Sad powszechny, XXIII Ga 496/15

(1), J. K.

(1), J. K.

(2), M. K.

(2)oraz T. S. o wpis zastawu na skutek apelacji uczestnika T. S. od postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt Wa XI Ns Rej Za (...) postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu dla W. w W. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. SSO Magdalena Nałęcz SSO Anna Gałas SSO Andrzej Kubica Sygn. akt XXIII Ga 496/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. Sąd Rejonowy dla W. w W. wpisał do rejestru zastawów, jako zastawnika R. K. oraz jako zastawców M. K.

(1), J. K.

(1), J. K.

(2)i M. K.

(2), a jako przedmiot zastawu kolekcję obrazów, wyrobów ze srebra, mebli antycznych oraz innych przedmiotów o wartości historycznej, wpisanych do rejestru zabytków, o wartości 400.000 zł na dzień 9 maja 2014 r. Jako miejsce położenia zbioru wpisano W. ul. (...) , a jako najwyższą sumę zabezpieczenia kwotę 100.000 zł. Sąd Rejonowy wskazał, że wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2014 r. wnioskodawca R. K. domagał się wpisania do rejestru zastawów - zastawu rejestrowego na podstawie umowy zastawu rejestrowego zawartej w dniu 9 maja 2014 r. pomiędzy M. K.

(1), J. K.

(1), J. K.

(2)i M. K.

(2)jako zastawcami oraz R. K. jako zastawnikiem, zmienionej aneksem z dnia 25 czerwca 2014 r. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 31 października 2014 r. oddalił złożony wniosek i obciążył wnioskodawcę kosztami postępowania. Na powyższe postanowienie skargę złożyli wnioskodawca zastawnik R. K. i uczestnik - zastawca J. K.

(2), domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i uwzględnienia złożonego w sprawie wniosku. Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 9 maja 2014 r. podpisana została umowa zastawu pomiędzy ww. stronami, zmieniona aneksem z dnia 25 czerwca 2014 r. Umowa ta została zawarta w celu zabezpieczenia wierzytelności z tytułu pożyczki udzielonej przez zastawnika R. K. zastawcy M. K.

