Sad powszechny, I C 224/15

Sygn. akt I C 224/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 listopada 2015 r. Sąd Rejonowy w Jaśle I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Grzegorz Wanat Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Wojtunik po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 w Jaśle przy udziale sprawy z powództwa (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. przeciwko T. T. , G. N. , A. W. , J. W. o zapłatę I. zasądza od pozwanych T. T. , G. N. , A. W. i J. W. solidarnie na rzecz powoda (...) sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. kwotę 8.741,74 zł (osiem tysięcy siedemset czterdzieści jeden złotych 74/100) z umownymi odsetkami w wysokości wynoszącej czterokrotność stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego w stosunku rocznym od dnia 20 kwietnia 2015 roku do dnia zapłaty, II. zastrzega pozwanym T. T. , G. N. , A. W. i J. W. prawo do powoływania się w toku egzekucji zasądzonego od nich świadczenia pieniężnego na ograniczenie odpowiedzialności do wysokości wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku nabytego po E. T. , III. zasądza od pozwanego T. T. na rzecz powoda kwotę 1.604 zł (jeden tysiąc sześćset cztery złote) tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym 1.217 zł (jeden tysiąc dwieście siedemnaście złotych) tytułem zastępstwa procesowego, nie obciąża pozwanych G. N. , A. W. i J. W. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda. Sygn. akt I C 224/15 UZASADNIENIE wyroku Sądu Rejonowego w Jaśle z 03.11.2015 r. W pozwie z 20.04.2015 r. powód (...) Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych T. T. oraz małoletnich G. N. , A. W. i J. W. kwoty 8.741,74 zł wraz z odsetkami umownymi wynoszącymi czterokrotność stopy procentowej kredytu lombardowego NBP, liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów poniesionych na etapie przedsądowym w związku z ustaleniem kręgu spadkobierców po zmarłym E. T. . Uzasadniając żądanie, powód wskazał, że jest nabywcą wierzytelności, wynikającej z umowy pożyczki z 13.01.2010 r. zawartej przez E. T. ze (...) im. (...) w G. . W dniu 21.04.2012 r. pożyczkobiorca E. T. zmarł, nie regulując należności wynikających z umowy pożyczki. Zgodnie z postanowieniami Regulaminu Udzielania Kredytów i P. (...) im. (...) , roszczenie o zwrot pożyczki staje się wymagalne z dniem ustania członkostwa pożyczkobiorcy, a takie ma miejsce z chwilą jego śmierci. Postępowanie spadkowe po zmarłym pożyczkobiorcy nie zostało przeprowadzone, natomiast żona E. T. , J. T. oraz córka A. N. złożyły oświadczenia o odrzuceniu spadku po E. T. . W tej sytuacji w dalszej kolejności do spadku z mocy ustawy powołani są pozwani – wnuki spadkodawcy (pożyczkobiorcy): G. N. , A. W. , J. W. oraz syn spadkodawcy T. T. . Powód wezwał spadkobierców dłużnika do zapłaty całej należności z tytułu zawartej umowy pożyczki, nie zaspokoili oni jednak jego żądania. W odpowiedzi na pozew, pozwani wnosili o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. W pierwszym rzędzie pozwani zarzucili brak po ich stronie legitymacji biernej do występowania w sprawie, a to z uwagi na fakt, że postępowanie spadkowe po zmarłym E. T. nie zostało przeprowadzone, a tym samym nie jest znany krąg osób dziedziczących po nim. Niezależnie od tego, podnieśli, iż małoletni G. N. , A. W. i J. W. , jako osoby niemające pełnej zdolności do czynności prawnych mogły nabyć spadek jedynie z dobrodziejstwem inwentarza, zgodnie z art. 1015 § 2 k.c. W przypadku ustalenia, że pozwany T. T. jest spadkobiercą po zmarłym E. T. , zgodnie z treścią art. 1016 k.c. również i on nabywałby spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Pozwani podnieśli również zarzut przedawnienia, wskazując, że pozew został wniesiony po upływie 3 lat od chwili wymagalności roszczenia. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. W dniu 13.01.2010 r. E. T. , będąc członkiem Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. w G. , zawarł z nią umowę pożyczki konsumenckiej na cele mieszkaniowe o nr (...) w kwocie 10.000 zł na okres od 13.01.2010 r. do 10.01.2015 r. Strony umowy określiły oprocentowanie kwoty pożyczki wg zmiennej stopy procentowej, ustalonej przez Zarząd (...) , wynoszącej w dniu zawarcia umowy 17,5 % w skali roku. Pożyczkobiorca E. T. zobowiązał się do spłaty pożyczki wraz z należnymi odsetkami do dnia 10.01.2015 r. wg planu spłat, stanowiącego załącznik nr 2 do zawartej umowy. Zgodnie z odesłaniem zawartym w pkt 1 umowy, do pożyczki znajdują zastosowanie warunki zawarte w Regulaminie Udzielania Kredytów i P. (...) im. (...) . Zapis § 15 pkt. 4 Statutu (...) przewiduje ustanie członkostwa wskutek śmierci członka, z czym § 29 Regulaminu Udzielania Kredytów i P. (...) wiąże wymagalność roszczenia o zwrot pożyczki. Z kolei § 24 Regulaminu przewiduje naliczanie odsetek karnych od należności przeterminowanych (dowód: powołane dokumenty – k. 82 - 91). Prowizję z tytułu udzielenia pożyczki strony przewidziały w wysokości 4,8 % kwoty pożyczki, tj. w kwocie 480 zł. Jednocześnie z zawarciem umowy, pożyczkobiorca złożył dyspozycję wypłaty środków z pożyczki, a (...) określił harmonogram spłat pożyczki (dowód: umowa pożyczki konsumenckiej na cele mieszkaniowe nr (...) z 13.01.2010 r. – k. 12 - 13, Regulamin Udzielania Kredytów i P. (...) im. (...) – k. 82 - 83, statut (...) im. (...) – k. 84 - 90, deklaracja członkowska nr (...) – k. 91, raport spłaty na dzień 20.04.2015 – k. 56 - 57, plan spłat pożyczki nr 4 – k. 92 -93, dyspozycja wypłaty środków z dnia 13.01.2010 r. – k. 94, 95). Początkowo raty pożyczy były regulowane przez zobowiązanego, jednak w dniu 21.04.2012 r. pożyczkobiorca E. T. zmarł, co zgodnie z § 15 Statutu spowodowało wygaśnięcie jego członkostwa w (...) . Spadek po nim, na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyli: syn T. T. w 3/6 części, wnuczka G. N. – w 1/6 części, wnuczka A. W. – w 1/6 części oraz wnuk J. W. – w 1/6 części (dowód: odpis skrócony aktu zgonu USC w J. Nr (...) – k. 20, kserokopia wypisu z aktu notarialnego oświadczenia o odrzuceniu spadku, sporządzonego przez notariusza E. K. z Kancelarii Notarialnej w J. – Rep. A 4712/2012 z 09.07.2012 r. – k. 54 - 55, prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w Jaśle z 27.08.2015 r. w sprawie I Ns 480/15 – akta w załączeniu). Na podstawie umowy przelewu wierzytelności z 23.12.2013 r. zawartej przez (...) im. (...) w (...) Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. , powód nabył szereg wierzytelności pieniężnych, a w tym wierzytelność przysługującą zbywcy ( (...) ) wobec E. T. z tytułu zawartej umowy pożyczki nr (...) z 13.01.2010 r. (dowód: wyciąg z umowy przelewu wierzytelności pomiędzy (...) im. (...) w G. a (...) Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. z 23.12.2013 r. wraz z wyciągiem załącznika – wykaz wierzytelności – k. 17 -19). W dniach 14.07.2014 r. i 01.12.2014 r. powód skierował do pozwanych pisemne wezwanie do zapłaty należności wynikającej z zawartej przez E. T. umowy, wskazując, że na dzień 01.12.2014 r. wynosi ona 8.572,53 zł (dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty z 14.07.2014 r. i z 01.12.2014 r. wraz z dowodami doręczenia – k. 21 - 28). Powyższy stan faktyczny był między stronami w zasadzie bezsporny, a spór miał charakter sporu co do prawa. Pozwani kwestionowali bowiem swoje następstwo prawne po zmarłym E. T. , zarzucając przeszkodę w postaci braku sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Sąd zważył, co następuje. Powództwo zasługuje na uwzględnienie. Obowiązek E. T. zwrotu pożyczki wynika z art. 720 k.c. , zaś pozwani T. T. oraz małoletni G. N. , A. W. i J. W. weszli w jego ogół praw i obowiązków jako spadkobiercy ustawowi. Zgodnie bowiem z art. 922 k.c. prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmieci na spadkobierców. Następstwo prawne ma postać sukcesji uniwersalnej, stąd zasadą jest (z zastrzeżeniem ustawowych wyjątków) przejęcie przez spadkobierców wszelkich praw i obowiązków majątkowych zmarłego w takim zakresie, w jakim obciążałyby one spadkodawcę, gdyby żył. Taki wypadek następstwa prawnego ma miejsce również w przypadku umowy pożyczki – z tą konsekwencją, że dłużnikami są w miejsce zmarłego pożyczkobiorcy jego spadkobiercy. Wobec niekwestionowanego stwierdzenia, że powód (...) Sp. z o.o. sp. k. z siedzibą we W. nabył skutecznie, przysługującą wobec dłużnika E. T. , wierzytelność z tytułu umowy pożyczki o nr (...) z 13.01.2010 r., roszczenia z niej wynikające podlegały uwzględnieniu na rzecz powoda ( art. 509 k.c. ). W tym zakresie Sąd Rejonowy zważył, iż o zakresie obowiązków spadkobierców, a w szczególności o wysokości należnego powodowi świadczenia, decydował, zgodnie z art. 922 § 1 k.c. stan istniejący w chwili otwarcia spadku tj. stan na dzień 21.04.2012 r. W związku z faktem, że pozwani nie kwestionowali dochodzonej