Sad powszechny, V ACa 14/15

(1), K. W.

(2)i H. J.

(1)o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną na skutek apelacji powódki od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w T. z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt I C 1854/13 I. oddala apelację; II. zasądza od powódki na rzecz pozwanej H. J.

(1)kwotę 2.199,16 zł (dwa tysiące sto dziewięćdziesiąt dziewięć złotych i szesnaście groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. V ACa 14/15 UZASADNIENIE Powodowa (...) w W. w pozwie skierowanym przeciwko pozwanym: K. G. , K. W.

(2), K. W.

(1)i H. J.

(1)domagała się uznania bezskuteczności w stosunku do niej następujących umów: - umowy sprzedaży z dnia 9 grudnia 2008 r., na mocy której S. S. sprzedał K. G. nieruchomość stanowiącą działki nr (...) , - umowy o przeniesienie własności nieruchomości z dnia 13 maja 2009 r, na mocy której S. S. sprzedał K. G. nieruchomość stanowiącą działkę nr (...) (po podziale geodezyjnym (...) - umowy sprzedaży z dnia 9 grudnia 2008 r. , na mocy której S. S. sprzedał K. W.

(2)i K. W.

(1)nieruchomość stanowiącą działkę nr (...) , - umowy sprzedaży z dnia 2 lipca 2009 r., na mocy której K. G. sprzedała K. W.

(2)i K. W.

(1)nieruchomość stanowiącą działkę nr (...) , - umowy o częściowy podział majątku wspólnego małżonków H. i J. J.

(1)z dnia 10 maja 2010 r., na mocy której H. J.

(1)stała się wyłączną właścicielką nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) . Powódka wywodziła, że jest wierzycielką S. S. , a jej wierzytelność wobec tego dłużnika została stwierdzona nakazem zapłaty Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 lutego 2009 r. (k.21). Wszystkie nieruchomości, których dotyczą żądania pozwu, dłużnik zbył z pokrzywdzeniem powódki, jako wierzycielki, na rzecz swojej konkubiny K. G. i sąsiadów K. i K. W.

(1). Pozwana H. J.

(1)wniosła o oddalenie skierowanego przeciwko niej żądania wskazując, iż dłużnik powódki S. S. dokonał w dniu 10 października 2006 r. rozporządzenia nieruchomością, której właścicielką jest obecnie pozwana, na rzecz siostry pozwanej E. P. i jej męża K. P. . Pięcioletni termin, o którym stanowi art. 534 kc , upłynął przed wniesieniem pozwu, a zatem wygasło uprawnienie powódki do żądania uznania czynności prawnej za bezskuteczną wobec niej. Nadto pozwana podała, że małżonkowie P. dokonali darowizny nieruchomości na rzecz pozwanej i jej męża J. J.

(1), po czym pozwana i jej mąż w drodze umowy o częściowy podział majątku wspólnego przyznali nieruchomość na wyłączną własność pozwanej. Zwróciła uwagę, iż powództwo skierowane przeciwko niej zmierza do podważenia wyłącznie czynności prawnej, jakiej dokonała ona ze swoim mężem, a nie zmierza do podważenia czynności prawnej, mocą której dłużnik powódki wyzbył się własności nieruchomości, a jest to konieczne dla prowadzenia przez powódkę egzekucji z nieruchomości, która stanowi obecnie własność pozwanej. Wyrokiem częściowym z dnia 23 października 2014 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił powództwo skierowane przeciwko pozwanej H. J.

(1)i zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, czyniąc następujące ustalenia faktyczne i rozważenia prawne. W dniu 10 października 2006 r. S. S. sprzedał E. i K. małżonkom P. działkę nr (...) , wchodzącą w skład nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w B. prowadził księgę wieczystą KW (...) oraz nieruchomość, dla której tenże Sąd prowadził księgę wieczystą KW (...) (obecnie (...) ) stanowiącą działkę nr (...) . Dla działki nr (...) została założona księga wieczysta KW (...) (obecnie (...) ). W dniu 20 października 2006 r. małżonkowie P. podarowali obie nieruchomości małżonkom H. i J. J.

(1). W dniu 25 lutego 2009 r. Sąd Rejonowy w B. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nakazując S. S. zapłatę na rzecz powódki kwoty 50 000 zł z odsetkami naliczanymi według stopy procentowej jak dla zaległości podatkowych od dnia 15 marca 2005r. do dnia zapłaty. Nakaz ten uprawomocnił się. W dniu 10 maja 2010 r. H. i J. J.

