Sygn. akt III Ca 280/15 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 6 listopada 2014 roku w sprawie z powództwa P. K. przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. w G. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, Sad Rejonowy w Kutnie I Wydział Cywilny pozbawił wykonalności w całości wobec powoda P. K. tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w Kutnie z dnia 27 kwietnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt I Nc 23/02 zaopatrzony przez Sąd Rejonowy w Kutnie w klauzulę wykonalności z dnia 25 maja 2011 roku w sprawie o sygnaturze akt I Co 160/11 przeciwko P. K. , jako następcy prawnemu zmarłego dłużnika T. K. oraz zasądził od pozwanego Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. w G. na rzecz powoda P. K. kwotę 2996 zł tytułem kosztów procesu. Apelację od wskazanego orzeczenia wniosła strona pozwana, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
- obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 840 § 1 pkt. 2 k.p.c. przez jego błędną interpretację i niewłaściwe przyjęcie, że: a. zachodzą przesłanki do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności z uwagi na „wydanie przez Sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez powoda z dobrodziejstwem inwentarza”, podczas gdy w sprawie tej istnieją wyłącznie podstawy do ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego I Co 160/11 przez zastrzeżenie powodowi prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie zasądzonego od niego świadczenia pieniężnego tylko do wartość ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłej T. K. , tj. w punkcie 1 postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 25 maja 2011 roku; b. „zdarzeniem” w rozumieniu tego przepisu jest wartość ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku;
- naruszenie przepisów postępowania, a to: a. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, mającą wpływ na treść orzeczenia, polegającą na błędnym przyjęciu, że pozwany wnosząc o rozszerzenie egzekucji przeciwko powodowi P. K. wiedział już, iż toczy się postępowanie o uchylenie lub zmianę stwierdzenia spadku w sprawie I Ns 332/08 i wiedział, że powód wniósł o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, podczas gdy pozwana takiej wiedzy w dacie składania wniosku z dnia 8 sierpnia 2011 roku mieć nie mogła, skoro zawiadomienie o rozprawie w sprawie I Ns 332/08doręczono jej dnia 6 października 2011 roku; b. art. 102 k.p.c. poprzez jego pominięcie i na skutek tego obciążenie pozwaną kwotą 2.996,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W oparciu o wskazanej powyżej zarzuty pozwana wniosła o:
- zmianę wyroku w pkt. I przez ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w Kutnie z dnia 27 kwietnia 2002 roku w sprawie o sygnaturze akt I Nc 23/02 zaopatrzonego przez Sąd Rejonowy w Kutnie w klauzulę wykonalności dnia 25 maja 2011 roku w sprawie o sygn. akt I Co 160/11 przeciwko P. K. przez zastrzeżenie powodowi prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie pkt. 1 postanowienia z dnia 25.02.2011 roku, tj. tylko do wartość ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłej T. K. i oddalenie powództwa w pozostałej części;
- Zmianę wyroku w pkt. II i odstąpienie od obciążenia pozwanej kosztami postępowania na rzecz powoda w oparciu o art. 102 k.p.c. ;
- Zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ponadto pozwana wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci pisma wierzyciela z dnia 8 sierpnia 2011 roku, wezwania Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kutnie A. M. z dnia 17 sierpnia 2011 roku, sygn. akt KM 974/02 oraz zawiadomienia Sądu rejonowego w Kutnie z dnia 5 października 2011 roku, sygn. akt I Ns 546/11, jako potrzeba ich przedłożenia zaistniała na etapie sporządzenia apelacji, celem poparcia twierdzeń w niej zawartych. W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji wg norm przepisanych. Powód wniósł również o oddalenie jako spóźnionych wniosków pozwanej o przeprowadzenie dowodów z dokumentów. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelację w przeważającej części należało uznać za zasadną. Sąd Rejonowy poczynił w niniejszej sprawie wprawdzie prawidłowe ustalenia faktyczne, które to ustalenia Sąd odwoławczy w pełni podziela i przyjmuje za własne. Nie można się jednak zgodzić z przeprowadzoną przez Sąd pierwszej instancji oceną żądania powoda w świetle przepisów prawa materialnego i z tych też względów zaskarżone orzeczenie podlegać musiało zmianie. