Sad powszechny, II Ca 832/15

Sygn. akt II Ca 832/15 POSTANOWIENIE Dnia 25 września 2015 r. Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Beata Piwko (spr.) Sędziowie: SSO Cezary Klepacz SSR Hubert Wicik del. Protokolant: starszy protokolant Beata Wodecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2015 r. sprawy z wniosku T. D. z udziałem W. S. o rozgraniczenie na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego w Busku - Zdroju z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt I Ns 604/13 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku – Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygn. akt II Ca 832/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju rozgraniczył nieruchomości położone w K. , gm. S. oznaczone w ewidencji gruntów nr (...) , wzdłuż linii oznaczonej numerami: (...) na mapie sporządzonej przez geodetę W. K. dnia 19 stycznia 2015r. i zaewidencjonowanej przez Starostę (...) Ośrodek (...) w B. za nr ewid. P. (...) .2015.140 dnia 30 stycznia 2015 r. oraz orzekł o nieuiszczonych kosztach sądowych i kosztach postępowania. Sąd Rejonowy ustalił, że działka nr (...) o powierzchni 0.43 ha stanowi własność T. D. i objęta jest księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju. Dziadek wnioskodawcy B. M. uwłaszczył się na tę działkę na mocy Aktu Własności Ziemi (...) wydanego dnia 10 maja 1976 roku przez Naczelnika Gminy w K. . Działka nr (...) o powierzchni 0.50 ha stanowi własność W. S. na podstawie umowy darowizny z dnia 14 grudnia 1995 r. i objęta jest księgą wieczystą (...) . Poprzednicy prawni uczestniczki, jej rodzice H. i J. małż. S. kupili tę nieruchomość od Skarbu Państwa dnia 3 września 1987 r. Granica pomiędzy nieruchomościami nie była sporna i wyznacza ją miedza. W postępowaniu sądowym strony zgodnie wskazały na gruncie przebieg spornej granicy oznaczonej punktami (...) . Jednakże po sporządzeniu przez biegłego geodetę W. K. opinii i szkicu sytuacyjnego, uczestniczka zakwestionowała ustalenie granicy opisanej punktami (...) argumentując , że wyraziłaby zgodę na tak przebieg granicy tylko w sytuacji poniesienia przez wnioskodawcę wszystkich kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy uznał, że skoro uczestniczka nie zgłosiła żadnych merytorycznych zastrzeżeń co do przebiegu granicy ustalonego w oparciu o zgodne oświadczenia, należy rozgraniczyć nieruchomości według linii oznaczonej punktami (...) , opisanej na mapie sporządzonej przez biegłego W. K. . O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 520 § 3 k.p.c. Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka zaskarżając je w całości. Zarzuciła: 1) nierozpoznanie istoty sprawy polegające na zaniechaniu ustalenia granicy prawnej pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi jako działki o numerach ewidencyjnych (...) położonych w K. i rozgraniczeniu tychże nieruchomości w oparciu o zgodne oświadczenia stron złożone przed biegłym W. K. w dniu 31 lipca 2014 r., z których to zgodnych ustaleń uczestniczka przy pierwszej czynności, to jest w piśmie procesowym z dnia 3 sierpnia 2014 r. skutecznie wycofała się; 2) naruszenie prawa procesowego, a to art. 520 § 3 k.p.c. polegające na obciążeniu uczestniczki w całości kosztami sądowymi wyłącznie z powodu cofnięcia przez nią zgody na zaproponowany przez biegłego przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami, w sytuacji gdy to wnioskodawca zainicjował przedmiotowe postępowania i swoim działaniem naruszał zakres władztwa i prawa własności uczestniczki. W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia; ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia zawartego w pkt II i obciążenie kosztami sądowymi w całości wnioskodawcy; ewentualnie zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja okazała się zasadna i doprowadziła do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy. W przedmiotowej sprawie nierozpoznanie istoty sprawy wyrażało się w zaniechaniu zbadania przez Sąd Rejonowy