(1)dokonali częściowego podziału majątku wspólnego w ten sposób, że nieruchomości wcześniej nabyte przez małżonków P. od S. S. i następnie podarowane przez nich małżonkom J. , zostały przyznane na wyłączną własność H. J.

(1). W ocenie Sądu Okręgowego zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy pozwalał na podjęcie rozstrzygnięcia w stosunku do pozwanej H. J.

(1)i wydanie w stosunku do niej wyroku częściowego na podstawie art. 317 § 2 kpc , zaś w stosunku do pozostałych pozwanych konieczne jest dalsze prowadzenie postępowania dowodowego. Z treści art. 527 § 1 kc wynika, że jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. W drodze skargi pauliańskiej może być zaskarżona wyłącznie czynność dokonana przez dłużnika. Jeżeli na skutek dalszego rozporządzenia rzeczą własność przejdzie na inną osobę, osoba ta będzie miała legitymację bierną w procesie, w oparciu o art. 531 §2 kc Aby móc skierować egzekucję do nieruchomości, której właścicielem był S. S. , a obecnie jest pozwana H. J.

(1), konieczne było skierowanie powództwa przeciwko tej pozwanej, co też powódka uczyniła. Powódka powinna jednak zaskarżyć również czynność dłużnika, a więc umowę sprzedaży zawartą między S. S. a E. i K. P. . Powódka nie zaskarżyła tej czynności, a jedynie ostatnią czynność z szeregu, która dała pozwanej własność, a dłużnik stroną tej czynności prawnej nie był. Skoro powódka nie zaskarżyła tej czynności dłużnika Sąd Okręgowy uznał za zbędne badanie w stosunku do pozwanej H. J.

(1)pozostałych przesłanek uznania czynności prawnej za bezskuteczną, o których stanowi art. 527 kc. Powództwo w stosunku do pozwanej H. J.

(1)było w ocenie Sądu Okręgowego bezzasadne i jako takie podlegało oddaleniu. Sąd I instancji wskazał, że wyrok częściowy nie kończy całości postępowania, ale kończy je w relacji między powódką a pozwaną H. J.

(1), a zatem konieczne było rozstrzygnięcie o kosztach procesu w tej relacji, w oparciu o art. 98 i 99 kpc Powódka złożyła apelację od powyższego wyroku, zarzucając: 1) naruszenie art. 227 kpc w zw. z art. 232 kpc przez nieuzasadnione oddalenie wniosków dowodowych zgłoszonych w piśmie procesowym powódki z dnia 15 lipca 2014 r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków: K. P. , E. P. i J. J.

(1)oraz dowodu z opinii biegłego sądowego (...) , zmierzających do ustalenia faktów istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, które to uchybienie mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku; 2) naruszenie art. 531 § 2 kc przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, iż w świetle tego przepisu powódka winna była pozwać nie tylko H. J.

(1), ale także winna była zaskarżyć czynność dłużnika S. S. , a więc umowę sprzedaży zawartą między S. S. z E. P. i K. P. . Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie zmiany tego wyroku w kierunku uznania za bezskuteczną w stosunku do powódki umowy o częściowy podział majątku wspólnego małżonków z dnia 10 maja 2010 r. ( k. 331), oraz zasądzenia od pozwanej H. J.

