Sygn. akt I C 778/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2014 r. Sąd Rejonowy w Dębicy, Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Beata Kozik Protokolant: st. sekr. sądowy Edyta Powrózek po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2014 r. w Dębicy na rozprawie sprawy z powództwa S. K. przeciwko C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. o zapłatę kwoty 2 000,00zł I. Zasądza od pozwanego C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. na rzecz powoda S. K. kwotę 2 000,00zł (dwa tysiące złotych) ; II. Zasądza od pozwanego C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. na rzecz powoda S. K. kwotę 717,00zł (siedemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. UZASADNIENIE wyroku Sądu Rejonowego w Dębicy z dnia 28 listopada 2014 r. Powód S. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. kwoty 2.000,00 zł. Na uzasadnienie powód podał, że w dniu 17 sierpnia 2011 r. powód S. K. kierował samochodem ciężarowym marki M. numer rejestracyjny (...) , znajdujący się w posiadaniu pracodawcy powoda, a co do którego zawarto z pozwanym umowę ubezpieczenia OC. Powód prowadząc pojazd nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, spowodował wypadek komunikacyjny, w wyniku którego kierujący jadącym z przeciwka samochodem marki J. (...) numer rejestracyjny (...) W. M. doznał rozległych obrażeń ciała prowadzących do zgonu. Toczyło się postępowanie karne zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w Strzyżowie z dnia 20 grudnia 2011 r., Sygn. akt II K 456/11, którym S. K. został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz karę grzywny. Ponadto Sąd orzekł obowiązek uiszczenia kwoty 2.000,00 zł tytułem nawiązki na rzecz syna zmarłego M. M. . Powód uiścił na rzecz pokrzywdzonego zasądzoną kwotę, a następnie wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 2.000,00 zł tytułem regresu w związku z odpowiedzialnością ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia OC. Powód powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 31/11 w której Sąd rozstrzygnął wątpliwości dotyczące roszczeń regresowych sprawców wypadków komunikacyjnych względem ubezpieczycieli z tytułu orzeczonych środków karnych. Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści: „Sprawca wypadku komunikacyjnego, wobec którego zastosowano środek karny polegający na obowiązku naprawienia szkody ( art. 46 § 1 w związku z art. 39 punkt 5 k.k. ) może domagać się od ubezpieczyciela, na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu świadczenia zapłaconego na rzecz pokrzywdzonego”. Jednocześnie Sąd Najwyższy wskazał, iż nie podziela uprzedniej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZP 129/06 w której Sąd Najwyższy uznał, że sprawca wypadku komunikacyjnego, obciążony obowiązkiem zapłaty nawiązki na podstawie art. 46 § 2 i art. 48 k.k. nie może domagać się od ubezpieczyciela – na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu tej nawiązki zapłaconej pokrzywdzonemu. Zdaniem bowiem Sądu argumenty leżące u podstaw poprzedniego stanowiska wyrażonego w uchwale III CZP 129/06 nie są wystarczające do wyłączenia możliwości regresu spełnionego w wykonaniu obowiązku naprawienia szkody. W odpowiedzi na pozew pozwany pozwanego C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. wniósł o oddalenie powództwa w całości. Na uzasadnienie podał, iż powód dokonał w przeważającej mierze swobodnej interpretacji stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 31/
- Uchwała została wydana w odmiennym stanie faktycznym. Nie odnosi się ona do możliwości dochodzenia przez bezpośredniego sprawcę szkody uiszczonej uprzednio sumy tytułem nawiązki, lecz wyłącznie do obowiązku zwrotu przez ubezpieczyciela uiszczonej przez sprawcę sumy z tytułu całkowicie odmiennego środka karnego, jakim jest obowiązek naprawienia szkody uregulowany w art. 46 § 1 k.k. Odnośnie możliwości zwrotu uiszczonej na podstawie prawomocnego wyroku karnego nawiązki o której mowa w art. 46 § 2 k.c. znajdzie odpowiednie zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZP 129/
