Sad powszechny, II Ca 413/15

Sygn. akt II Ca 413/15 II Cz 643/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 sierpnia 2015 roku Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski (spr.) Protokolant Katarzyna Szumiło po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2015 roku w Lublinie na rozprawie z powództwa C. I. Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w W. przeciwko S. D. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Rykach z dnia 23 marca 2015 roku, sygn. akt I C 69/15 oraz na skutek zażalenia powoda na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II. wyroku Sądu Rejonowego w Rykach z dnia 23 marca 2015 roku, sygn. akt I C 69/15 I. zmienia zaskarżony wyrok:

1. a)w punkcie I. w ten sposób, że uchyla w całości nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym przez Sąd Rejonowy w Rykach w dniu 28 października 2010 roku, sygn. akt I Nc 4596/10 i oddala powództwo w całości,
2. b)w punkcie II. w ten sposób, że zasądza od C. I. Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w W. na rzecz S. D. kwotę 692 zł (sześćset dziewięćdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów procesu; II. oddala zażalenie powoda w całości; III. zasądza od C. I. Niestandaryzowanego Sekurytyzacyjnego Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z siedzibą w W. na rzecz S. D. kwotę 400 zł (czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Sygn. akt II Ca 413/15 i II Cz 643/15 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 12 października 2010 roku powód C. I. Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. domagał się zasądzenia od pozwanej S. D. kwoty 3.922,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że umową z dnia 24 marca 2010 roku nabył od Banku (...) S. A. wierzytelność z umowy kredytu gotówkowego zawartej przez bank z pozwaną. W dniu 28 października 2010 roku został wydany przez Sąd Rejonowy w Rykach nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym w sprawie o sygn. akt I Nc 4569/10. Pozwana wniosła zarzuty od nakazu zapłaty, domagając się oddalenia powództwa w całości. * Wyrokiem z dnia 23 marca 2015 roku Sąd Rejonowy w Rykach: I. utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym wydany przez Sąd Rejonowy w Rykach w dniu 28 października 2010 roku w sprawie o sygn. akt I Nc 4596/10; II. nie obciążył pozwanej kosztami postępowania. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Powód jest utworzonym na czas określony niestandaryzowanym sekurytyzacyjnym funduszem inwestycyjnym zamkniętym, którego celem jest m. in. realizacja należności z wierzytelności. S. D. w dniu 29 listopada 2006 roku złożyła do (...) Bank S. A. wniosek o przyznanie kredytu gotówkowego w kwocie 7.169,06 zł. Wniosek ten został złożony za pośrednictwem jej zleceniobiorcy (...) Sp. z o. o. w T. , z którym pozwana zawarła umowę zlecenia w dniu 29 listopada 2006 roku. W dniu 30 listopada 2006 roku S. D. zawarła umowę o kredyt gotówkowy nr (...) z (...) Bankiem S. A. z siedzibą w G. . Pieniądze otrzymane z kredytu zostały przelane na wskazane konto pozwanej. Z uwagi na niespłacenie kredytu, bank w dniu 10 grudnia 2008 roku wypowiedział umowę kredytu. W dniu 24 marca 2010 roku Bank (...) S. A. z siedzibą w G. (następca prawny (...) Banku S. A. z siedzibą w G. ) zbył wierzytelność wynikającą z zawartej w dniu 30 listopada 2006 roku z pozwaną S. D. umowy o kredyt gotówkowy o nr (...) . W dniu 1 października 2010 roku powód sporządził wyciąg ze swych ksiąg rachunkowych, stwierdzając, iż w jego księgach rachunkowych na dzień 1 października 2010 roku pod numerem (...) figuruje wymagalna wierzytelność wobec S. D. w kwocie 3.922,17 zł. Na powyższą kwotę składają się: kapitał w kwocie 2.766,89 zł, odsetki karne w kwocie 731,98 zł, odsetki umowne w kwocie 63,46 zł, koszty w kwocie 172,60 zł oraz odsetki ustawowe od kapitału w kwocie 187,24 zł za okres od dnia 25 marca 2010 roku do dnia 1 października 2010 roku. Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dokumentów ustalił powyższy stan faktyczny, dodając, że są to wiarygodne dokumenty prywatne, niekwestionowane przez strony co do ich autentyczności. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za zasadne. Strona pozwana w pierwszej kolejności kwestionowała sam fakt zawarcia umowy kredytowej i otrzymania z kredytu środków finansowych. Zdaniem Sądu Rejonowego w świetle przedstawionych dowodów w postaci umowy o kredyt gotówkowy oraz oryginalnych dokumentów w postaci oświadczeń i wniosku podpisanych przez pozwaną, a także informacji od jej zleceniobiorcy (...) Sp. z o. o. z siedzibą w T. , iż pieniądze są przekazywane przez bank udzielający kredytu bezpośrednio kredytobiorcy (w przedmiotowej sprawie S. D. ) czy to w postaci przelewu, czy czeku, istnienie umowy kredytu pomiędzy pozwaną i Bankiem (...) S. A. w G. zostało udowodnione. Powód wykazał również, że nabył przedmiotową wierzytelność w wysokości żądanej w pozwie. Sąd Rejonowy przywołał przepisy art. 3 k.p.c. , art. 232 k.p.c. i art. 6 k.c. oraz podniósł, że po wykazaniu istnienia zobowiązania, na stronie pozwanej ciążył obowiązek wykazania wszelkimi dostępnymi dowodami braku zasadności dochodzonego w sprawie roszczenia, tak co do zasady, jak i co do wysokości. Pozwana temu obowiązkowi nie sprostała. Odnosząc się zaś do podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia, Sąd Rejonowy przywołał przepisy art. 117 § 1 k.c. i art. 118 k.c. , wskazując że roszczenia dochodzone przez powoda przedawniały się w terminie trzyletnim właściwym dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, przy czym bieg przedawnienia roszczenia z umowy kredytu może zacząć się od chwili wypowiedzenia umowy przez bank lub po zakończeniu okresu, na który umowa ta została zawarta. W niniejszej sprawie bank wypowiedział umowę kredytu w dniu 10 grudnia 2008 roku i z dniem 11 grudnia 2008 roku rozpoczął bieg termin przedawnienia roszczenia. Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia ulega przerwaniu przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Termin przedawnienia uległ przerwaniu, gdyż sprawa do Sądu wpłynęła w dniu 12 października 2010 roku, a tym samym zarzut przedawnienia nie był zasadny. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd Rejonowy uzasadnił art. 102 k.p.c. * Apelację od tego wyroku wniosła pozwana S. D. , zaskarżając wyrok Sądu Rejonowego w całości. Pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych, sprzeczność tych ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym, naruszenie prawa materialnego ( art. 6 k.c. ), mające istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie przez Sąd orzekający, iż pozwana otrzymała jakąkolwiek kwotę z tytułu zawartej w dniu 30 listopada 2006 roku umowy kredytu z (...) Bankiem S. A. z siedzibą w G. , tj. w postaci przelewu na rachunek bankowy pozwanej, w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy tego nie wykazał. Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych. Jednocześnie zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt II. przedmiotowego wyroku wniósł powód C. I. Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. . Powód zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie o nieobciążaniu pozwanej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu wskutek błędnego uznania, że w niniejszej sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, które powodują, że strona pozwana nie powinna być obciążana kosztami procesu, podczas gdy ciężka sytuacja finansowa oraz dysproporcja majątkowa pomiędzy stronami sporu z całą pewnością nie wyczerpują znamion wypadku szczególnie uzasadnionego, o którym mowa w art. 102 k.p.c. Powód wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych i zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanej okazała się zasadna w całości, a w konsekwencji nie mogło okazać się zasadne zażalenie powoda. Odnosząc się do ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji zgodzić się bowiem należy ze skarżącą co do zasadniczej okoliczności, że z żadnego z przedstawionych przez powoda dowodów nie wynika, aby pozwanej rzeczywiście wypłacono kwotę kredytu, co z kolei warunkowałoby jej odpowiedzialność za zobowiązania z umowy kredytu. Dowodem na tę okoliczność nie może być wyciąg z ksiąg rachunkowych powoda (funduszu sekurytyzacyjnego). Art. 194 ustawy z dnia 27 maja 2004 roku o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2004 roku, Nr 146, poz. 1546, ze zm.) w części, w jakiej nadaje moc prawną dokumentu urzędowego księgom rachunkowym i wyciągom z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego w postępowaniu cywilnym prowadzonym wobec konsumenta został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lipca 2011 roku, sygn. P 1/10, OTK-A 2011/6/53, uznany za niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej . W następstwie tego orzeczenia z dniem 20 lipca 2013 roku ustawą z dnia 19 kwietnia 2013 roku o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz ustawy o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 777) dodano do art. 194 cyt. ustawy ust. 2 wprost stanowiący, że moc prawna dokumentów urzędowych, o której mowa w ust. 1, nie obowiązuje w odniesieniu do tych dokumentów w postępowaniu cywilnym. Oznacza to, że nie jest dowodem istnienia wierzytelności wyciąg z ksiąg funduszu sekurytyzacyjnego, który pozostaje jedynie dokumentem prywatnym świadczącym o tym, że w księgach powodowego funduszu taki zapis istnieje i że powód twierdzi, że przysługuje mu przedmiotowa wierzytelność wobec pozwanej. O tym zaś, czy tak jest w istocie, decyduje ustalenie, czy przedmiotowa wierzytelność przysługiwała bankowi, który zbył ją powodowi. Pozwana wprost zaprzeczyła temu, że otrzymała kwotę kredytu wynikającą z przedmiotowej umowy kredytu z dnia 30 listopada 2006 roku, zaś powód mimo to nie przedstawił żadnego dowodu na tę okoliczność. Nie są takimi dowodami dokumenty świadczące o ubieganiu się przez pozwaną o kredyt (wniosek kredytowy – k. 37-39, potwierdzenie zawarcia umowy – k. 36, sporządzane wówczas oświadczenia pozwanej – k. 40-41,43,49-50, czy harmonogram spłat – k. 42), gdyż nie świadczą one o rzeczywistym uruchomieniu kredytu, ani sama umowa o kredyt (k. 110-115), gdyż przewiduje ona, że kredyt zostanie uruchomiony w dniu 30 listopada 2006 roku, natomiast nie zawiera stwierdzenia, że rzeczywiście do tego doszło. Dodatkowo w § 2 ust. 3 umowy wskazano, że kredytobiorca oświadcza, że nie posiada własnego rachunku bankowego i upoważnia bank do przelania kwoty kredytu na rachunek agenta (tj. (...) Spółki z o. o. ). Z umowy zarazem wynikało, że jeżeli kwota kredytu nie zostanie odebrana, umowa kredytu ulega rozwiązaniu (§ 2 ust. 3 umowy). Wobec powyższego błędne jest ustalenie Sądu Rejonowego, że pieniądze z kredytu zostały przelane na konto pozwanej, gdyż przeczy temu treść umowy kredytu i nie ma na to żadnego dowodu. W świetle postanowień umowy kredytu o wykazaniu faktycznego udzielenia kredytu pozwanej można by mówić wówczas, gdyby powód przedstawił jakikolwiek dowód, że (...) Bank S. A. przelał kwotę kredytu na rachunek (...) Spółki z o. o. (agenta) i środki te zostały wypłacone pozwanej (czy to gotówką, czy przelewem, czy zrealizowanym