(1)na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji powódki i zasądzenie od niej zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powódki nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżony wyrok jest trafny i odpowiada prawu. Oddalenie powództwa przeciwko pozwanej nastąpiło z przyczyny formalnej, tj. polegającej na braku zaskarżenia czynności dłużnika, dokonanej z pokrzywdzeniem powódki, na mocy której osoba trzecia ( E. i K. małż. P. ) uzyskała korzyść majątkową, a jedynie ograniczeniu się przez powódkę do zaskarżenia ostatniej czynności następczej, tj. czynności dokonanej pomiędzy osobami „czwartą” i „piątą”, do których majątku korzyść przechodziła. Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał, co znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2012 r. II CSK448/11 (lex nr 1215052), że podstawą egzekucji z majątku osoby trzeciej jest tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi oraz prawomocny wyrok o stwierdzeniu bezskuteczności czynności prawnej, dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli, precyzujący czynność, którą organ egzekucyjny powinien potraktować jako bezskuteczną w stosunku do wierzyciela egzekwującego skonkretyzowaną wierzytelność. Określenie tej czynności w orzeczeniu powinno oznaczać jej przedmiot, który należy uznawać za należący nadal do majątku dłużnika i z tego powodu podlegający egzekucji. Kiedy korzyść przejdzie do majątku kolejnej osoby, stwierdzenie bezskuteczności czynności przenoszącej korzyść do tego majątku ( to znaczy ostatniej czynności w ciągu) nie wystarczy, aby przeprowadzić egzekucję, ponieważ brak będzie łączności pomiędzy tytułem wykonawczym wystawionym przeciwko dłużnikowi a stwierdzeniem bezskuteczności czynności, której dłużnik nie dokonywał, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w powołanym wyżej orzeczeniu. Wyrok uwzględniający powództwo ze skargi pauliańskiej ma charakter konstytutywny, wobec czego zaskarżenie tylko czynności następczej w stosunku do czynności prawnej dłużnika skutkowałoby tym, że czynność dłużnika nadal pozostawałaby w mocy także względem wierzyciela i nie byłoby podstaw do podważenia wyłącznie czynności następczej względem czynności dłużnika. Powództwo o którym orzekł Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem obejmowało czynność następczą, natomiast nie podważało czynności zdziałanej przez dłużnika, a zatem oddalenie powództwa było w tej sytuacji zasadne. Wskazanie czynności dłużnika i żądanie jej ubezskutecznienia w stosunku do powódki było konieczne w powództwie skierowanym przeciwko dalszemu nabywcy korzyści, która wyszła z majątku dłużnika, gdyż uwzględnienie takiego powództwa wymaga jednocześnie stwierdzenia podstaw do zastosowania art. 527 §1 kc , w odniesieniu do czynności dłużnika, oraz stwierdzenia szczególnych przesłanek z art. 531 §2 kc w łańcuchu czynności przynoszących korzyści, które z mocy art. 532 kc umożliwią skierowanie egzekucji do wskazanego w orzeczeniu przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika. Z treści art. 531 §2 kc nie wynika konieczność orzekania o bezskuteczności innych czynności aniżeli czynność dłużnika, co oznacza, że skutek umożliwiający egzekucję daje zaskarżenie czynności dłużnika i ostatniej czynności następczej, na podstawie której korzyść ostatecznie przypadła pozwanej H. J.

(2)jednak i tak czynności te musza być poddane badaniu przesłankowo, aby ocenić zasadność powództwa skierowanego przeciwko dalszemu nabywcy korzyści. Zarzut apelacji wskazujący na naruszenie art.. 531 §2 kc , był w świetle powyższych rozważań niezasadny. Czym innym jest bowiem legitymacja bierna w sprawie wytoczonej na podstawie art. 531 §2 kc , gdyż wierzyciel może wystąpić ze skargą pauliańską bezpośrednio przeciwko osobie, na rzecz której nastąpiło rozporządzenie osoby trzeciej i biernie legitymowany w takiej sprawie jest tylko następca osoby trzeciej (w rozpoznawanej sprawie pozwana H. J.

(1)), a czym innym zakres czynności podlegających zaskarżeniu, na co zwrócono uwagę we wcześniejszym fragmencie niniejszego uzasadnienia. Nie był również zasadny zarzut naruszenia art. 227 kpc w zw. Z art. 232 kpc , bowiem Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił, że skoro powódka nie zaskarżyła czynności dłużnika, a jedynie ostatnią czynność z szeregu, na podstawie której własność nieruchomości przypadła pozwanej H. J.

(1), zbędne było badanie w stosunku do tej pozwanej przesłanek uznania czynności za bezskuteczną o których stanowi art. 527 kpc . W związku z powyższym wnioski dowodowe powódki, zmierzające do wykazania istnienia tych przesłanek, zasadnie nie zostały przez Sąd I instancji uwzględnione. Wobec braku uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zarzutów i wniosków skarżącej, Sąd Apelacyjny apelację oddalił, w oparciu o art. 385 kpc . Na marginesie jedynie należało zauważyć, że trafny był zarzut pozwanej, dotyczący przedawnienia roszczenia powódki wobec niej, wynikający z art. 534 kc. Zgodnie z art. 534 kc nie można żądać uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną po upływie pięciu lat od daty tej czynności, przy czym, jak wskazał Sąd Najwyższy w powołanym wyroku z 12 kwietnia 2012r. II CSK 448/11, termin ten biegnie od daty czynności dłużnika, a nie od dat późniejszych rozporządzeń korzyścią. Czynność dłużnika, tj. sprzedaż nieruchomości E. i K. P. miała miejsce w dniu 10 października 2006 r. (k. 134-140), zaś skargę pauliańską powódka złożyła w dniu 4 września 2013 r., po upływie pięcioletniego terminu przewidzianego w art. 534 kc.