należności co do jej wysokości i sposobu wyliczenia, a treść przedłożonych dokumentów prywatnych nie nasuwała wątpliwości, Sąd przyjął kwotę wymagalnego zadłużenia, zgodnie z kalkulacją przedstawioną przez powoda (por. rozliczenie wysokości zadłużenia – k. 96 - 97) w wysokości 8.741,74 zł, a w tym kwotę 5.946,49 zł jako kwotę niespłaconego kapitału oraz 2.795,25 zł jako odsetki. Żądanie zasądzenia odsetek od przeterminowanego zadłużenia znajdowało uzasadnienie w treści postanowień umownych (por. pkt 4 umowy) przewidujących oprocentowanie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP (wysokość umownych odsetek od należności przeterminowanych, zgodnie z uchwałą zarządu (...) z 25.03.2009 r. – k. 15 -16). Konkludując powyższe, stwierdzić należy, że powód, dochodząc zwrotu pożyczki, wykazał fakt jej zawarcia oraz skutecznego nabycia wierzytelności z niej wynikającej, a jednocześnie pozwani nie wykazali okoliczności niweczących żądanie powoda. W szczególności niezasadny okazał się podnoszony zarzut przedawnienia roszczenia. Zgodnie bowiem z treścią przedmiotowego stosunku zobowiązaniowego, wymagalność roszczenia nastąpiła z dniem 21.04.2012 r. Zważając, że termin przedawnienia dla tego rodzaju roszczeń wynosi 3 lata (zgodnie z art. 118 k.c. ), powództwo wniesione w dniu 20.04.2015 r. należało uznać, za wniesione przed upływem tego terminu. Z uwagi na fakt, że nabycie przez pozwanych spadku po E. T. nastąpiło z dobrodziejstwem inwentarza, zastosowanie w sprawie znajdował przepis art. 1031 § 2 k.c. stanowiący, iż w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Z kolei, jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność tylko z określonych przedmiotów majątkowych lub do wysokości wartości tych przedmiotów, to stosownie do treści art. 319 k.p.c. , Sąd może uwzględnić powództwo, zastrzegając jednocześnie pozwanemu prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności. Na tej podstawie Sąd uprawniony był zamieścić w sentencji wyroku wzmiankę o ograniczeniu zakresu odpowiedzialności materialnej pozwanych do wysokości wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku nabytego po E. T. . Podzielając pogląd, wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 09.09.1976 r. IV PR 135/76, Sąd Rejonowy miał na względzie, że ustalanie kwestii istnienia spadku (majątku) po spadkodawcy nie leży w kognicji sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, a co za tym idzie ewentualny brak spadku po E. T. nie stanowiłby podstawy do oddalenia powództwa o zaspokojenie przypadającej na rzecz powoda wierzytelności. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 720 k.c. w zw. z art. 509 k.c. i 922 w zw. z art. 1031 § 2 k.c. oraz 319 k.p.c. orzeczono jak w pkt. I i II wyroku. O kosztach postępowania w pkt. III orzeczono w myśl zasady, zawartej w art. 98 § 1 i 3 w zw. z § 6 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002r., Nr 163, poz. 1348). Na kwotę 1.604 zł, oprócz należnych powodowi kosztów zastępstwa procesowego (1.217 zł), składają się: opłata sądowa od pozwu 300 zł oraz wydatki poniesione w postępowaniu administracyjnym, w związku z koniecznością ustalenia kręgu osób zobowiązanych (opłata za udostępnienie danych – 31 zł, opłata za odpis z akt stanu cywilnego – k. 22 zł, oraz opłata od pełnomocnictwa – 17 zł + 17 zł). Wydatki te, jako niezbędne do celowego dochodzenia roszczenia podlegały zasądzeniu od pozwanego T. T. , jako strony przegrywającej proces. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania kosztami procesu pozwanych małoletnich: G. N. , A. W. i J. W. uznając, że zachodzi wypadek „szczególnie uzasadniony” w rozumieniu przepisu. Zdaniem Sądu, małoletnim pozwanym nie można postawić zarzutu, że nie spełniając żądania zwrotu pożyczki przed wytoczeniem powództwa dali powód do wytoczenia sprawy i powinni z tego powodu zwrócić koszty procesu. Okoliczności sprawy wskazują, że pozwani to osoby małoletnie, nie dysponujące żadnym majątkiem, które niezależnie od swojej woli odziedziczyły dług spadkowy po krewnym, a przy tym żadnych aktywów w spadku. W tej sytuacji obciążenie małoletnich kosztami procesu prowadziłoby zdaniem Sądu do dysproporcji pomiędzy głównym rozstrzygnięciem procesu, a jego kosztami. Takie rozstrzygnięcie byłoby niesłuszne, tym bardziej, że małoletni pozwani w toku postępowania ograniczali się do czynności procesowych koniecznych, nie ukierunkowanych na niecelowe zwiększenie kosztów procesu.