materialnej podstawy wniosku o rozgraniczenie nieruchomości, a mianowicie zbadania stanu prawnego sąsiadujących nieruchomości, który w myśl. art.153 k.c. stanowi pierwsze kryterium rozgraniczenia. Kryterium to ma charakter pierwszoplanowy, a zatem dopóki możliwe jest ustalenie stanu prawnego, ów stan powinien być w postępowaniu rozgraniczeniowym decydujący. Jego ustaleniu służą nie tylko dokumenty, na których brak wskazał geodeta T. P. (k. 35). W przypadku, gdy własność nieruchomości została nabyta na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) , stan prawny wynika ze stanu samoistnego posiadania gruntu na datę 4 listopada 1971 r. Podstawową przesłanką nabycia prawa własności nieruchomości na podstawie ww. ustawy było bowiem samoistne posiadanie nieruchomości przez rolnika w dacie wejścia w życie ustawy uwłaszczeniowej. Samoistny posiadacz nabywał własność nieruchomości w granicach faktycznego władania w dacie 4 listopada 1971 r. , nawet jeżeli nie było ono zgodne z obszarem i konfiguracją działek wynikających z ewidencji gruntów (post. SN z dnia 19.08.2009r. III CZP 51/09 ). Nie ulega również wątpliwości, że nabycie własności na podstawie ustawy z 26.10.1971 r. miało charakter „automatyczny” (ex lege ) oraz że akty nadania ziemi były wyłącznie deklaratywne. Oznacza to, że gdy rozgraniczenie ma nastąpić według stanu prawnego, to sąd nie jest związany w tym zakresie treścią aktu własności ziemi i może samodzielnie ustalić „granice posiadania” – dokąd sięgał zakres samoistnego posiadania nieruchomości w dniu 4 listopada 1971 r. i zgodnie z tym stwierdzeniem wytyczyć granice działki. Możliwa jest tym samym w rezultacie postępowania rozgraniczeniowego korekta obszaru gruntu nadanego aktem własności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1998 r., III CKN 475/97, LEX nr 465042; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2000 r., I CRN 126/94, LEX nr 465019). W sytuacji, gdy pierwotnym tytułem własności jednej z działek objętych wnioskiem, a mianowicie działki nr (...) był Akt Własności Ziemi nr (...) wystawiony na poprzednika prawnego wnioskodawcy B. M. , to zbadać należało jak kształtował się stan jej posiadania w dacie 4 listopada 1971 r., co mogło pozwolić na ustalenie granic, w jakich poprzednik prawny wnioskodawcy nabył własność działki. Sąd Rejonowy żadnych ustaleń w tym zakresie nie poczynił, rozgraniczając nieruchomości o dowolne kryterium tzw. ,,zgodnych oświadczeń woli”, którego nie wymienia art. 153 k.c. Nawet jeśliby przyjąć, że podpada ono pod ostanie w kolejności kryterium rozgraniczenia według tzw. ,,wszelkich okoliczności”, to i tak w świetle stanowiska procesowego uczestniczki nie było uprawnione założenie Sądu, iż wyraziła ona zgodę na przebieg granicy według linii oznaczonej punktami (...) . Sąd Rejonowy niewątpliwie naruszył art. 153 k.c. , który nie tylko wyznacza trzy kryteria rozgraniczenia, ale jednocześnie reguluje kolejność ich zastosowania i określa, że każde z nich ma pierwszeństwo przed następnym. Skoro Sąd nie sprostał obowiązkowi rozważenia w pierwszej kolejności rozgraniczenia nieruchomości według stanu prawnego, tym samym nie rozpoznał istoty sprawy. Skutkować to musiało uchyleniem zaskarżonego postanowienia przez Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 §4 k.p.c. w zw. z art.13§2 k.p.c. i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Na podstawie zaś art. 108 §2 k.p.c. Sąd Okręgowy pozostawił Sądowi Rejonowemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy poczyni ustalenia na okoliczność, dokąd sięgała granica prawna według tytułu własności poprzedników prawnych wnioskodawcy, w szczególności zbada jaki był stan faktycznego posiadania działki nr (...) na dzień 4 listopada 1971r., co wymagać będzie przeprowadzenia na tę okoliczność postępowania dowodowego. Sąd Rejonowy w zależności od wyników powyższych ustaleń, dokona rozgraniczenia stosując kryteria wskazane w art.153 k.c. SSO C. Klepacz SSO B. Piwko SSR (del.) H.Wicik