Sad powszechny, IV U 616/15

Sygn. akt IV U 616/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 września 2015 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Dorota Radaszkiewicz Protokolant: sekr. sądowy Agnieszka Najdrowska po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. w Olsztynie na rozprawie sprawy A. Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o prawo do niezrealizowanego świadczenia na skutek odwołania A. Z. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 23 lutego 2015 r. nr (...) -SER- (...) o d d a l a o d w o ł a n i e /-/ SSO D. Radaszkiewicz Sygn. akt IV U 616/15 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 23 lutego 2015 roku na podstawie art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. Z. prawa do niezrealizowanego świadczenia z tytułu zawieszonej emerytury w okresie od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012 roku po zmarłej żonie J. Z. ( (...) Odwołanie od powyższej decyzji złożył A. Z. domagając się jej zmiany przez nakazanie organowi rentowemu wypłaty niezrealizowanego świadczenia wraz z waloryzacją i należnymi odsetkami. W uzasadnieniu odwołania skarżący domagał się wypłaty emerytury zmarłej żony nabytej od dnia 1 lipca 2008 roku za okres od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012 roku, kiedy świadczenie było zawieszone z uwagi na kontynuację zatrudnienia. Ustawa uprawniająca emerytów do wypłaty świadczeń za wskazany powyżej okres weszła w życie ponad 3 miesiące po śmierci żony. Skarżący podniósł, że ograniczenie terminu składania przez spadkobierców osób uprawnionych wniosków o wypłatę zawieszonych świadczeń do 12 miesięcy od dnia śmierci osoby uprawnionej jest niekonstytucyjnym działaniem organu rentowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w odpowiedzi na odwołanie, podtrzymując argumentację z uzasadnienia decyzji, wniósł o jego oddalenie. Nadto, powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2013 roku wydany w sprawie III AUa 386/13, wskazał, że pod pojęciem „niezrealizowanego świadczenia”, którym posługuje się przepis art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy rozumieć świadczenie, do którego prawo zostało już ustalone lub co najmniej osoba uprawniona wystąpiła o nie jeszcze za życia, ale nie zostało ono jej wypłacone, niezależnie od przyczyn opóźnienia w wypłacie świadczenia. Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 roku wydanym w sprawie IV U 1745/13 oddalił odwołanie J. Z. od decyzji organu rentowego z dnia 18 marca 2013 roku odmawiającej wypłaty emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 21 listopada 2012 roku. Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 roku o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012 roku została opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 4 lutego 2014 roku pod poz. 169 i weszła w życie 19 lutego 2014 roku, a wiec już po śmierci J. Z. . Tak więc uprawnienie J. Z. do wypłaty emerytury za okres od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012 roku nie powstało do chwili jej śmierci. Nie przysługuje więc także osobom uprawnionym w myśl przepisu art. 136 ust 1 ustawy do niezrealizowanego świadczenia, bowiem świadczenie takie nie istnieje. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Wnioskodawca A. Z. i J. Z. byli małżonkami. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją z dnia 15 lipca 2008 roku przyznał J. Z. emeryturę od dnia 1 lipca 2008 roku i jednocześnie z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia zawiesił wypłatę emerytury. Decyzją z dnia 25 lutego 2009 roku organ rentowy ponownie ustalił wysokość emerytury i wznowił wypłatę świadczenia. Decyzją z dnia 7 października 2011 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. zawiesił wypłatę emerytury z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia. (dowód: decyzja o przyznaniu emerytury k. 46-49 akt ZUS, decyzja o ponownym ustaleniu i wznowieniu wypłaty emerytury k. 72-75 akt ZUS, decyzja o wstrzymaniu wypłaty emerytury k. 227 akt ZUS) J. Z. w dniu 29 listopada 2012 roku złożyła do organu rentowego wniosek o wypłatę świadczenia emerytalnego za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 21 listopada 2012 roku. (dowód: wniosek J. Z. k. 228 akt ZUS) Decyzją z dnia 31 grudnia 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. od dnia 22 listopada 2012 roku wznowił wypłatę emerytury, a decyzją z dnia 18 marca 2013 roku odmówił uchylenia decyzji z dnia 7 października 2011 roku w części w jakiej decyzja ta zawiesza, na podstawie art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 roku, Nr 291, poz. 1707) w zw. z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , prawo do emerytury za okres od dnia 1 października 2011 roku do dnia 21 listopada 2012 roku. (dowód: decyzja o wznowieniu wypłaty emerytury k. 230 akt ZUS, decyzja z dnia 18 marca 2013 roku k. 240 akt ZUS) Sąd Okręgowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 18 lipca 2013 roku wydanym w sprawie IV U 1745/13 oddalił odwołanie J. Z. od decyzji z dnia 18 marca 2013 roku i wyrok ten uprawomocnił się w dniu 9 sierpnia 2013 roku. (dowód: wyrok SO w Olsztynie z dnia 18 lipca 2013 roku k. 11 akt IV U 1745/13) J. Z. zmarła w dniu 7 listopada 2013 roku. Do tego czasu J. i A. małżonkowie Z. prowadzili wspólne gospodarstwo domowe, a wnioskodawca po śmierci żony był jej jedynym spadkobiercą. (dowód: postanowienie SR w Bartoszycach o stwierdzeniu nabycia spadku po J. Z. k. 280 akt ZUS) W dniu 19 lutego 2014 roku weszła w życie ustawa z dnia 13 grudnia 2013 roku o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. (Dz.U. 2014r., poz. 169) Dnia 13 lutego 2015 roku A. Z. złożył do organu rentowego wniosek o wypłatę zawieszonej w okresie od 1 października 2011 roku do 21 listopada 2012 roku emerytury wraz z ustawowymi odsetkami oraz przy uwzględnieniu waloryzacji. (dowód: wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia k. 270-271 akt ZUS) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie A. Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Ustalony stan faktyczny był bezsporny między stornami, spór koncentrował się zaś wokół ustalenia prawa do dochodzenia przez wnioskodawcę - spadkobiercę E. Z. wypłaty niezrealizowanego świadczenia z tytułu zawieszonej w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. emerytury E. Z. . Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 169) uregulowała szczegółowe zasady ustalania i wypłacania emerytur, do których prawo zostało zawieszone. Zgodnie z art. 7 ustawy wypłata zawieszonej emerytury następuje na wniosek emeryta, który wniosek o wypłatę zawieszonej emerytury składa do organu rentowego, który następnie wydaje decyzję w sprawie ustalenia i wypłaty zawieszonej emerytury w terminie 60 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Wobec powyższego, w świetle obowiązującego prawa nie ma możliwości złożenia wniosku przez inne osoby niż emeryt w tym przez spadkobierców emeryta. Przepis art. 10 ust. 1 ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie odsyła do stosowania odpowiednio m.in. art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. 2015r., poz. 748), zgodnie z którym w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba. Wskazane osoby mają prawo do udziału w dalszym prowadzeniu postępowania o świadczenia, nieukończonego wskutek śmierci osoby, która o te świadczenia wystąpiła, a roszczenia o wypłatę tych świadczeń wygasają po upływie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenia przysługiwały, chyba że przed upływem tego okresu zgłoszony zostanie wniosek o dalsze prowadzenie postępowania. Świadczenia z ubezpieczeń społecznych, a do takich należy zaliczyć emeryturę, w tym tzw. emeryturę zawieszoną nie mają charakteru cywilnoprawnego i prawo do nich nie podlega dziedziczeniu, cesji, ani żadnej innej formie następstwa prawnego. Przepis art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pozwala osobom bliskim wstąpić - po złożeniu wniosku przez ubezpieczonego - w jego prawa i nabyć prawo do świadczenia. Przepis ten nie mógł mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, albowiem ustawa z 13 grudnia 2013 r. o wypłacie emerytur do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. a ściśle zawarty w niej art. 7 jednoznacznie regulując podobną sytuację, uzależnia zaktualizowanie się prawa do świadczenia zawieszonego od złożenia przez emeryta - i tylko przez niego - wniosku o wypłatę zawieszonego świadczenia. W realiach niniejszej sprawy prawo do złożenia wniosku o wypłatę zawieszonej emerytury nie przechodziło na spadkobiercę ubezpieczonej, gdyż nie zachodziła kontynuacja wszczętego przez emeryta postępowania o wypłatę zawieszonej emerytury. Regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 grudnia 2013 roku o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. jak również te wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie dają możliwości do samodzielnego wszczęcia postępowania przez osoby wymienione w art. 136 ust. 1 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnienia wynikające z tego przepisu stanowią pochodną prawa zmarłego do emerytury. Tak więc w drodze ustanowionej powołanym przepisem sukcesji, nie może przejść na następców prawnych więcej uprawnień niż te, jakie przysługiwały zmarłemu emerytowi. Pod pojęciem „świadczenia niezrealizowanego” w rozumieniu przepisu art. 136 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy rozumieć świadczenie, do którego prawo zostało już ustalone lub co najmniej osoba uprawniona wystąpiła o nie jeszcze za życia, ale nie zostało ono jej wypłacone, niezależnie od przyczyn opóźnienia w wypłacie świadczenia (wyrok SA w Łodzi z dnia 4 grudnia 2013 roku, III AUa 386/13). Nie można więc uznać, że w sprawie niniejszej takie świadczenie powstało. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 roku wydanym w sprawie K 2/2012 uznał przepis art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, z 2010 r. Nr 40, poz. 224, Nr 134, poz. 903, Nr 205, poz. 1365, Nr 238, poz. 1578 i Nr 257, poz. 1726, z 2011 r. Nr 75, poz. 398, Nr 149, poz. 887, Nr 168, poz. 1001, Nr 187, poz. 1112 i Nr 205, poz. 1203 oraz z 2012 r. poz. 118 i 251), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2010 r. , w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy za niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 22 listopada 2012 roku i począwszy od tego dnia utracił moc prawną art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw . Trybunał Konstytucyjny nie wskazał ani w wyroku, ani w jego uzasadnieniu innej daty utraty mocy obowiązywania tych przepisów. Wobec czego niekwestionowanym w ocenie Sądu Okręgowego jest że wyrok ten nie ma zastosowania do przypadającego przed dniem 22 listopada 2012 roku okresu zawieszenia emerytur na podstawie przepisu art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw. Wskazać należy, że dopiero z dniem 19 lutego 2014 r. w życie weszły przepisy ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. (Dz. U. 2014, 169 j. t.). W tym dniu E. Z. już nie żyła i nie uzyskała podstawy prawnej do domagania się wypłaty zawieszonej emerytury. W ocenie Sądu wnioskodawca z całą pewnością nie może ubiegać się o zawieszone świadczenie na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. z uwagi na fakt, iż zgodnie z art. 7 przywołanej ustawy, wypłata świadczenia może nastąpić jedynie na wniosek emeryta. Zważywszy, iż ubezpieczona zmarła przed dniem wejścia w życie tej ustawy logicznym jest, że nie złożyła przedmiotowego wniosku, tym samym nie zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do wypłaty świadczeń w oparciu o powyższe regulacje. Przepisy prawa, które weszły w życie już po śmierci ubezpieczonej nie mogą wywierać skutków oraz wpływać na jej sytuację prawną z godnie z ogólną zasadą, iż prawo nie działa wstecz. Wobec powyższego Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. w zw. z art. 136 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.