Sad powszechny, III C 2821/12

Sygn. akt III C 2821/12 UZASADNIENIE wyroku z dnia 20 sierpnia 2015 roku wydanego w postępowaniu zwykłym Powód (...) Bank (...) Spółka akcyjna we W. pozwem z dnia 25 lipca2012 roku zażądał zasądzenia od pozwanej L. S. na swoją rzecz kwoty 5.323,08 złotych z odsetkami oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu. W uzasadnieniu podał, że strony zawarły umowę kredytu, zaś pozwana nie wykonała zobowiązania do zwrotu kwoty dochodzonej pozwem, na którą składają się: 3.392,55 złotych tytułem kapitału, 1.823,53 złotych tytułem odsetek za okres od 13 czerwca 2009 roku do 6 marca 2012 roku oraz 107 złotych tytułem opłat i prowizji. Nakazem zapłaty z dnia 27 sierpnia 2012 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie nakazał pozwanej zapłacić na rzecz powoda kwotę 5.323,08 złotych wraz z odsetkami oraz kosztami procesu. Powyższemu nakazowi zapłaty pozwana sprzeciwiła się, co doprowadziło do utraty mocy przez ten nakaz w całości. W sprzeciwie podniosła, że umowa kredytu jest nieważna, gdyż została zawarta w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Na skutek sprzeciwu postanowieniem z dnia 31 października 2012 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie przekazał rozpoznanie sprawy Sądowi Rejonowemu Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie. W toku procesu strony podtrzymały dotychczasowe stanowiska. Pismem z dnia 22 lipca 2014 roku powód oświadczył, że w razie uznania nieważności umowy ogranicza powództwo do kwoty 3.281 złotych tytułem bezpodstawnego wzbogacenia. Precyzując to oświadczenie wskazał, że jest to żądanie ewentualne. Pozwana wniosła o oddalenie także żądania opartego na bezpodstawnym wzbogaceniu, podnosząc, że pozwana nie została wzbogacona wobec wadliwości umowy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 13 czerwca 2009 roku pozwana L. S. zawarła z W. S. A. W. , R. J. sp. j. w B. umowę sprzedaży pościeli za cenę 3.281 złotych. W tym samym czasie powód, działający wówczas pod nazwą (...) Bank Spółka akcyjna we W. zawarł z pozwaną L. S. umowę kredytu na zakup pościeli. W ramach tej umowy bank udzielił pozwanej kwotę 3.392,55 złotych, którą pozwana miała spłacić wraz z odsetkami oraz opłatami w 36 ratach , płatnych do

1. dnia każdego miesiąca począwszy od lipca 2009 roku. Dowód, a nadto: - umowy, k. 22-27, 55-57, 88-93; W czasie zawierania zarówno umowy kredytu, jak i sprzedaży, pozwana znajdowała się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Spowodowane to było postępującą chorobą Alzheimera, której towarzyszyło głębokie otępienie, agnozja wzrokowa, zaburzania krążenia mózgowego i niewydolność kręgowo-podstawna. Dowód: – dokumentacja medyczna pozwanej, k. 21, 87, 161-172, 244-260; – zeznania świadka E. R. , k. 116-117; – zeznania świadka A. K. , k. 193-194; – zeznania świadka A. P. , k. 284-285; – opinia biegłego, k. 302-304; Dnia 14 września 2009 roku pozwana złożyła obu podmiotom oświadczenie o odstąpieniu od umów. Dowód: - pismo z dnia 14.09.2009 r., k. 29-31, 95-97; - pełnomocnictwo, k. 32, 98; Pismem z dnia 31 stycznia 2010 roku powód oświadczył pozwanej, że wypowiada umowę kredytu i wezwał pozwaną do zapłacenia kwoty 3.780,30 złotych. Dowód: - pismo z dnia 31.01.2010 r., k. 52-53; Dnia 6 marca 2012 roku powód sporządził wyciąg z ksiąg banku, w którym stwierdził zobowiązanie pozwanej w wysokości 5.323,08 złotych z tytułu kredytu, na które składały się: 3.392,55 złotych tytułem należności głównej, 1.823,53 złotych tytułem odsetek umownych w okresie od 13 czerwca 2009 roku do dnia wystawienia wyciągu oraz 107 złotych tytułem opłat za prowadzenie rachunku. Okoliczność bezsporna, a nadto: - wyciąg z ksiąg banku, k. 54; Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się nieuzasadnione. Podstawę żądania pozwu stanowiła dyspozycja wynikająca z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2015 roku, poz. 128). Zgodnie z jego treścią przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. W takiej sytuacji powód winien był wykazać zawarcie umowy oraz wysokość kredytu, jak również innych należności, o których mowa w art. 69 Prawa bankowego , które winna była pozwana zapłacić. W ocenie sądu powód wykazał, że strony zawarły umowę kredytu. Strona pozwana zawarciu samej umowy nie przeczyła. Z treści umowy wynika zobowiązanie pozwanej do zwrotu kwoty 3.392,55 złotych na zakup pościeli wełnianej, którą pozwana miała spłacić wraz z odsetkami oraz opłatami w 36 ratach , płatnych do