czekiem). Pośrednio za dowód wypłaty kredytu należałoby zaś uznać rozpoczęcie jego spłaty przez pozwaną ( art. 231 k.p.c. ). Wprawdzie powód w piśmie procesowym z dnia 29 lipca 2014 roku podjął próbę udowodnienia, że do rzeczywistego udzielenia kredytu pozwanej doszło, ale nie okazała się ona skuteczna. Powód mianowicie wniósł o to, by Sąd zwrócił się do Banku (...) S. A. o przedstawienie dowodu wypłaty kwoty kredytu oraz dowodów spłaty kredytu przez pozwaną, do Banku (...) S. A. o udzielenie informacji, czy kwota kredytu wpłynęła na rachunek (...) Spółki z o. o. , a także do (...) Spółki z o. o. o przedstawienie dowodu wypłaty pozwanej środków z kredytu. W odpowiedzi banki powołały się na tajemnicę bankową (k. 122, 124), zaś (...) Spółka z o. o. wskazała lakonicznie, że środki z kredytu bank przelewał bezpośrednio na konto wskazane przez klienta bądź klient otrzymywał czek, który sam realizował, a o informacje w tej sprawie należy się zwrócić do (...) Banku S. A. (k. 120). Żadno z tych pism nie jest zatem dowodem bezpośrednim bądź pośrednim na okoliczność, że pozwana otrzymała kwotę kredytu, a powód dalszych wniosków dowodowych nie składał. Należy przy tym zauważyć, że dla powoda – profesjonalisty działającego na rynku wierzytelności powinno być oczywiste, że w myśl art. 105 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (Dz. U. z 2015 roku, poz. 128) informacje objęte tajemnicą bankową (o które miał się zwrócić Sąd do Banku (...) S. A. i Banku (...) S. A. ) nie mogą być w niniejszej sprawie udzielone sądowi. Nic nie stało natomiast na przeszkodzie temu, aby powód nabywając od Banku (...) S. A. wierzytelność zadbał o przekazanie mu przez zbywcę dokumentów potwierdzających udzielenie kredytu (wypłatę pozwanej kwoty kredytu) bądź jego spłatę (skoro dochodzi kwoty niższej niż kwota kredytu, jaka miała być wypłacona pozwanej). W konsekwencji Sąd Okręgowy zmienia w tym zakresie ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, gdyż powód nie udowodnił, że pozwanej udzielono kredytu na podstawie umowy zawartej przez nią z (...) Bankiem S. A. Tym samym roszczenia powoda wywodzone z umowy kredytu i umowy przelewu wierzytelności, a mające mieć uzasadnienie w art. 69 Prawa bankowego , w art. 509 i nast. k.c. oraz w art. 354 § 1 k.c. , należało uznać za niezasadne. Z tego względu zbędne jest odnoszenie się przez Sąd Odwoławczy do kwestii ewentualnego przedawnienia tych roszczeń. Wobec zmiany zaskarżonego wyroku, uchylenia nakazu zapłaty i oddalenia powództwa w całości (ar. 496 k.p.c. ), powód jako strona przegrywająca proces na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. (a w postępowaniu odwoławczym także w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. ) jest zobowiązany zwrócić pozwanej koszty procesu za obie instancje, na które złożyły się: przed Sądem Rejonowym: opłata od zarzutów, opłata skarbowa od pełnomocnictwa i wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego w stawce minimalnej, zaś przed Sądem Okręgowym: opłata od apelacji i wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego w stawce minimalnej. Zmiana zaskarżonego wyroku w całości na korzyść pozwanej spowodowała także, że całkowicie niezasadne stało się zażalenie powoda na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w wyroku Sądu pierwszej instancji. Zauważyć jedynie należy, że w tym zakresie treść zaskarżonego wyroku była wewnętrznie sprzeczna, gdyż z jednej strony Sąd Rejonowy utrzymał w mocy nakaz zapłaty (którym zasądzono od pozwanej na rzecz powoda także kwotę 647 zł tytułem zwrotu kosztów procesu), a z drugiej orzekł, że nie obciąża pozwanej obowiązkiem zwrotu kosztów procesu powodowi. Z tych względów na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku.