Sad powszechny, III Ca 188/15

Sygn. akt III Ca 188/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Leszek Dąbek Sędzia SO Barbara Braziewicz (spr.) SR del. Ewa Buczek – Fidyka Protokolant Aleksandra Sado-Stach po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. w Gliwicach na rozprawie sprawy z powództwa J. D. przeciwko Gminie Z. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt I C 141/14

1. oddala apelację;
2. zasądza od pozwanej na rzecz powódki kwotę 90 zł (dziewięćdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym. SSR (del.) Ewa Buczek-Fidyka SSO Leszek Dąbek SSO Barbara Braziewicz Sygn. akt III Ca 188/15 UZASADNIENIE Powódka J. D. wystąpiła przeciwko Gminie Miejskiej Z. o ustalenie, że z dniem 8 września 2010 r. wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego numer (...) położonego w Z. przy ul. (...) . W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 września 2014r. Sąd Rejonowy w Zabrzu uwzględnił żądanie powódki i ustalił, że z dniem 8 września 2010r. powódka J. D. wstąpiła w stosunek najmu lokalu, mieszkalnego nr (...) położonego w Z. przy ul. (...) i zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 397zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że powódka J. D. jest córką J. G. , zmarłej w dniu 8 września 2010 r. W chwili śmierci J. G. była najemcą lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. (...) . W 2009 r. u matki powódki zdiagnozowano guza lewego płata skroniowego mózgu oraz podejrzewano guza na pograniczu lewego płuca i śródpiersia. We wrześniu 2009 r. została poddana operacji, w wyniku której usunięto guza mózgu. Matka powódki cierpiała z powodu zaburzeń mowy i znacznego niedosłuchu obustronnego, z trudem poruszała się z pomocą innych osób. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki, powódka przeprowadziła się ze swojego mieszkania przy ul. (...) do mieszkania matki przy ul. (...) . Powódka nie miała bowiem możliwości kontaktu telefonicznego z matką i w związku z tym musiała się u niej pojawiać kilka razy w ciągu dnia. Powyższa okoliczność oraz demencja matki skłoniły powódkę do decyzji o przeprowadzce. Powódka i jej mąż przewieźli swoje rzeczy, m.in. odzież, kosmetyki, i lodówkę, do lokalu przy ul. (...) , wymienili sprzęt matki na nowy. Kupili m.in. telewizor, maszynkę do mielenia mięsa, robota kuchennego, garnki, nowe żelazko. Zajęli mniejszy z pokoi. Było to na początku 2009 r. Od tego czasu powódka i jej mąż mieszkali w mieszkaniu matki powódki, przy czym jej mąż większość czasu spędzał poza mieszkaniem ze względu na wyjazdy służbowe trwające od poniedziałku do piątku. Powódka nocowała w mieszkaniu matki i tam też przygotowywała posiłki, prała, robiła zakupy. Mieszkanie opłacał mąż powódki, a powódka wraz z matką gospodarowały środkami finansowymi, przeznaczając odpowiednią część na leki. W sierpniu 2009 r. powódka zameldowała się w mieszkaniu przy ul. (...) , przy czym zmiany liczby osób zamieszkujących lokal nie zgłoszono administracji budynku. W mieszkaniu powódki i jej męża przy ul. (...) pozostała z kolei ich córka, która inaczej je urządziła. Całe mieszkanie było odtąd do jej dyspozycji. W czasie, gdy powódka przebywała w pracy, jej córka odwiedzała babcię i przygotowywała jej posiłek. Pomimo wyprowadzki powódka i jej mąż nadal posiadali zapasowy komplet kluczy do mieszkania. Na początku października 2010 r. powódka i jej mąż podarowali mieszkanie przy ul. (...) swojej córce. Po śmierci matki powódka dwukrotnie, w październiku i w listopadzie 2010 r., wystąpiła z wnioskiem o zawarcie umowy najmu lokalu przy ul. (...) . Pismami z dnia 19 października 2010 r., 17 listopada 2010 r. oraz 16 czerwca 2011 r. odmówiono spełnienia żądania powódki. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo było zasadne. Zgodnie z art. 691 § 1 i 2 k.c. w razie śmierci najemcy lokalu, m. in. jego dzieci wstępują w stosunek, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. Stałe zamieszkiwanie w lokalu z najemcą do chwili jego śmierci należy odróżnić od miejsca zamieszkania ( art. 25-28 k.c. ) jako miejscowości, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu. Przepis art. 691 § 2 k.c. odnosi się do zamieszkiwania w znaczeniu stałego przebywania w określonym lokalu. Zgodnie z poglądem ukształtowanym w judykaturze Sądu Najwyższego stałe zamieszkiwanie w lokalu mieszkalnym oznacza, że lokal ten stanowi centrum życiowe określonej osoby (m.in. wyrok SN z 8 stycznia 1976 r., I CR 926/75, OSP 1977, z. 11-12, poz. 193). Sąd ten uznał, iż bezsprzecznie powódka jest córką zmarłej najemczyni