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania podniesionych w apelacji zarzutów na wstępie należy odnieść się do wniosku pozwanej o dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci pisma wierzyciela z dnia 8 sierpnia 2011 roku, wezwania Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Kutnie A. M. z dnia 17 sierpnia 2011 roku, sygn. akt KM 974/02 oraz zawiadomienia Sądu rejonowego w Kutnie z dnia 5 października 2011 roku, sygn. akt I Ns 546/11, który w ocenie Sądu Okręgowego nie podlegał uwzględnieniu, wobec tego, iż żaden z tych wniosków nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia ( art. 227 k.p.c. ) a zarazem były one jednocześnie spóźnione ( art. 381 k.p.c. ). Wskazać bowiem należy, że wykorzystanie przez sąd apelacyjny uprawnienia przewidzianego w art. 381 k.p.c. może wchodzić w rachubę tylko co do faktów i dowodów, które nie uległy prekluzji w pierwszej instancji (Tadeusz Żyznowski, Komentarz do art.843 Kodeksu postępowania cywilnego – LEX ). Strona pozwana w żaden sposób nie wykazała, by potrzeba powołania wskazanych dowodów powstała później. Z oczywistych względów fakt zapoznania się z uzasadnieniem niekorzystnego dla pozwanej orzeczenia nie może stanowić usprawiedliwienia dla spóźnionego przedstawienia dowodów. Obowiązkiem bowiem pozwanego było przedstawienie wszelkich dostępnych mu dowodów już na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. W realiach niniejszej sprawy poza kwestią sporną była możliwość wytoczenia przez powoda powództwa egzekucyjnego w oparciu o art. 840 § 1 pkt. 2 k.p.c. Jeśli bowiem spadkobierca - dłużnik, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, nie dysponuje tytułem wykonawczym zawierającym (w art. 319 lub 792 k.p.c. ) ograniczenie odpowiedzialności do wysokości aktywów spadku, to po wydaniu tytułu wykonawczego może on wnieść powództwo przeciwegzekucyjne ( art. 840 § 1 k.p.c. ). Pozwana w toku postępowania podzieliła również zgłoszony przez powoda zarzut przedawnienia w zakresie dochodzonych odsetek umownych i ustawowych od dnia 24 grudnia 2002 roku do dnia 21 stycznia 2008 roku. Kwestie sporne, wokół których koncentrują się zarzuty apelacji dotyczyły zaś istnienia przesłanek do pozbawienia w całości tytułu wykonawczego wykonalności z uwagi na wydanie przez Sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez powoda z dobrodziejstwem inwentarza. W ocenie skarżącego w realiach niniejszej sprawy istnieją wyłącznie podstawy do ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego przez zastrzeżenie powodowi prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie zasądzonego od niego świadczenia pieniężnego tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłej T. K. . Z powyższym stanowiskiem apelującego należało się zgodzić. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji ustalił, iż wartość stanu czynnego spadku ustalona przez Komornika Sądowego w protokole spisu inwentarza z dnia 19 sierpnia 2014 roku na kwotę 0 zł. Tym samym uznał, że do tej kwoty powód winien ponosić odpowiedzialność za długi spadkowe. O ile powyższa konstatacja nie budzi wątpliwości, to dalsze wnioski wyprowadzone przez Sąd I instancji, a to, że powyższe oznacza oczywiście, że powód nie ponosi odpowiedzialności za długi spadkowe, a tym samym należało nie ograniczyć, a pozbawić wykonalności w całości wobec powoda P. K. tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym wydanym w sprawie o sygn. akt I Nc 23/02 jest błędne. Stanowisko Sądu I instancji uzasadniające w jego ocenie pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości prowadzi bowiem do uznania, iż doszło do wygaśnięcia zobowiązania. Tymczasem okoliczności podniesione przez Sąd, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku nie należą do tych, które powodują wygaśnięcie zobowiązania lub niemożność jego egzekwowania, a tylko takie uzasadnią pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego na podstawie punktu 2 §1 art. 840 k.p.c. Za takie zdarzenie zaś nie może uchodzić sporządzony przez komornika spis inwentarza i określona w nim wartość stanu czynnego spadku na kwotę 0 złotych, gdyż jest to wyłącznie czynność techniczna. Użyty tu termin „ zdarzenie” należy do dziedziny prawa materialnego. Oznacza to, że „ zdarzeniami” w rozumieniu tego przepisu są wyłącznie zdarzenia leżące u podstawy świadczenia wynikającego ze zobowiązania dłużnika objętego tytułem egzekucyjnym lub w przypadku art. 786, 788, 791 kpc stojące u podstaw z klauzuli wykonalności (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23 kwietnia 2013 r. I ACa 1421/2012; LexPolonica nr 6800416). Takim zdarzeniem nie jest również fakt, że spadkobierca przyjął spadek z ograniczeniem odpowiedzialności za długi. Zobowiązanie względem pozwanego nie wygasło i nadal może być