(1). Przedmiot zastawu miał stanowić zbiór rzeczy ruchomych w postaci kolekcji obrazów, wyrobów ze srebra, mebli antycznych oraz innych przedmiotów o wartości historycznej, wpisanych do rejestru zabytków, szczegółowo wskazanych w umowie. W ocenie Sądu Rejonowego złożona w niniejszej sprawie umowa zastawnicza spełniała wszelkie wymogi wynikające z art. 39 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów , więc zdaniem sądu I instancji brak było przesłanek do przyjęcia, że treść dokumentów stanowiących podstawę wniosku o wpis zastawu rejestrowego w tejże sprawie oczywiście naruszała prawo. W związku z powyższym zdaniem sądu I instancji uznać należało, że wpis zastawu rejestrowego w ramach niniejszej sprawy był zasadny. Sąd Rejonowy podniósł, że okoliczności podniesione przez uczestnika T. S. , określającego się jako aktualny użytkownik zbioru rzeczy będącego przedmiotem krytycznego zastawu, dotyczące rzekomego faktu braku po stronie zastawców tytułu prawnego do wskazanego zbioru rzeczy, nie mogły stanowić przedmiotu jego badań, z uwagi na ograniczony zakres kognicji, wynikający z art. 40 ust 3 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów . Sąd rejestrowy w ramach tejże sprawy nie był władny rozstrzygać komu przysługuje faktyczny tytuł prawny do rzeczy będącej przedmiotem zastawu. Apelację od powyższego postanowienia wniósł uczestnik T. S. i zaskarżył go w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 2 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów poprzez błędne przyjęcie, że możliwe jest ustanowienie zastawu rejestrowego na przedmiotach, co do których zastawcy nie mają jakichkolwiek praw, - art. 58 k.c. poprzez dokonanie wpisu w rejestrze zastawów jako zastawców, osób których uprawnienie do rozporządzania rzeczą będącą przedmiotem zastawu było w świetle zgromadzonego materiału w sprawie już na etapie postępowania sądu I instancji poważnie wątpliwe, - art. 39 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów poprzez błędne przyjęcie, że osoby wskazane jako zastawcy, mają jakikolwiek tytuł prawny do przedmiotów objętych zastawem, - art. 40 ust. 3 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów poprzez niezbadanie przez sąd I instancji treści wniosku w zakresie danych podlegających wpisowi, tj. danych pozwalających na ustalenie, że zastawcy mają uprawnienie do rozporządzania przedmiotem zastawu, - art. 6 k.c. poprzez zaniechanie zbadania tytułu prawnego osób występujących we wniosku jako zastawcy do rozporządzania przedmiotem zastawu w sytuacji powzięcia poważnych wątpliwości, co do tego tytułu w toku postępowania rejestrowego (czego przyczyną był pierwsze oddalenie wniosku o wpis), - art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że na podstawie zgromadzonych dowodów osoby występujące w sprawie jako zastawcy uprawnione są do rozporządzania przedmiotem zastawu. Uczestnik wniósł o: dopuszczenie wskazanych w apelacji dowodów, zobowiązanie zastawców do złożenia dokumentu poświadczającego uprawnienie zastawców do rozporządzania przedmiotem zastawu, zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez odmowę wpisu do rejestru zastawów zbioru przedmiotów objętych wnioskiem lub ewentualnie wnoszę o uchylenie skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, w trybie zabezpieczenia do czasu zakończenia postępowania o wykreślenie przedmiotu zastawu z rejestru zastawów. W odpowiedziach na apelację R. K. wniósł o odrzucenie apelacji z uwagi na brak interesu skarżącego w niniejszej sprawie, oddalenie apelacji w sytuacji uznania, że skarżący posiada status uczestnika oraz w przypadku uznania przez sąd, że w ramach postępowania odwoławczego zachodzi podstawa do zbadania tytułów własności do przedmiotowego zbioru o wyznaczenie rozprawy lub posiedzenia, na którym wezwani zastawcy, P. Ż. oraz T. S. jednocześnie przedłożą posiadane tytuły własności do zbioru w celu uniemożliwienia dopasowywania treści dokumentów do zaistniałego w sprawie stanu prawnego. M. K.

(1)oraz J. K.