lokalu przy ul. (...) J. G. . Przepis art. 691 k.c. ma więc do niej zastosowanie. Powódka co prawda była wraz z mężem współwłaścicielką innego mieszkania przy ul. (...) , jednakże faktycznie w lokalu tym nie mieszkała od początku 2009 r. Centrum życiowe powódki znajdowało się od tego czasu w mieszkaniu, którego głównym najemcą była jej matka J. G. . W związku z chorobą matki, która nie była w stanie funkcjonować bez pomocy innych osób, powódka przeprowadziła się wraz z mężem do mieszkania przy ul. (...) . Przenieśli tam swoje rzeczy takie, jak odzież, kosmetyki i lodówkę. Nie zamierzali wracać do mieszkania przy ul. (...) . Kupili ponadto potrzebne sprzęty gospodarstwa domowego do mieszkania przy ul. (...) . Posiadali wprawdzie zapasowy komplet kluczy do mieszkania przy ul. (...) , jednakże zamieszkiwała w nim jedynie ich córka. Powódka wraz z mężem przeniosła swoje życiowe centrum do mieszkania matki, gdyż tam nocowała, opiekowała się matka, przygotowywała posiłki, prała. Wprawdzie z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż o stałym zamieszkiwaniu z najemcą można mówić wówczas, gdy osoba bliska najemcy nie ma w czasie zamieszkiwania z najemcą innego lokalu mieszkalnego, a lokal mieszkalny zajmowany z najemcą stanowi dla niej centrum spraw życiowych (orzeczenie SN z dnia 15 stycznia 1981 r., III CRN 314/80, OSN 1981, poz. 119, orzeczenie SN z dnia 13 lutego 1976 r., I CR 930/75, OSNCP 1977, poz. 5, orzeczenie SN z dnia 8 stycznia 1976 r. I CR 930/75 OSPiKA 1977, poz. 193), jednakże należy zauważyć, że powyższa linia orzecznicza została ukształtowana w innych realiach społeczno-gospodarczych. Obecnie nie jest rzeczą rzadką posiadanie tytułów prawnych do kilku lokali mieszkalnych. Ponadto, gdyby posiadanie innego lokalu mieszkalnego miało stanowić przesłankę negatywną ustalenia wstąpienia w stosunek najmu, to zapewne tego rodzaju przesłanka znalazłaby odzwierciedlenie w treści obowiązujących przepisów prawa. Tymczasem w obowiązującym stanie prawnym brak jest takiego wymogu. Niewątpliwie okoliczność, że dana osoba ma tytuł prawny do innego lokalu może stanowić przesłankę pomocniczą przy ustaleniach w przedmiocie miejsca zamieszkania potencjalnego najemcy. Niemniej jednak zadaniem Sądu okoliczność ta nie może stanowić wyłącznej negatywnej przesłanki dla ustalenia wstąpienia w stosunek najmu, albowiem nie wynika ona z przepisu prawa. W tej sytuacji trudno powódce czynić zarzut, iż w chwili śmierci matki była właścicielką mieszkania przy ul. (...) w Z. . Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 691 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c. ustalono, że z dniem 8 września 2010 r. powódka J. D. wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego przy ul. (...) w Z. w miejsce zmarłego najemcy, matki J. G. , o czym orzeczono w punkcie 1 wyroku. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Od powyższego wyroku pozwana złożyła apelację, zaskarżając wyrok w całości zarzuciła mu sprzeczność poczynionych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegającą na bezzasadnym uznaniu, iż centrum życiowe powódki mieściło się w lokalu mieszkalnym położonym w Z. przy ul. (...) . We wnioskach apelacyjnych skarżąca żądała zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia powództwa w całości i obciążenia powódki kosztami postępowania za obie instancje przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego. Powódka w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przewidzianych w postępowaniu odwoławczym, na poparcie swojego stanowiska przedstawiając argumentację. Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Apelacja pozwanej jest nieuzasadniona, gdyż zaskarżony wyrok należy uznać za trafny. Podniesiony w apelacji zarzut sprzeczności poczynionych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym polegających na bezzasadnym uznaniu, iż centrum życiowe powódki mieściło się w lokalu mieszkalnym położonym w Z. przy ul. (...) , jest chybiony. Sąd Okręgowy podziela i uznaje za swoje zarówno ustalenia faktyczne jak i prawne poczynione przez Sąd pierwszej instancji, uznając, iż nie ma potrzeby ich ponownego przywoływania. Ustalenia te bowiem znajdują oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, które to dowody Sąd ten ocenił w granicach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. , wbrew twierdzeniom pozwanej. Orzekając Sąd Rejonowy nie uchybił zasadom logicznego rozumowania, ani też doświadczenia życiowego. Wnioski Sądu pierwszej instancji, co do faktów w sposób logiczny wynikają z treści dowodów