- Zdaniem pozwanego środki karne mają charakter represyjny. Sama nawiązka wyraźnie odrywa się od zaistniałej w danej sprawie szkody, za czym przemawia możliwość orzekania jej w wysokości przewyższającej jej rzeczywistą wysokość, czy możliwość zasądzenia jej przez Sąd niezależnie od faktu złożenia stosownego wniosku pokrzywdzonego. Powoływana przez powoda uchwała Sądu Najwyższego nie przystaje do okoliczności niniejszej sprawy i najbardziej trafnym wydaje się odwołanie do poprzedniej uchwały z dnia 21 grudnia 2006 r., III CZP 129/06 stosownie do której, sprawca szkody nie ma możliwości wystąpienia do ubezpieczyciela ze stosownym roszczeniem regresowym, obejmującym kwotę uiszczonej poprzednio nawiązki na rzecz pokrzywdzonego. W związku ze szkodą osobową w dniu 20 grudnia 2011 r. pomiędzy pozwanym - C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. , a poszkodowanym M. M. została zawarta ugoda pozasądowa zgodnie z którą pozwany uiścił na rzecz poszkodowanego 40.000,00 zł tytułem ostatecznego świadczenia odszkodowawczego zgodnie z punktem 2 zdanie drugie ugody powyższa kwota świadczenia obejmowała wszelkie roszczenia wynikające ze szkody osobowej z dnia 17 sierpnia 2011 r., w tym w szczególności wszelkie roszczenia wynikające z art. 446 k.c. z wyłączeniem roszczeń dotyczących postawienia nagrobka zmarłemu W. M. , które to koszty zostały następnie zrefundowane na podstawie decyzji z dnia 6 grudnia 2012 r. Zgodnie z punktem 5 ugody miała ona wyczerpywać wszelkie roszczenia, także dotychczasowe jak i przyszłe z tytułu zaistniałej szkody oraz następstw jej dochodzenia od pozwanego C. (...) Towarzystwo (...) z siedzibą w P. i sprawcy szkody. Na mocy powyższej ugody szkoda została zaspokojona w całości. Stosownie do art. 822 § 1 k.c. w wyniku zawarcia umowy ubezpieczenia OC ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający, albo ubezpieczony. Z kolei zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, odszkodowanie wypłaca się w granicach odpowiedzialności cywilnej podmiotów objętych ubezpieczeniem, nie wyżej jednak niż do wysokości sumy gwarancyjnej ustalonej w umowie. Odpowiedzialność pozwanego ograniczona jest wyłącznie do rzeczywistej wysokości szkody. Wykonanie ugody pozasądowej zawartej przez poszkodowanego z ubezpieczycielem odpowiadającym za szkodę z jej sprawcą (ubezpieczonym) według konstrukcji in solidum , oznacza spełnienie świadczenia przysługującemu poszkodowanemu, pozbawiając go możliwości skutecznego dochodzenia dalszego odszkodowania od sprawcy szkody (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2011 r., II CSK 86/11). Wypłacona dotychczas kwota świadczenia jest adekwatna do wysokości powstałej szkody i w całości wyczerpywała ewentualne roszczenia poszkodowanego. Spełnienie świadczenia w postaci nawiązki wykraczało poza faktyczny rozmiar szkody. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. W dniu 17 sierpnia 2011 r. w L. powód S. K. kierował samochodem ciężarowym marki M. numer rejestracyjny (...) , znajdujący się w posiadaniu pracodawcy powoda, a co do którego zawarto z pozwanym umowę ubezpieczenia OC. Powód prowadząc pojazd nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, spowodował wypadek komunikacyjny, w wyniku którego kierujący jadącym z przeciwka samochodem marki J. (...) numer rejestracyjny (...) W. M. doznał rozległych obrażeń ciała prowadzących do zgonu. Toczyło się postępowanie karne zakończone wyrokiem Sądu Rejonowego w Strzyżowie z dnia 20 grudnia 2011 r., Sygn. akt II K 456/11, którym S. K. został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz karę grzywny. Ponadto Sąd orzekł obowiązek uiszczenia kwoty 2.000,00 zł tytułem nawiązki na rzecz syna zmarłego M. M. . Dowód: - wyrok Sądu Rejonowego w Strzyżowie z dnia 20 grudnia 2011 r., II K 456/11 w aktach II K 456/11, k. 184-
- Powód uiścił na rzecz pokrzywdzonego zasądzoną kwotę nawiązki w wysokości 2.000,00 zł w dniu 11 stycznia 2012 r., a następnie wezwał pozwanego pismem z dnia 30 lipca 2014 r. do zapłaty kwoty 2.000,00 zł tytułem regresu w związku z odpowiedzialnością ubezpieczyciela z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody związane z ruchem tych pojazdów. Dowód: - odpis potwierdzenia nadania przekazu pocztowego z dnia 11 stycznia 2012 r., k. 9, - odpis wezwania do zapłaty z dnia 30 lipca 2014 r., k.
