Sad powszechny, VIII U 5767/13

(1)od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 7 listopada 2013r., znak: (...) w sprawie M. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o podleganie ubezpieczeniu społecznemu oddala odwołanie /-/Maciej Nawrocki UZASADNIENIE Decyzją nr (...) z dnia 7 listopada 2013 r. , znak: (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. , powołując się na przepisy art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a), art. 6 ust.1 pkt 4 i 5, art. 9 ust. 2, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 i 4, art. 18 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585; dalej: ustawa o sus) stwierdził, że M. G. , jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) K. K.

(1)nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 28 lutego 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 28 lutego 2005 r. (dalej także: okres sporny) M. G. był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych emerytalnego, rentowych i wypadkowego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba wykonująca umowę zlecenie zawartą z (...) K. K.

(1). W okresie od lipca 2003 r. do października 2005 r. płatnik składek zgłaszał do ubezpieczeń około 400 zleceniobiorców, a ich podstawa wymiaru składek wynosiła 50 zł miesięcznie. Zdecydowana większość zleceniobiorców jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą i z tego tytułu dokonywano zgłoszeń wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Większość zleceniobiorców płatnik składek wyrejestrował z ubezpieczeń społecznych od dnia 1 listopada 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził kontrolę, w trakcie której ustalono, że przedmiotem zawieranych umów zlecenia było pozyskiwanie klientów, z którymi zawierane były umowy przez otwarte fundusze emerytalne (...) i (...) , promowanie alternatywnych form ubezpieczeń społecznych, oferowanie szkoleń z zakresu propozycji firmy (...) , przekazywanie zleceniodawcy na druku polecającym co najmniej 2 klientów kwartalnie, celem polecania usług świadczonych przez (...) . Mimo, że (...) zobowiązany był zapewniać zleceniobiorcom materiały szkoleniowe nieodpłatnie, to zleceniobiorcy zawierali z (...) oddzielnie umowy o udział w szkoleniach, z tytułu których ponosili na rzecz (...) opłaty rzędu 150 zł – 400 zł miesięcznie, w zamian za co otrzymywali materiały szkoleniowe, niezbędne z celu właściwego promowania usług i produktów oferowanych przez (...) . Poczyniwszy takie ustalenia faktyczne, organ rentowy doszedł do wniosku, że wyłącznym celem zawarcia umowy zlecenia było uzyskanie przez M. G. kolejnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, co pozwalało mu – w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 października 2005 r. – na odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne z wybranego tytułu, a wybranym tytułem była umowa zlecenia (z podstawą naliczania składek 50 zł), a nie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (z podstawą naliczania składek około 1.300 zł – 1.400 zł). Zdaniem organu rentowego cel zawarcia umowy zlecenia sprzeciwiał się właściwości stosunku prawnego i zmierzał do obejścia art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 18 ust. 8 ustawy o sus, co prowadzi do wniosku o nieważności umowy i w dalszej konsekwencji skutkuje wyłączeniem z ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy zlecenia. /vide: decyzja w aktach organu rentowego/ Od powyższej decyzji w przepisanym prawem trybie i terminie odwołał się M. G. , wnosząc o zmianę decyzji. Odwołujący przywołał fragmenty poradnika w zakresie ubezpieczeń społecznych firmowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w którym wskazywano na możliwość wyboru tytułu ubezpieczenia i podkreślił swoje prawo do wyboru. Wskazał również, że jest to pożądane wsparcie na przedsiębiorcy rozpoczynającego działalność gospodarczą. Ma to być szczególnie potrzebne w dziedzinie ubezpieczeń, gdzie rozwój działalności gospodarczej trwa kilka lat. /vide: odwołanie – k. 27-28, 35-36 akt/ W odpowiedzi na odwołanie pozwany organ rentowy przywołał argumentację wyartykułowaną w uzasadnieniu skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie odwołania. /vide: odpowiedź na odwołanie – k. 5-11, 38-44/ Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Wiosną 2004 r. odwołujący miał zarejestrowaną działalność gospodarczą. Nie prowadził jej jednak, lecz dopiero przygotowywał się do podjęcia. W ramach przygotowań przechodził bezpłatne szkolenie w oddziale Towarzystwa (...) w W. , gdzie wówczas mieszkał. Odwołujący szukał sposobu obniżenia składek ZUS, gdyż był przekonany, że w pierwszych latach prowadzenia działalności gospodarczej składki ubezpieczeniowej go przerosną i nie będzie go stać na prowadzenie działalności. Wówczas z odwołującym skontaktował się R. W. – przedstawiciel (...) K. K.