(2)w złożonych przez siebie odpowiedziach na apelację wnieśli o jej oddalenie, uznanie, że skarżący nie jest uczestnikiem postępowania, w przypadku uznania, że w sprawie zachodzi podstawa do zbadania tytułów własności do zbioru o wyznaczenie rozprawy i zawezwanie P. Ż. do jednoczesnego z zastawcami okazania tytułów własności do zbioru. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna. Apelacja musiała skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia z uwagi na nierozpoznanie przez sąd I instancji istoty sprawy. Na wstępie zaznaczyć należy, że wynikająca z ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (dalej ustawa) kognicja sądu rejestrowego jest ograniczona. Z treści art. 40 ust. 3 ustawy wynika, że rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku oraz dokumentów stanowiących podstawę wpisu w zakresie danych podlegających wpisowi. Sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli treść dokumentów stanowiących jego podstawę oczywiście narusza prawo. Słowo jedynie zawarte w treści tego przepisu prawa oznacza ograniczenie prawa kontroli do wniosku oraz załączonych do niego dokumentów stanowiących podstawę wpisu, niemniej jednak ustawodawca w tym przepisie wyraźnie wskazał, że sąd rejestrowy powinien badać zarówno formę jak i treść wniosku oraz dokumentów . Z pewnością dokumentem stanowiącym podstawę wpisu jest umowa zastawnicza. Taka umowa zastawnicza została dołączona do wniosku, zatem jej obligatoryjne postanowienia o osobie zastawcy i zastawnika, przedmiocie zastawu, stanowią podstawę wpisu w rejestrze zastawów. Sąd rejestrowy jest zobowiązany zbadać umowę nie tylko pod względem jej formy – m.in. czy jest zawarta na piśmie – lecz również powinien zbadać czy ta umowa jest ważna i skuteczna. Przede wszystkim sąd I instancji rozpoznając sprawę na skutek skargi na orzeczenie referendarza sądowego, wobec podniesionych zarzutów, powinien zbadać czy zastawca jest uprawniony do rozporządzania przedmiotem zastawu. Z pewnością w niniejszej sprawie pojawiły się wątpliwości w tym przedmiocie. Na te wątpliwości zwrócił uwagę referendarz sądowy, orzekając o oddaleniu wniosku postanowieniem z dnia 31 października 2014 r. Z uwagi na te zastrzeżenia referendarza skargi na jego orzeczenie zawierały wniosek o przeprowadzenie rozprawy i wysłuchanie uczestników. Sąd Rejonowy powinien do wniosków tych się przychylić. Co prawda rację należy przyznać sądowi I instancji, że z pewnością nie należy do właściwości sądu rejestrowego ustalanie prawa własności przedmiotu zastawu. Sąd Rejonowy powinien jednak ustalić czy prawa zastawnika zostały zabezpieczone przez osobę, która może rozporządzać przedmiotem zastawu. Sąd I instancji, nie podejmując się tych czynności, nie rozpoznał istoty sprawy. Sąd rejestrowy powinien zweryfikować pod kątem formalnym czy umowa zastawnicza spełnia wymogi z art. 2 ust. 1 ustawy, tj. czy została zawarta między osobą uprawnioną do rozporządzania przedmiotem zastawu (zastawcą) a wierzycielem (zastawnikiem). W związku z faktem, że umowa zastawnicza jest dokumentem stanowiącym podstawę wpisu do rejestru zastawów, w związku z art. 40 ustawy sąd rejestrowy rozpoznający wniosek jest zobowiązany do zbadania postanowień umowy wpisywanych do rejestru pod kątem formalnym. W ocenie sądu II instancji, sąd rejestrowy w niniejszej sprawie nie zweryfikował tej okoliczności, wskazując jedynie, ze nie jest uprawniony od badania prawa własności. Podkreślić należy, że obowiązek badania dokumentów o którym mowa w art. 40 ust. 3 ustawy nie obejmuje z pewnością konieczności rozstrzygania o prawie własności przedmiotu zastawu, a o weryfikację czy to właśnie zastawcy zawarli z zastawnikiem umowę zastawniczą. Z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy sąd II instancji zobligowany był do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Wniosek apelującego o zmianę zaskarżonego postanowienia nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawa, bowiem wpisu do rejestru lub jego wykreślenia może dokonać jedynie sąd rejestrowy. Z pewnością Sąd Okręgowy nie jest sądem rejestrowym, więc nie ma kognicji w zakresie orzekania o wpisach w rejestrze ( art. 694 1 § 2 k.p.c. w zw. z art. 694 2 k.p.c. ). Sąd Okręgowy na mocy art. 694 7 k.p.c. jest zatem zobligowany w takiej sytuacji do uchylenia postanowienia i przekazania sądowi rejestrowemu do ponownego rozpoznania sprawy. Pryz ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy oceni zasadność wniosku, dokonując analizy i oceny prawnej stanu faktycznego w sprawie, po uprzednim przeprowadzeniu prawidłowego postępowania dowodowego, zgodnie z wnioskami zawartymi w skargach. Sąd Rejonowy powinien rozważyć potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych dowodów osobowych na wyznaczonym posiedzeniu, wezwania uczestników lub innych osób, których wezwanie sąd uzna za konieczne. Sąd Okręgowy w tym miejscu zwraca uwagę na możliwość wezwania przez sąd z urzędu P. Ż. - osobę, która twierdzi, że jest właścicielem przedmiotowej kolekcji, w celu wykazania prawa do rozporządzania przedmiotem zastawu. Wskazać należy, że do wnioskowanych w skargach potrzebach przeprowadzenia dowodów sąd I instancji się nie odniósł. Po przeprowadzeniu właściwego postępowania dowodowego sąd I instancji w ramach swojej kognicji oceni umowę zastawniczą i na podstawie przeprowadzonych ustaleń podda ponownej analizie podstawy do wpisu osoby uprawnionej do rozporządzania przedmiotem zastawu (zastawcy), zgodnie z wnioskiem. Innymi słowy Sąd Rejonowy powinien ponownie ocenić zasadność wniosku w oparciu o przeprowadzone dowody. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygniecie o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 694 1 k.p.c. w zw. z art. 694 2 § 2 k.p.c.