- W dniu 20 grudnia 2011 r. pomiędzy pozwanym C. (...) Towarzystwem (...) z siedzibą w P. , a poszkodowanym M. M. została zawarta ugoda pozasądowa w której ubezpieczyciel przyjął na siebie odpowiedzialność za zaistniałą szkodę osobową z dnia 17 sierpnia 2011 r. Ostateczną kwotę świadczenia odszkodowawczego strony ustaliły na kwotę 40.000,00 zł podając, iż obejmuje ona wszelkie roszczenia wynikające z tej szkody w tym z art. 446 k.c. z wyłączeniem roszczeń dotyczących postawienia nagrobka zmarłemu W. M. . Ponadto strony oświadczyły, że ugoda wyczerpuje wszelkie roszczenie, tak dotychczasowej jak i przyszłe z tytułu zaistniałej szkody jak i jej następstw i tryb ich dochodzenia od C. (...) (...) i sprawcy szkody. Dowód: - odpis ugody z dnia 20 grudnia 2011 r., k. 46, - odpis potwierdzenia przelewu kwoty 40.000,00 zł z dnia 23 grudnia 2011 r., k. 47, - odpis decyzji z dnia 6 grudnia 2012 r., k. 48, - odpis pisma pozwanego z dnia 6 grudnia 2012 r., k. 49, - odpis potwierdzenia przelewu kwoty 8.000,00 zł z dnia 7 grudnia 2012 r., k.
- Powyższe ustalenia faktyczne Sąd poczynił na podstawie dokumentów przedłożonych w toku postępowania dowodowego. W ocenie Sądu brak jakichkolwiek powodów do kwestionowania ich prawdziwości, w szczególności nie zachodziły zarówno w samej ich treści jak i pomiędzy przedmiotowymi dokumentami a pozostałym materiałem dowodowym żadne sprzeczności. Sąd pominął dowód z przesłuchania stron, ponieważ okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały ustalone na podstawie innych dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Dowód z przesłuchania stron może być uzasadniony tylko wówczas, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ( art. 299 k.p.c. ). Dowód przesłuchania stron jest subsydiarnym środkiem dowodowym, a wiąże się to z faktem, że podmiot, którego bezpośrednio dotyczy wynik postępowania bywa z reguły zainteresowany konkretnym, korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem sporu. Ograniczenia z art. 299 k.p.c. są konsekwencją założenia o nikłej wartości dowodowej wypowiedzi osoby bezpośrednio zainteresowanej wynikiem postępowania. Sąd rozważył, co następuje: Powództwo zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu należy uznać, że dopuszczalne jest dochodzenie roszczenia przez sprawcę wypadku komunikacyjnego wobec którego zastosowano środek karny w postaci nawiązki na podstawie art. 46 § 2 k.k. od ubezpieczyciela – na podstawie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów – zwrotu świadczenia zapłaconego na rzecz pokrzywdzonego. Zagadnienie to było rozważane przez Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 13 lipca 2011 r., Sygn. akt III CZP 31/11, LEX numer: 852336 wskazał, iż sprawca wypadku komunikacyjnego, wobec którego zastosowano środek karny polegający na obowiązku naprawienia szkody z art. 46 § 1 k.k. może domagać się od ubezpieczyciela zwrotu takiego świadczenia zapłaconego pokrzywdzonemu. Nie ma znaczenia, że powyższa uchwała została wydana w stanie faktycznym dotyczącym obowiązku naprawienia szkody, a nie nawiązki. Art. 46 § 1 k.k. określa, iż w razie skazania Sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka obowiązek naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zamiast obowiązku określonego w § 1 Sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego ( § 2 k.k. ). Są to zatem dwa alternatywne środki karne zmierzające do naprawienia wyrządzonej pokrzywdzonemu przestępstwem szkody. Nawiązka określona w art. 46 § 2 k.k. stanowi formę zryczałtowanego odszkodowania. Sąd orzeka ją zamiast obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego. Użycie sformułowania „zamiast” oznacza możliwość zastąpienia obowiązku naprawienia szkody nawiązką i potwierdza tożsamość celów powyższych instytucji służących kompensacie szkód i krzywd wynikających z przestępstwa (tak wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2012 r., II AKa 37/12, LEX numer: 1143436). Nawiązka jest więc substytutem naprawienia szkody. Jej orzeczenie może nastąpić tylko wówczas gdy zostaną spełnione warunki określone w art. 46 § 1k .k., tj. skazanie za przestępstwo, ustalenie wystąpienia szkody oraz wniosek pokrzywdzonego (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 2001 r., II AKa 47/01, LexPolonica, numer: (...) ), co powoduje, że wspólne są dla obu tych instytucji wszystkie przesłanki dopuszczalności i merytoryczne podstawy orzekania. Sąd najczęściej orzeknie nawiązkę zamiast obowiązku naprawienia szkody, gdy napotka trudności w ścisłym ustaleniu szkody, a pokrzywdzony złożył wniosek o jej naprawienie (M. Szewczyk, Komentarz do art. 46 k.k. [w:] Kodeks Karny . Część ogólna. Komentarz , red. A Zoll, Lex/el.). Nawiązka pełni zarówno funkcję penalną, jak i kompensacyjną oraz obie mają równorzędne znaczenie. Warunkiem orzeczenia nawiązki w wyroku karnym jest istnienie w chwili wyrokowania szkody. Nie orzeka się tego środka karnego, ani obowiązku naprawienia szkody jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo prawomocnie orzeczono o tym roszczeniu ( art. 415 § 5 k.p.k. ). Jeśli orzeczone środki karne nie pokrywają całej szkody, pokrzywdzony może dochodzić dodatkowych roszczeń w postępowaniu cywilnym w myśl art. 415 § 6 k.p.k. , a zatem już przepisy kodeksu karnego i kodeksu postępowania karnego wskazują, iż przy orzekaniu tego środka karnego chodzi nie tylko o represję lub resocjalizację, ale także o naprawienie wyrządzonej pokrzywdzonemu szkody. Wprawdzie środek karny obowiązany jest wykonać skazany, to jednak w sytuacji orzeczenia nawiązki pokrzywdzony nie jest pozbawiony możliwości wystąpienia z roszczeniem o naprawienie szkody bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi w myśl art. 19 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych i nie można wykluczyć sytuacji w której ubezpieczyciel spełni świadczenie zanim środek karny zostanie wykonany. Odpowiedzialność powoda za skutki wypadku, jak i objęcia ubezpieczeniem OC w pozwanym towarzystwie były bezsporne. Zatem odpowiedzialność pozwanego wynika z art. 822 i następne k.c. oraz przepisów ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 392). Zgodnie z art. 822 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej ubezpieczyciel zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, wobec których odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo ubezpieczony. Przepis art. 34 ust. 1 powołanej wyżej ustawy stanowi natomiast, że z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia, przy czym zgodnie z art. 36 ust. 1 odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. Z żadnego z tych przepisów nie wynika wyłączenie odpowiedzialności ubezpieczyciela, gdy orzeczono nawiązkę, czy też obowiązek naprawienia szkody jako środek karny. Art. 43 ustawy wymienia przypadki w których ubezpieczyciel może domagać się od ubezpieczonego zwrotu spełnionego świadczenia. Nie ma wśród nich przypadku w którym ubezpieczyciel spełnił świadczenie, pomimo orzeczonego wobec sprawcy wypadku komunikacyjnego środka karnego. Wszystko to wskazuje, że wykonanie przez sprawcę wypadku orzeczonego wobec niego środka karnego w postaci nawiązki nie pozbawia go możliwości wystąpienia przeciwko ubezpieczycielowi z roszczeniem regresowym na podstawie umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Nie ma bowiem znaczenie czy sprawca spełnił świadczenie wobec poszkodowanego dobrowolnie, czy zobowiązany był wyrokiem karnym; skoro naprawił szkodę to może domagać się zwrotu świadczenia spełnionego. Cel obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej sprawcy polega na tym, aby w granicach określonych w ustawie i umowie koszt naprawienia szkody pokrył ubezpieczyciel w zamian za składkę zapłaconą przez ubezpieczonego sprawcę. Nie pozbawia również możliwości dochodzenia roszczenia zwrotu kwoty pieniężnej stanowiącej nawiązkę okoliczność zawarcia umowy ugody pomiędzy poszkodowanym, a ubezpieczycielem, która nie obejmuje tej nawiązki. Reasumując Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie powołanych przepisów. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. mając na względzie zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Na zasądzoną kwotę 717,00 zł złożyły się: koszty opłaty sądowej od pozwu uiszczonej przez powoda w wysokości 100,00 zł, koszty zastępstwa procesowego w kwocie 600,00 zł i koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.