(1)– i zaproponował pracę na podstawie umowy zlecenia. Dnia 28 maja 2014 r. strony zawarły dwie umowy: Zgodnie z umową zlecenia nr (...) odwołujący był zobowiązany do przekazywania danych osób gotowych do podjęcia współpracy z (...) na podstawie takiej samej umowy jak ta, która łączyła odwołującego i (...) . Realizując tę umowę odwołujący w całym spornym okresie (9 miesięcy) przekazał R. W. dane co najmniej 3 osób i na pewno nie więcej niż 9 osób (nie więcej niż 1 miesięcznie), z których co najmniej 1 zawarła z (...) umowę. Z tytułu realizacji tej umowy odwołujący otrzymywał wynagrodzenie po 50 zł miesięcznie, płatne początkowo gotówką. Rachunki do umowy wystawiał (...) K. K.

(1)w imieniu odwołującego. Zgodnie z umową o udział w szkoleniach / współpracy , odwołujący zamówił w (...) cykl dwunastu szkoleń miesięcznych, w cenie po 300 zł – 350 zł miesięcznie (wariant płatności B). Realizując tę umowę, (...) przesyłał odwołującemu co miesiąc pakiety materiałów, obejmujące kserokopie artykułów prasowych z dziedziny rynku kapitałowego, funduszy inwestycyjnych i ubezpieczeń emerytalnych, pół- do jednostronicowe opracowania z tych dziedzin oraz materiały reklamowe A. , (...) S.A. Za materiały te odwołujący płacił po 170 zł miesięcznie. W czerwcu 2004 r. odwołujący podjął prowadzenie działalności gospodarczej w dziedzinie ubezpieczeń, jako agent A. . Z dniem 28 lutego 2005 r. współpraca odwołującego z (...) K. K.

(1)zakończyła się, wskutek wypowiedzenia przez płatnika składek. Decyzją pozwanego z dnia 7 listopada 2013 r. M. G. został wyłączony z ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych, chorobowego i chorobowego zdrowotnego z tytułu umowy zlecenia zawartej z (...) K. K.

(1)za okres sporny, tj. od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 28 lutego 2005 r. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie następujących dowodów: – zeznań odwołującego – k. 56v-57, – dokumentów zebranych w aktach organu rentowego, a to umowy zlecenia z dnia 28.05.2004 r., umorzy o udział w szkoleniach / współpracy z dnia 28.05.2004 r., faktury VAT do umowy o udział w szkoleniach / współpracy oraz dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy – materiałów szkoleniowych złożonych przez odwołującego na rozprawie w dniu 27.08.2015 r. (koperta k. 55). Sąd uznał za w pełni wiarygodne i przydatne dla potrzeb niniejszego postępowania dokumenty zgromadzone w aktach pozwanego organu rentowego oraz w aktach niniejszej sprawy, albowiem zostały one sporządzone przez osoby do tego uprawnione w ramach przysługujących im kompetencji i w przewidzianej prawem formie. Nadto ich treść i forma nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania, a zatem i Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu. Dokumenty prywatne stanowiły dowód tego, że osoby, które je podpisały złożyły oświadczenia zawarte w tych dokumentach. Fakt niekwestionowania przez strony treści kserokopii dokumentów pozwolił na potraktowanie tychże kserokopii jako dowodów pośrednich istnienia dokumentów o treści im odpowiadającej. Zeznania odwołującego w zakresie, w jakim dotyczyły okoliczności relewantnych prawnie, Sąd uznał za wiarygodne. Szczególnie pomocne były dwie wypowiedzi odwołującego: że treścią zobowiązania na podstawie umowy zlecenia było polecanie kolejnych osób, gotowych taką umowę zawrzeć oraz, że odwołujący szukał sposobu obniżenia składek ZUS w pierwszym, trudnym okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd powątpiewa natomiast o tym, jakoby w pracy odwołującego, jako agenta ubezpieczeniowego A. , który przechodził dwumiesięczne szkolenie w A. , przydatne były materiały szkoleniowe otrzymywane przez (...) . Poczynienie ustaleń odnośnie do tego detalu stanu faktycznego sprawy nie było jednak niezbędne dla jej rozstrzygnięcia. Sąd pominął dowód z przesłuchania płatnika składek, K. K.

(1), albowiem ów, prawidłowo wezwany do osobistego stawienia się na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015 r. (k. 54), stawiennictwa tego zaniechał, a jego przesłuchania nie żądały pozostałe strony procesu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie podlegało oddaleniu jako bezzasadne. Przedmiotem sporu było to, czy w okresie od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 28 lutego 2005 r. odwołujący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnemu chorobowemu z tytułu umowy zlecenia zawartej dnia 28 maja 2004 r. z (...) K. K.

(1). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o sus, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami” (pkt 4). Nadto takim ubezpieczeniom podlegają również osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące (pkt 5). Natomiast zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o sus obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy i to od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Z kolei zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o sus, osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Na podstawie art. 9 ust. 2 w/w ustawy osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust.