2. dnia każdego miesiąca począwszy od lipca 2009 roku. W toku procesu pozwana podniosła, że umowy z dnia 13 czerwca 2009 roku, tj. umowa sprzedaży i umowa kredytu są nieważne, albowiem została zawarta przez pozwaną, która w chwili podejmowania tej czynności znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Zgodnie z treścią art. 82 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Mając na uwadze powyższe oraz brzmienie art. 6 k.c. pozwana winna była wykazać, że w stanie składania swojego oświadczenia zawartego w umowie kredytu, znajdowała się w stanie określonym w art. 82 k.c. Sąd uznał, że pozwana wykazała istnienie takiego stanu w chwili zawarcia umowy. Okoliczność ta wynika z dowodu z opinii biegłego z zakresu neurologii. W swojej opinii biegła stwierdziła, że pozwana – w chwili zawierania umów – cierpiała na chorobę Alzheimera. Biegła stwierdziła również, że chorobie tej towarzyszyło głębokie otępienie, na które wskazywało badanie z 25 września 2007 roku, w którym pozwana uzyskała w skali (...) 10 pkt, zaś na podstawie dokumentacji medycznej zaopiniowała także, że stan zdrowia pozwanej nie pozwalał jej na rozpoznanie własnego odbicia w lustrze. O takich objawach zeznał także świadek A. P. . Biegła stwierdziła także agnozję wzrokową polegającą na wyłączenie funkcji wzrok bez organicznego uszkodzenia nerwu wzrokowego, które przejawia się tym, że pacjent nie widzi mimo, że sam wzrok nie jest uszkodzony. Z opinii wynikało też, że pozwana gubiła się zarówno w domu, jak i poza nim. Na takie objawy zwrócił uwagę także świadek A. P. , a nadto wynikają one z dokumentacji medycznej pozwanej. Zauważyć też należy, że świadek A. P. wskazał, że już w badaniu dnia 17 stycznia 2006 roku pozwana nie potrafiła odpowiedzieć na podstawowe pytania, taki jak co do roku, pory roku, dnia tygodnia, czy teżwojewództwa, w którym mieszkała. Biegła zwróciła uwagę na to, że występujące u pozwanej dodatkowo zaburzenia krążenia mózgowego i niewydolność kręgowo-podstawna nasilały procesy otępienne. Biegła wskazała także, że choroba Alzheimera jest zaburzeniem, które nie ustępuje, a zatem w chwili zawierania umów 13 czerwca 2009 roku pozwana nie mogła znajdować się w lepszym stanie. Na podstawie tych dowodów sąd uznał, że ponad wszelką wątpliwość w chwili zawierania umów: sprzedaży oraz kredytu 13 czerwca 2009 roku pozwana znajdowała się w stanie wyłączającym świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Co prawda sama opinia biegłego została sporządzona w odniesieniu do umowy kredytu, niemniej jednak obie umowy zostały zawarte w tym samym czasie, zaś biegła odnosiła się nie tyle do jednej z nich, lecz do stanu postrzegania pozwanej w tym czasie. To pozwala sądowi ustalić, że nie tylko jedna z umów, lecz obie dotknięte były nieważnością w rozumieniu art. 82 k.c. Nadto postanowieniem z dnia 9 marca 2015 roku sąd zobowiązał powoda do złożenia pisma przygotowawczego, w którym odniósłby się m.in. do tego zagadnienia, lecz powód tego nie uczynił. Wadliwość czynności prawnej powoduje, że zobowiązanie pozwanej do zwrotu kredytu, zapłaty odsetek oraz opłat nie powstało. Z tych przyczyn rozważania dotyczące pozostałych zarzutów, tj. skutecznego odstąpienia od umowy oraz przedawnienia roszczenia, nie mają istotnego znaczenia. Zobowiązanie pozwanej z tytułu umowy nie powstało, a zatem oświadczenie o odstąpieniu od niej nie mogło wywrzeć żadnego skutku. Podobnie zarzut przedawnienia roszczenia, który może zostać skutecznie zgłoszony jedynie w zakresie istniejącego roszczenia. Żądanie ewentualne zostało oparte na dyspozycji wynikającej z art. 405 k.c. , zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W takim stanie rzeczy powód winien był wykazać, że pozwana uzyskała korzyść majątkową kosztem powoda. W ocenie sądu okoliczności tej nie wykazał. Bezsporne było to, że świadczenie wynikające z nieważnej umowy kredytu nie zostały spełnione na rzecz pozwanej a sprzedawcy pościeli. Oznacza to, że pozwana nie uzyskała korzyści w postaci postawienia jej do dyspozycji określonej w umowie kredytu kwoty. W ocenie sądu do powstania takiej korzyści nie mogło przyczynić się wydanie jej pościeli, wynikającej z umowy sprzedaży z 13 czerwca 2009 roku. Samo wydanie przedmiotu umowy sprzedaży nie jest wystarczające do przeniesienia własności w razie nieważności tej umowy. Jak wynika z wcześniejszych rozważań, oświadczenie pozwanej złożone w ramach umowy sprzedaży dotknięte było także nieważnością w rozumieniu art. 82 k.c. Skoro tak – nie doszło do przeniesienia własności rzeczy, a zatem pozwana uzyskała żadnej korzyści majątkowej w rozumieniu art. 405 k.c. Stan faktyczny w sprawie sąd ustalił na podstawie dowodów wskazanych w uzasadnieniu. Mając na uwadze powyższe okoliczności sąd oddalił powództwo, o czym orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach procesu orzeczono odpowiednio do treści art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , przyjmując że powód przegrał proces w całości. Na poniesione przez pozwaną koszty procesu składały się: zastępstwo procesowe w wysokości 1.200 złotych oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 złotych. W takim stanie rzeczy orzeczono jak w pkt II sentencji. W zakresie wydatków, które poczynił Skarb Państwa w toku procesu orzeczono odpowiednio do treści art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2014, poz. 1025 ze zm.). Do tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa kosztów należało sporządzenie opinii biegłego w zakresie przekraczającym zaliczkę, tj. 28 złotych. Wobec tego orzeczono jak w pkt III sentencji.