egzekwowane. Spadkobierca nadal zatem jest odpowiedzialny własnym majątkiem za długi dług dłużnika z tym, że jego odpowiedzialność jest ograniczona do ustalonej masy czynnej spadku. W dalszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 1031 § 2 k.c. w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Zatem spis inwentarza ma istotne znaczenie z samej natury rzeczy w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Granicę odpowiedzialności bowiem wyznacza wartość ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku ( art. 1031 § 2 k.c. ). Oznacza to, że nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza daje podstawę do powołania się na to zdarzenie w toku postępowania egzekucyjnego, jako na podstawę do ograniczenia odpowiedzialności. Ustalenie zatem, czy istnieje spadek pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności należy do postępowania egzekucyjnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 1976 roku, IV PR 135/76, OSNC 1977/4/80, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2012 roku, I ACa 288/12, OSA 2013/3/98-105). Sporządzony w sprawie spis inwentarza pozwoli komornikowi prowadzącemu egzekucje na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego na ustalenie do jakiej kwoty ograniczona jest odpowiedzialność powoda. Wskazać przy tym należy, że nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nawet przy wykazaniu, że spadek ten ma wartość ujemną, nie zwalnia automatycznie spadkobierców dłużnika z odpowiedzialności za długi spadkowe, a oznacza jedynie, że ponoszą oni za nie odpowiedzialność tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Podkreślenia przy tym wymaga, że spis inwentarza może zostać uzupełniony w razie ujawnienia majątku lub długu niewciągniętego do spisu inwentarza (§32 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 roku w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczeniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza, DZ. U Nr 92, poz. 411), co tymbardziej wskazuje na niezasadność pozbawienia tytułu wykonalności z powołaniem się na ustalenie spisu inwentarza. Mając na uwadze powyższe w rozpoznawanej sprawie należało uznać, iż wystąpiła sytuacja ograniczenia odpowiedzialności powoda za dług. Z tego też względu w niniejszym postępowaniu w oparciu o przepis art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 319 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok i rozstrzygnął o zakresie ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego, zastrzegając, że P. K. ma prawo powoływać się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie swojej odpowiedzialności do wartości czynnej masy spadku po zmarłej dłużniczce T. K. . W związku z zakresem uznania powództwa przez stronę pozwaną i żądaniem wyłączenia z ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego odsetek za okres od dnia 24 grudnia 2002 roku do dnia 21 stycznia 2008 roku należało pozbawić wykonalności tytuł wykonawczy w postaci nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 29 kwietnia 2002 roku wydanego przez Sąd Rejonowy w Kutnie w sprawie sygn. akt I nc 23/02 zaopatrzonego przez Sąd Rejonowy w Kutnie w klauzulę wykonalności postanowieniem z dnia 25 maja 2011 roku sygn. akt I Co 160/11 przeciwko P. K. jako następcy prawnego zmarłego dłużnika T. K. – wobec P. K. w części, a mianowicie w zakresie odsetek umownych w wysokości 40% w stosunku rocznym od kwoty 8 092,38 złotych za okres od 20 marca 2002 roku do dnia 21 stycznia 2008 roku i odsetek ustawowych od kwoty 3 492,62 za okres od 20 marca 2002 roku do dnia 21 stycznia 2008 roku. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu, jako niezasadne. Zmiana zaskarżonego orzeczenia skutkować musiała modyfikacją rozstrzygnięcia co do kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego. Wobec przegrania sporu w postępowaniu rozpoznawczym przez każdą ze stron w zbliżonym zakresie, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 100 k.p.c. , zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania. Wobec zmiany orzeczenia w kierunku postulowanym w apelacji i rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania, którym to Sąd zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania, zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. stał się bezprzedmiotowy. Z tych przyczyn apelację strony pozwanej w tym zakresie jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 385 k.p.c. Zważywszy na wynik kontroli instancyjnej o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.779 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego - § 6 pkt 5 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).