1. (dotyczy osób duchownych). Dopiero dnia 1 listopada 2005 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o sus, mocą której do ustawy tej wprowadzono art. 9 ust. 2a, zgodnie z którym osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 (tj. zleceniobiorca) – prowadząca jednocześnie pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1 – podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpracy przy wykonywaniu tych umów podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od obowiązującej tę osobę najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi również z tytułu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt
2. Sąd ustalił, że odwołujący od dnia 1 czerwca 2004 r. zamierzał (i zamiar ten zrealizował) podjąć prowadzenie działalności gospodarczej. Z tego tytułu odwołujący podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i był zobowiązany do odprowadzania składek. Świadomy ich wysokości, dążył – jak to sam szczerze powiedział składając zeznania – do obniżenia składek ZUS i kierując się tą motywacją zawarł z K. K.

(1)umowę zlecenia. Przedmiot tej umowy określono jako (

1. i)promowanie rozwiązań alternatywnych form ubezpieczeń społecznych, zgodnych z obowiązującymi przepisami prawa, (
2. ii)oferowanie szkoleń z zakresu propozycji (...) , będących przedmiotem jej działalności, (iii) przekazywanie informacji na „druku polecającym” w ilości co najmniej dwóch kwartalnie, celem polecania usług świadczonych przez (...) , ilościowe rozliczenie osób poleconych będzie dokonywane w cyklach półrocznych (4 polecenia na pół roku)” . Mimo tak obszernego sformułowania obowiązków zleceniobiorcy, w istocie, zgodnie z relacją odwołującego, jego zobowiązanie ograniczało się do „znajdywania kolejnych osób, które zawrą taką umowę jak ja zawarłem z panem K. ” (por. zeznania odwołującego – k. 56v pośrodku) W płaszczyźnie ekonomicznej i prawnej oznacza to jedno – umowa zlecenia była pozbawiona wszelkiego gospodarczego znaczenia, została zawarta wyłączenie w celu wykreowania tytułu ubezpieczenia, który w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 listopada 2005 r. pozwalał na istotne obniżenie wysokości podstawy naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Szczególnego „gospodarczego znaczenia” nabierało dopiero zestawienie umowy zlecenia z kolejną umową zawartą dnia 28 maja 2004 r. przez odwołującego i K. K.

(1), tj. umowy o udział w szkoleniach. Ta druga umowa tworzyła podstawę do zapłaty przez odwołującego na rzecz K. K.

(1)kwot po 170 zł miesięcznie. Różnica tych kwot 120 zł [= 170 zł - 50 zł] stanowiła korzyść (przychód) K. K.

(1). Korzyść odwołującego wyrażała się różnicą składek które powinien był odprowadzać od podstawy ustalonej w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej i składek, które były odprowadzane od podstawy 50 zł, wynikającej z umowy zlecenia oraz kwoty 120 zł [= 170 zł - 50 zł]. Sąd uznał, że umowa zlecenia zawarta przez odwołującego z K. K.

(1)dnia 28 maja 2004 r. jest nieważna, jako mająca na celu obejścia ustawy ( art. 58 § 1 kc ). Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z punktu widzenia formalnego (pozornie) nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości (w znaczeniu materialnym) zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane (S. Dmowski, Komentarz do Kodeksu cywilnego tom I , s. 237). Strony mają prawo do wyboru rodzaju stosunku prawnego, który będzie ich łączył, swobodę zawierania umów, jednakże skutki prawne wywołuje tylko taka umowa, która nie jest sprzeczna z prawem i nie zmierza do jego obejścia ( art. 353 1 kc ). Przedmiot zobowiązania odwołującego jako zleceniobiorcy – ustalony wedle jego zeznań, a nie ściśle na podstawie treści umowy – można wprost określić jako nonsensowny. Poszukiwanie kolejnych osób, które zawrą taką samą umowę, jaka zawarł odwołujący nie ma bowiem dla zleceniodawcy żadnego gospodarczego sensu. Nabierało tego sensu dopiero po sprzężeniu z umową o udział w szkoleniach, zgodnie z mechanizmem opisanym w akapicie poprzedzającym. Warto również podkreślić, że żadna z tych umów (zlecenia, o udział w szkoleniach) na takie ich wzajemne sprzężenie nie wskazywała. Interesujące byłoby ustalenie, czy z którymkolwiek z kontrahentów K. K.

(1)zawarł tylko umowę zlecenia, bez umowy o udział w szkoleniach. Strony nie skierowały jednak postępowania dowodowego w tym kierunku. Mając na względzie powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, Sąd uznał, iż organ rentowy prawidłowo stwierdził, że odwołujący jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u płatnika składek (...) K. K.

(1), w okresie od dnia 1 czerwca 2004 r. do dnia 28 lutego 2005 r., nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, ani dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu – i na podstawie omawianych przepisów prawa materialnego i art. 477 14 § 1 kpc oddalił odwołanie . /-/ Maciej Nawrocki