Sad powszechny, III Ca 125/15

Sygn. akt III Ca 125/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 października 2014 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, IX Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w B. w sprawie z wniosku D. K. z udziałem (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku zatwierdził uchylenie się przez D. K. od skutków prawnych nie złożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po K. K. zmarłej 13 lutego 2013r. w B. (punkt I) oraz orzekł o kosztach postępowania (punkt II). Apelację od powyższego postanowienia wniosła (...) Sp. z o. o. w S. zaskarżając je w całości. Rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 1019 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 84 § 1 i 2 k.c. oraz w zw. z art. 88 § 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzi podstawa do zatwierdzenia uchylenia się przez D. K. od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłej K. K. oraz naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolne ustalenie Sądu, iż wnioskodawca nie otrzymał przesyłki zawierającej wezwanie do zapłaty z dnia 1 lipca 2013 r. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę postanowienia poprzez oddalenie wniosku oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za II instancję według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna, choć na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy dokonał bowiem prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a w konsekwencji ustalił prawidłowo stan faktyczny w sprawie. Sąd Okręgowy podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji. W tym miejscu należy zauważyć, że formułując zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. , skarżąca w istocie kwestionowała prawidłowość subsumpcji ustalonej podstawy faktycznej pod obowiązujące normy prawne, tj. art. 88 § 2 k.c. Zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. podniesiony został bowiem jedynie w kontekście wygaśnięcia uprawnienia wnioskodawcy do uchylenia się od skutków prawnych niedochowania terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Z treści i uzasadnienia ww. zarzutu wynika, że apelująca kwestionuje przyjętą przez Sąd Rejonowy datę wykrycia przez D. K. błędu co do przedmiotu spadku po K. K. . Wydaje się zatem, że przedmiotem zarzutu jest ocena ustalonych okoliczności sprawy z punktu widzenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 88 § 2 k.c. Prawidłowo oceniony stan faktyczny powinien prowadzić do wniosku, iż D. K. dowiedział się o długach swojej matki, czyli spadkodawczyni z chwilą otrzymania wezwania do zapłaty od wierzyciela spadkodawczyni (...) Sp. z o.o. Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika bowiem, iż w dniu 8 lipca 2013 r. żona wnioskodawcy odebrała ww. przesądowe wezwanie do zapłaty. Oczywistym jest zatem, że również D. K. powziął wówczas wiadomość o treści tej korespondencji. W związku z powyższym, uznać należy, iż nawet gdyby wnioskodawca był w błędzie co do przedmiotu spadku po zmarłej w dniu 13 lutego 2012 r. matce (przyjmując, iż nie ma długów spadkowych), to z chwilą otrzymania ww. korespondencji, wykrył rzeczywisty stan rzeczy (istnienie długów spadkowych). Zgodnie z art. 1019 § 1 k.c. w zw. z art. 88 § 2 k.c. , uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wygasa w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia. Skoro, o błędzie pod wpływem którego wnioskodawca nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku, dowiedział się on w dniu 8 lipca 2013 r., to termin do uchylenia się od jego skutków wygasł z upływem roku od tego dnia, czyli dnia 8 lipca 2014 r. W tym miejscu należy wskazać, że oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd, a zatem podlega ono także merytorycznej kontroli, która jest prowadzona na rozprawie ( art. 690 § 1 k.p.c. ). Kontrola ta obejmuje badanie, czy spełnione zostały przesłanki decydujące o skuteczności takiego oświadczenia ustalone w art. 1019 § 1 k.c. , to jest czy składając przed sądem takie oświadczenie, spadkobierca złożył zarazem oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz czy zachodzą pozostałe przesłanki decydujące o skuteczności takiego oświadczenia, wynikające z konieczności zastosowania przepisów o wadach oświadczeń woli do oceny poprzednio złożonego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo do zaniechania złożenia tego oświadczenia. Badanie tych okoliczności wiąże się z koniecznością udzielenia odpowiedzi na pytania, czy spadkobierca poprzednio działał pod wpływem błędu lub groźby, jakie były okoliczności powstania tych wad względnie czy pod wpływem błędu lub groźby zaniechał złożenia oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku oraz czy uchylając się od skutków swego poprzedniego oświadczenia lub zaniechania jego złożenia zachował termin określony w art. 88 § 2 k.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 6 lipca 2012 r., V CSK 313/11, z 30 czerwca 2005, IV CK 799/04, OSNC 2006, nr 5, poz. 94, z 18 marca 2010 r., V CSK 337/09 i z 1 grudnia 2011 r., I CSK 85/11). Złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jednoczesne ze złożeniem przed sądem oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia w przedmiocie przyjęcia lub odrzucenia spadku jest jedną z przesłanek materialnoprawnych, których spełnienie decyduje o uwzględnieniu wniosku w sprawie o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ( art. 690 k.p.c. ) i zatwierdzeniu przez sąd uchylenia się od skutków prawnych poprzedniego oświadczenia albo od skutków prawnych jego niezłożenia. Przesłanka ta musi być spełniona w zastrzeżonym dla niej terminie materialnoprawnym ( art. 88 § 2 k.c. ) i do czasu zakończenia postępowania sądowego, w którym jest rozpatrywana ( art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ). Skoro zatem złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest w świetle art. 1019 § 1 i 2 k.c. przesłanką skuteczności oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo od niezłożenia takiego oświadczenia, to wraz z tym oświadczeniem musi być złożone w terminie zastrzeżonym w art. 88 § 2 k.c. Oświadczenie o odrzuceniu spadku D. K. złożył w dniu 15 października 2014 r., a więc po upływie roku od wykrycia błędu. Biorąc powyższe pod uwagę, nie można było uwzględnić przedmiotowego wniosku. Z powyższych względów na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie w pkt I i oddalił wniosek. W punkcie II Sąd Okręgowy oddalił apelację w pozostałej części, a to dotyczącej pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Sąd Rejonowy prawidłowo bowiem przyjął w tym zakresie zasadę z art. 520 §1 k.p.c. Orzeczenie w pkt III postanowienia wydano w oparciu o przepis art. 520 §1 k.p.c. jako generalną regułę postępowania nieprocesowego. Nie było bowiem okoliczności do przyjęcia zasad szczególnych rozdziału kosztów z dalszych paragrafów powołanego artykułu skoro uczestnicy w równym stopniu byli zainteresowani wynikiem postępowania.