zgromadzonych w sprawie, a zaoferowanych przez obie strony. Przeprowadzone w sprawie obszerne postępowanie dowodowe, w tym z zeznań kilku świadków, także dokumentacji medycznej zmarłej matki powódki, jednoznacznie wykazało, iż prawidłowe jest ustalenie Sądu Rejonowego, że matka powódki, z uwagi na przewlekłą, ciężką chorobę nowotworową, poważne problemy z poruszaniem się, ze słuchem i demencję, nie była zdolna do samodzielnej egzystencji, a powódka był jedyną osobą, która mogła zapewnić jej stałą opiekę. Przeprowadzenie się zatem powódki do zajmowanego przez matkę przedmiotowego mieszkania było koniecznością i nie było niczym nadzwyczajnym w zaistniałej sytuacji. Tym bardziej, że córka powódki, w momencie kiedy fakt ten miał miejsce, była już osobą dorosłą, a jej mąż pracował głównie na delegacjach. Nie ulega wątpliwości, iż powódka i jej mąż przewieźli swoje rzeczy osobiste, wyposażenie mieszkania do lokalu przy ul. (...) , wymienili także część sprzętów matki na nowe. Zajęli mniejszy z pokoi. Było to na początku 2009 r. Od tego czasu powódka i jej mąż mieszkali w mieszkaniu matki powódki i to mieszkanie stanowiło ich centrum życiowe. Przy czym mąż powódki większość czasu spędzał poza mieszkaniem ze względu na wyjazdy służbowe trwające od poniedziałku do piątku. Natomiast powódka codziennie nocowała w mieszkaniu matki i tam też przygotowywała posiłki, prała, robiła zakupy. Mieszkanie opłacał mąż powódki, a powódka wraz z matką gospodarowały środkami finansowymi, przeznaczając odpowiednią część na leki. W sierpniu 2009 r. powódka zameldowała się w mieszkaniu przy ul. (...) , przy czym zmiany liczby osób zamieszkujących lokal nie zgłoszono administracji budynku. Powódka z mężem nie zamierzała wracać do mieszkania przy ul. (...) , bowiem lokal przy ul (...) stanowił jej centrum życiowe. Powódka za życia matki koncentrowała się na działaniach związanych z opieką nad matką, wykonywaniem pracy zawodowej, pomocą córce. Z tych względów na dalszy plan odsunęła załatwienie kwestii formalnych związanych z przedmiotowym lokalem, z zameldowaniem w nim męża, zgłoszeniem go jako osoby w lokalu tym mieszkającej, czy też przeniesieniem własności lokalu. Powyższe jednak nie zmienia faktu, iż przedmiotowy lokal stanowił centrum życiowej jej i męża po przeprowadzce do niego. Słusznie także zauważył Sąd meriti, iż okoliczność posiadania praw do innego lokalu, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie wyklucza możliwości koncentrowania spraw życiowych przez powódkę jedynie w jednym z nich. Każdy przypadek winien być rozpatrywany indywidualnie. Powódka co prawda była wraz z mężem współwłaścicielką innego mieszkania przy ul. (...) , jednakże faktycznie w lokalu tym nie mieszkała od początku 2009 r. i lokal ten zajmowała wyłącznie jej córka. Centrum życiowe powódki znajdowało się od tego czasu w mieszkaniu, którego głównym najemcą była jej matka J. G. . Ponadto, jak słusznie zauważył Sąd meriti, gdyby posiadanie innego lokalu mieszkalnego miało stanowić przesłankę negatywną ustalenia wstąpienia w stosunek najmu, to zapewne tego rodzaju przesłanka znalazłaby odzwierciedlenie w treści obowiązujących przepisów prawa. Tymczasem, w obowiązującym stanie prawnym, brak jest takiego wymogu. Niewątpliwie okoliczność, że dana osoba ma tytuł prawny do innego lokalu może stanowić przesłankę pomocniczą przy ustaleniach w przedmiocie miejsca zamieszkania potencjalnego najemcy. Niemniej jednak, trafnie przyjął Sąd Rejonowy, iż okoliczność ta nie może stanowić wyłącznej negatywnej przesłanki dla ustalenia wstąpienia w stosunek najmu, albowiem nie wynika ona z przepisu prawa. W tej sytuacji trudno powódce czynić zarzut, iż w chwili śmierci matki była właścicielką mieszkania przy ul. (...) w Z. . Z uwagi zatem na powyższe, zasadnie Sąd Rejonowy, na podstawie art. 691 k.c. w zw. z art. 189 k.p.c. ustalił, że z dniem 8 września 2010 r. powódka J. D. wstąpiła w stosunek najmu lokalu mieszkalnego nr (...) położonego przy ul. (...) w Z. w miejsce zmarłego najemcy, matki J. G. . Wobec powyższego, z uwagi na to, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, zarzuty pozwanej nie mogły zostać uwzględnione. Z tych względów, na podstawie art. 385 k.p.c. , apelację pozwanej oddalono, jako bezzasadną. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono po myśli art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. i w oparciu o § 2 ust.1 i 2, § 6 pkt2 w zw. z §13 ust.1pkt1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348, z późn. zm.). SSR (del.) Ewa Buczek-Fidyka SSO Leszek Dąbek SSO Barbara Braziewicz