Sad powszechny, VIII Ns 713/12

(1)o stwierdzenie nabycia spadku po Z. W. I. stwierdza, że spadek po Z. W. , zmarłej w dniu 27 marca 2012r. w M. , ostatnio stale zamieszkałej we W. przy ul. (...) , na podstawie ustawy nabyli: mąż J. W.

(1)oraz syn R. N. – każdy w 1/2 części; II. oddala żądanie wnioskodawcy o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wnioskodawca R. N. wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w dniu 27 marca 2012 r. Z. W. i orzeczenie, że spadek na podstawie ustawy nabyli w równych częściach syn (wnioskodawca) oraz mąż spadkodawczyni (uczestnik postępowania J. W.

(1)). Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Uczestnik przychylił się do wniosku, wnosząc o oddalenie żądania zasądzenia kosztów postępowania na rzecz wnioskodawcy. W toku postępowania wnioskodawca wniósł o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu notarialnego pozostawionego przez spadkodawczynię, a na wypadek jego odnalezienia podtrzymał żądanie zawarte we wniosku. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Spadkodawczyni Z. W. , ostatnio zamieszkała we W. przy ul. (...) , zmarła w dniu 27 marca 2012 r. w M. . W chwili śmierci była zamężna z J. W.

(1). Dowód: -odpis skrócony aktu zgonu Z. W. , k. 7 -odpis skrócony aktu małżeństwa Z. W. i J. W.

(1), k. 8; -zapewnienie spadkowe wnioskodawcy R. N. , k. 40-41; -zapewnienie spadkowe uczestnika J. W.

(2), k. 41. Spadkodawczyni miała dwoje dzieci: syna R. N. oraz syna, który zmarł kilka miesięcy po swoim urodzeniu. W dniu 27 marca 2012 r. żył jedynie syn R. N. . Dowód: -odpis skrócony aktu urodzenia R. N. , k. 8; -zapewnienie spadkowe wnioskodawcy R. N. , k. 40-41; -zapewnienie spadkowe uczestnika J. W.

(2), k. 41. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 926 § 1 k.c. , powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu. W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sad bada zaś kto jest spadkobiercą, w szczególności badając, czy spadkobierca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje (670 k.p.c. ). Podkreślić jednak należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku Sąd nie ma obowiązku prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego, a tym bardziej nie ma obowiązku prowadzenia z urzędu dochodzenia w celu uzyskania ewentualnych dowodów. Takiego zobowiązania nie nakłada w szczególności art. 670 k.c. Wynikający z wymienionego przepisu obowiązek badania przez sąd spadku, kto jest spadkobiercą, oznacza bowiem tylko tyle, że rozstrzygnięcie zapada niezależnie od wniosków i stanowiska stron, lecz stosownie do wyników postępowania dowodowego oraz norm prawa materialnego, mających zastosowanie w danym stanie faktycznym. Nie są przy tym wyłączone ogólne przepisy dotyczące postępowania dowodowego, nakładające na zainteresowanych obowiązek udowodnienia twierdzeń, z których wywodzą korzystne dla siebie skutki prawne ( por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2012 r., I CSK 163/12, LEX nr 1267159, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2011 r., I CSK 12/11, LEX nr 960516, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1999 r., III CKN 134/98, Lex nr 399715, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1998 r., III CKN 38/98, LEX nr 399713 ). Mając na względzie treść zeznań wnioskodawcy oraz świadka M. S. , Sąd próbował odnaleźć testament notarialny, jaki miała sporządzić spadkodawczyni, uwzględniając stosowne wnioski dowodowe zgłoszone przez wnioskodawca. Próba odszukania tego testamentu w oparciu o informacje, że spadkodawczyni sporządziła testament w latach 1995- 1998 w jednej z kancelarii notarialnych mieszczących się przy ul. (...) we W. , okazała się jednak bezskuteczna. Wobec nieodnalezienia sporządzonego przez spadkodawczynię testamentu i braku dalszej inicjatywy dowodowej stron postępowania w tym zakresie, stwierdzić należało, iż powołanie do spadku po Z. W. wynikać mogło jedynie z ustawy. Wprawdzie w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że treść zaginionego testamentu oraz fakt jego sporządzenia w przepisanej formie ustala - na podstawie wszelkich środków dowodowych - sąd spadku, jednakże stanowisko to zostało wyrażone wyłącznie w sytuacjach zaginięcia testamentu własnoręcznego oraz testamentu allograficznego ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1987 r., III CZP 25/87, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1999 r., II CKN 255/98, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2004 r., V CK 184/04, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 r., II CK 2/05 ). Gdyby jednak podjąć, w oparciu o zeznania wnioskodawcy i świadka M. S. , próbę ustalenia treści testamentu notarialnego, należałoby dojść do wniosku, że spadkodawczyni w istocie nie powołała do całości lub części spadku żadnej osoby jako spadkobiercy, a jedynie ustanowiła zapisobiercę w osobie wnioskodawcy. Podczas swojego przesłuchania wskazał on bowiem, że nie pamięta, aby w testamencie zostały użyte wyrażenia „powołanie do spadku”, czy „spadkobierca”, pamiętał zaś, że użyto słowa „zapis”. Z kolei świadek M. S. treści testamentu nigdy nie widziała. Zgodnie zaś z art. 968 § 1 k.c. , spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). Skutkiem prawnym ustanowienia zapisu zwykłego jest powstanie w chwili otwarcia spadku stosunku zobowiązaniowego między spadkobiercami obciążonymi zapisem zwykłym a zapisobiercą. Polskie prawo nie przewiduje powstania bezpośrednio skutków rzeczowych zapisu zwykłego, a w prawdopodobnej dacie sporządzenia testamentu nie obowiązywały jeszcze regulacje dotyczące zapisu windykacyjnego. W wypadku uznania określonego rozporządzenia za zapis nie wchodzi również w rachubę „przyznanie” w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku określonych przedmiotów spadkowych zapisobiercy ( por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1998 r., I CKU 35/98, niepubl.). W niniejszej sprawie nie znalazłby zaś zastosowania art. 961 k.c. , który stanowi, że jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Powołany przepis - jak expressis verbis on stanowi - wchodzi bowiem w grę tylko „w razie wątpliwości” określonej przez jego hipotezę. Skoro zaś w sporządzonym przed notariuszem testamencie miało zostać użyte wyrażenie „zapis”, to nie może budzić wątpliwości, że zawarte w testamencie rozrządzenie stanowi zapis w rozumieniu art. 968 § 1 k.c. , a nie jest powołaniem do spadku. W tej sytuacji uzasadnione było stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej Z. W. w oparciu o reguły dziedziczenia ustawowego. W myśl zaś art. 931 § 1 k.c. , w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, którzy dziedziczą w częściach równych, z zastrzeżeniem, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Natomiast, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych ( art. 931 § 2 k.c. ). Na podstawie złożonych w niniejszej sprawie zapewnień spadkowych oraz aktów stanu cywilnego, Sąd ustalił, że do kręgu spadkobierców ustawowych, o których mowa w art. 931 § 1 k.c. , należał mąż spadkodawczyni oraz jej jedyny żyjący syn, a zatem dziedziczyli oni w równych częściach. Mając na względzie powyższe, na podstawie powołanych przepisów Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia. Oddaleniu podlegało żądanie wnioskodawcy o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, albowiem brak było podstaw do odstąpienia od reguły dotyczącej zwrotu kosztów w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z którą każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ( art. 520 § 1 k.c. ).