali, iż środki pieniężne, które uzyskali zużyli na zwyczajowe koszty życia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Pozwani zatrudnieni byli do dnia 31 grudnia 2011 r. w Jednostce Wojskowej nr (...) . We wrześniu 2011 r. pozwani wraz z ok. 70 – cioma pracownikami otrzymali wypowiedzenia umowy o pracę z w trybie art. 1 ust. 1. ustawy z dnia 31 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyny dotyczących pracowników z uwagi na planowaną likwidację tej jednostki. Dotychczasowe zadania jednostki zostały rozdzielono na dwa podmioty 1) (...) , który otrzymał zadania oddziału gospodarczego oraz zaczął funkcjonować na bazie mienia i wyposażenia likwidowanej jednostki (...) ( „ przejął „ też umowy który stroną była likwidowana jednostka (...) . ) 2) (...) w W. która przejęła zadania w postaci przechowywania , dystrybucji, rotacji technicznych środków materiałowych, które to zadania miały być realizowane poprzez składy materiałowe, które m.in. należały do likwidowanej jednostki (...) . Jednostka ta miała funkcjonować na bazie majątku likwidowanego (...) Okręgu (...) oraz części zadań i majątku likwidowanej jednostki (...) oraz (...) Celem wspomnianego procesu było spłaszczenie struktur, zmniejszenie ilości jednostek wojskowych i związana przy tym częściowa redukcja zatrudnienia . W związku z tym, iż proces przekazywania zadań i mienia z likwidowanej jednostki (...) do tworzonego (...) był etapowy i rozciągnięty w czasie ( od marca do grudnia 2011 r. ), stopniowo pracownicy jednostki (...) zmieniali zatrudnienie na (...) ( świadcząc pracę przez pewien czas po pół etatu dla każdego z pracodawców by później świadczyć pracę jedynie na rzecz nowo powstałej jednostki ). W ten sposób zatrudnienie w nowej jednostce znalazło (...) były pracowników JW. (...) pracowników oddziału wart cywilnych przeszło do nowej jednostki w trybie ar.t 23
(1)kp . Z uwagi na limity zatrudnienia w nowo powstałych jednostkach ( (...) w O. i (...) w (...) ) około (...) pracowników likwidowanej jednostki nie znalazło nowego zatrudnienia, w tym pozwani T. S. i K. R. . Spośród tych osób jedynie 8 – osób odwołało się od wręczonych im wypowiedzeń podnosząc iż naruszają one art. 23
(1)§6 kp zgodnie z którym „ przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy ” . Argumentację pozwanych podzielił Sąd Rejonowy w Olsztynie w wyrokach z dnia 15 i 19 czerwca 2012 r. w sprawie IV P (...) i IV P (...) , ustalając iż w istocie doszło do przejścia w trybie art. 23
(1)kp części likwidowanej jednostki (...) na (...) w O. oraz na (...) w W. i zasądził na rzecz pozwanej T. S. od (...) w O. odszkodowanie w wysokości 8 050,77 zł, zaś na rzecz pozwanego K. R. od (...) w O. kwotę 7 917,81 zł. ( ustalając iż ta część zakładu pracy w której pracę świadczyli pozwani przeszła do (...) w O. ) (dowód: dokumenty w aktach sprawy IV P (...) IV P (...) , zeznania D. N. k. 46v-48, K. I. k. 51v-57 zeznań pozwanych k. 63v-65 ) Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powódki w ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie. Nie ulega wątpliwości, iż Sąd rozpoznający niniejszą sprawę jest związany wcześniejszym, zapadłym wyrokiem w sprawie IV P (...) i IV P (...) zasądzającym odszkodowanie na rzecz pozwanych ( por. wyrok SN z dnia z dnia 22 czerwca 2011 r. II PK 4/11 OSNP 2012/15-16/192 ) Podkreśla się przy tym, iż chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to jednocześnie w orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, że powaga rzeczy osądzonej rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu (tak np. Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 15 marca 2002 r., II CKN 1415/00, LEX nr 53284 oraz z dnia 29 marca 2006 r., II PK 163/05, OSNP 2007 nr 5-6, poz. 71). W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. Chodzi jednak tylko o elementy uzasadnienia dotyczące rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w których sąd wypowiada się w sposób stanowczy, autorytarny o żądaniu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2004 r., V CK 528/03, LEX nr 188496 oraz z dnia 21 września 2005 r., V CK 139/05, LEX nr 186929). W związku z powyższym Sąd jest związany ustaleniami ujętymi w stanie faktycznym sprawy, gdyż wynikają one z uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie IV P (...) i IV P (...) i były one koniecznymi przesłankami rozstrzygnięcia w tamtejszej sprawie. Niezależnie od tego ustalenia te wynikają z zeznań, zeznania D. N. ,K. I. oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy IV P (...) i IV P (...) . O dopuszczenie tych dokumentów oraz zeznań świadków strony zgodnie wnioskowały ( k. 97 ). W orzecznictwie konsekwentnie zaś dopuszcza się możliwość zaliczenia w poczet materiału dowodowego dowodów zgromadzonych w innym postępowaniu ( w tym protokołów zeznań świadków ) w sytuacji, gdy strony procesu na powyższe wyrażą zgodę ( o to wnoszą ) i nie żądają powtórzenia tych dowodów przed sądem orzekającym ( por. uzasadnienie wyroku SN z dnia z dnia 23 czerwca 2010 r. Sąd Najwyższy PK 372/09 M.P.Pr. 2010/11/597 ) Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia sporu wskazać należy, iż powódka stoi na stanowisku iż zasądzenie na rzecz pozwanych odszkodowań w sprawie IV P (...) i IV P (...) w związku z niezgodnym z prawem wypowiedzeń umów o pracę w sposób automatyczny przesądza o tym iż wypłacone pracownikom odprawy stały się świadczeniami nienależnymi. Precyzyjniej rzecz ujmując pracodawca twierdzi iż skoro przyczyna wypowiedzenia – likwidacja jednostki okazało się pozorna – to brak jest podstaw do wypłaty odpraw, które zostały wypłacone właśnie w związku z jej likwidacją. Dla uzasadnienia swych racji powołuje się przy tym na liczne orzecznictwo w tym przedmiocie (por. wyrok SN z dnia 22 czerwca 2011 r. II PK 4/11 OSNP 2012/15-16/192, wyrok SN z dnia 5 października 2007 r. II PK 29/07 ). Zauważyć należy, iż w sprawach na kanwach których zapadły owe wyroki zostało wprost ustalone, iż przyczyna wypowiedziana – np. likwidacja stanowiska była pozorna ( w rzeczywistości go nie zlikwidowano ), a zatem odpadła przyczyna w związku z którą wypłacono odprawę ( art. 10 ustawy z dnia 31 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyny dotyczących pracowników ). Niniejszy zaś stan faktyczny nie jest tożsamy a wręcz różni się w zasadniczych kwestiach od spraw w których zapadły tamte orzeczenia i poglądy tam wyrażone w ocenie Sądu nie mogą być wprost odnoszone do niniejszej sprawy. Punktem wyjścia a zarazem kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie jest wskazanie iż odszkodowania zasądzone na rzecz pozwanych w sprawie IV P (...) i IV P (...) były w istocie związane z naruszeniem przez pracodawcę art. 23
(1)§6 kp . W myśl tego przepisu „ przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy ”. Jak słusznie wskazał Sąd w uzasadnieniach wyroków w sparwach IV P (...) i IV P (...) celem wskazanej regulacji jest ochrona pracowników, którzy z racji samego przejścia zakładu pracy nie mogą zostać pozbawieniu pracy. Przepis ten, zwłaszcza w kontekście podnoszonych przez nowo powstałe jednostki argumentacji, iż nie mogły przyjąć wszystkich dotychczasowych pracowników ze względu na narzucone limity zatrudnienia ( związane bezpośrednio z celem reorganizacji jaką było spłaszczenie struktur i idące zatem zmniejszenie ilości jednostek ) nie wyklucza późniejszej po przejęciu w trybie art. 23
(1)kp wypowiedzenie umów niektórym pracownikom ( właśnie z powołaniem się na reorganizację i limity zatrudnienie ) ale w ramach doboru pracowników do zwolnienia. Tymczasem jak wskazał tenże Sąd poprzez wręczeniem niektórym pracownikom definitywnych wypowiedzeń (około 70 – ciu osobom ) i przeprowadzenie z pozostałymi „ transferu „ nie przy pomocy art. 23
(1)kp ale przy wykorzystaniu mechanizmu rozwiązania ze starą jednostką umowy o pracę i nawiązania nowego stosunku pracy z nową jednostką ( efekt ten sam co przy wykorzystaniu instytucji art. 23
(1)kp lecz bez gwarantowanej tym przepisem niezmienności warunków pracy i płacy na czas transferu ) pracodawcy w istocie „ominęli „ bezwzględnie obowiązujące regulacje z art. 23
(1)kp i dokonali redukcji mimo zakazu z art. 23
(1)§6 kp z pominięciem doboru osób do zwolnienia. Wywód ten wskazuje, iż zasądzone odszkodowania w sprawach IV P (...) i IVP (...) w istocie nie były związane z ustaleniem, iż likwidację stanowisk pozwanych były pozorne, bo tak w istocie nie było. Skoro bowiem jednostki (...) w O. i (...) w W-wie nie zaproponowały pozwanym ( i ok. 70 –ciu innym pracownikom ) tak jak pozostałym pracownikom takich samych jak dotychczas bądź podobnych stanowisk w nowych jednostkach ( 123 pracowników likwidowanej jednostki zaproponowano prace na tożsamych lub podobnych stanowiskach w (...) w O. ) ze względu na mniejsze limity etatowe ( podkreślał to też w mowie końcowej pełn. powoda ) to świadczy to o niczym innym jak o tym, iż w rzeczywistości stanowiska te zostały zlikwidowane. Skoro tak to wypłacona odprawa miała swoje zakotwiczenie w regulacji art. 1 ust. 1. i art. 10 ustawy z dnia 31 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyny dotyczących pracowników. Przesłanką zaś zasądzonego w sprawie IV P (...) i IV P (...) na rzecz powodów odszkodowania nie było ustalenia iż likwidacja stanowiska powodów była pozorna ( brak zapotrzebowania na pracę pozwanych w nowych jednostkach świadczyć może jedynie o tym i niczym innym, że ich stanowiska pracy zostały objęte redukcją ) ale naruszenie bezwzględnie obowiązującej normy z art. 23
(1)§6 kp , która zakazuje wypowiadać umów o pracę jedynie z powodu transferu ( a de facto zakazuje przy okazji przejścia zakładu pracy dokonywania redukcji zatrudnienia bądź wybiórczego „przekazywania „ w związku z transferem zakładów ). Reasumując w ocenie Sądu rozstrzygnięcia zapadłe w sprawach IV P (...) i IV P (...) wbrew twierdzeniom strony powodowej nie niweczyło i nie niweczy podstawy wypłaty pozwanym odpraw w oparciu o regulacje ustawy o tzw. zwolnieniach grupowych. Na ten właśnie brak automatyzmu zwrotu odprawy w przypadku korzystnego rozstrzygnięcia na rzecz pracownika sporu co do przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę i odnoszenia każdego przypadku żądania zwrotu odprawy do okoliczności sprawy trafnie zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w rozstrzygnięciu zapadłym w sprawy II PK 102/11 z dnia 25.01.2012 r. OSNP 2012/23-24/289. Dodatkowo należy też wskazać, iż żądanie odpraw sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego w sytuacji gdy większości pracowników z likwidowanej jednostki (...) zaproponowano prace w nowo tworzonej jednostce (...) i którym wypłacono odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych ( por. przykładowo wyroki zapadłe w prawomocnie zakończonych sprawach IV P 281/12 IV P 730/13, IV P 731/13, IV P 729/13 i szeregu innych ) a pozwanym nie dość że nie zaproponowano pracy w nowej jednostce ani nie przejęto w trybie art. 23
(1)kpc „ pozostawiając ich na pastwę losu „ ( osoby te pozostawały bez pracy utrzymując się na zasiłku dla bezrobotnych ) to jeszcze powodowy pracodawca kieruje wobec niż żądanie zwrotu odpraw. Biorąc pod uwagę powszechnie rozumianą zasadę sprawiedliwości i etycznego postępowania trudno zbić w niniejszej sprawie argumenty iż postępowanie strony powodowej żądającej zwrotu odpraw pozostaje w sprzeczności ze wskazanym wyżej zasadami. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.