Sad powszechny, VIII U 1/15

Sygn. akt VIII U 1/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2015 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Grażyna Łazowska Protokolant: Kamila Niemczyk po rozpoznaniu w dniu 9 października 2015 r. w Gliwicach sprawy R. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. o niepodleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu na skutek odwołania R. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia 28 października 2014 r. nr (...)

1. oddala odwołanie,
2. zasądza od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. (-) SSO Grażyna Łazowska sygn. akt VIII U 1/15 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 28.10.2014r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. , działając na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , stwierdził, że R. S. w okresie od dnia 01.05.2014r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik płatnika składek (...) Sp. z o.o. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż w spornym okresie strony, tj. R. S. i płatnika składek (...) Sp. z o.o. nie łączył stosunek pracy, a podpisanie umowy o pracę z ubezpieczonym i zgłoszenie go w związku z tym do ubezpieczeń społecznych w istocie nie miało na celu realizacji interesów płatnika i świadczenia pracy za wynagrodzeniem, a jedynie uzyskanie bardzo wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Zatem zgodnie z art.83§1 k.c. w związku z art.300 k.p. umowa o pracę zawarta dla pozoru jest nieważna i tym samym ubezpieczony od dnia 01.05.2014r. nie podlega z tytułu tego zgłoszenia pracowniczym ubezpieczeniom społecznym. W odwołaniu od decyzji ubezpieczony R. S. domagał się jej zmiany przez uznanie, że od dnia 01.05.2014r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik (...) Sp. z o.o. oraz zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu ubezpieczony wskazał, iż na podstawie zawartej umowy o pracę od dnia 01.05.2014r. świadczył pracę jako pracownik na rzecz pracodawcy za wynagrodzeniem. Dodał, iż niezdolność do pracy spowodowana chorobą i czas jej trwania są okolicznościami całkowicie niezależnymi od pracownika oraz, iż fakt ustalenia wynagrodzenia dla ubezpieczonego jako pracownika na stanowisku dyrektora zarządzającego spółką kapitałową kwocie 7.000 zł nie może stanowić o pozorności umowy o pracę, bo nie jest to wynagrodzenie wygórowane, jest ono adekwatne do zakresu obowiązków oraz czasu pracy niezbędnego dla nich wykonania, uzasadnione też jest sytuacją finansową Spółki. W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ rentowy zarzucił nieważność umowy o pracę z tego względu, iż została ona zawarta z naruszeniem art.210§1 k.s.h. , bo została zawarta z ubezpieczonym przez A. S. – Wiceprezesa Zarządu, gdy tymczasem z powołanego przepisu wynika, iż umowa taka może być zawarta przez radę nadzorczą bądź przez pełnomocnika powołanego uchwałą wspólników, gdzie pełnomocnictwo może obejmować tylko zakres do reprezentowania spółki w zawieraniu umów z członkiem zarządu, a nie innych czynności prawnych. Organ rentowy złożył też wniosek o zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (...) Sp. z o.o. w G. nie zajęła stanowiska w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny. Ubezpieczony R. S. od 2011r. jest wspólnikiem założonej w dniu 21.07.2011r. (...) Sp. z o.o. w G. – zainteresowanej w niniejszej sprawie. Wspólnikiem tej Spółki jest też A. S. – żona ubezpieczonego, a od dnia 01.02.2012r. dodatkowo także J. P. . Ubezpieczony od początku powstania zainteresowanej Spółki pełnił w niej funkcję Prezesa Zarządu, a pozostali wspólnicy funkcję Wiceprezesów Zarządu. W praktyce większością prac związanych z prowadzeniem Spółki i jej zarządzaniem zajmował się ubezpieczony, w czym pomagała mu żona A. S. . J. P. zajmował się niewielką ilością spraw. Po zawarciu spornej umowy o pracę nie nastąpiły zmiany w zarządzaniu Spółką. W dniu 01.05.2014r. pomiędzy ubezpieczonym a zainteresowaną Spółką „ w związku z powołaniem R. S. na stanowisko Prezesa Zarządu Spółki i powierzeniem mu szczególnych obowiązków związanych z faktycznym zarządzaniem Spółką ” została zawarta umowa o pracę ( „ umowa o pracę z Prezesem Zarządzającym – Dyrektorem Zarządzającym ” ), na podstawie której ubezpieczonemu powierzono prowadzenie przedsiębiorstwa Spółki, zarządzanie jej majątkiem, reprezentowanie Spółki wobec osób trzecich na zasadach określonych w kodeksie spółek handlowych i umowie spółki. Podano, iż postanowienia umowy nie uchybiają prawom pozostałych członków Zarządu wynikających z kodeksu handlowego i odrębnych umów oraz, iż - niezależnie od ww. umowy – prawa i obowiązki pracownika związane z pełnieniem funkcji Prezesa Zarządu określają kodeks spółek handlowych , umowa spółki oraz uchwały Zarządu i Walnego Zgromadzenia. Odnośnie powierzonych obowiązków zaznaczono, iż pracownik działa samodzielnie, podlega jednak zwierzchnictwu Zarządu i Zgromadzenia Wspólników. Ubezpieczony miał wykonywać pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, przy czym czas pracy określony został wymiarem zadań, za wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 7.000 zł. Umowa została podpisana przez ubezpieczonego oraz Wiceprezesa Zarządu zainteresowanej – A. S. . Wcześniej, to jest w dniu 30.04.2014r. na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników zainteresowanej Spółki została podjęta uchwała ( Uchwała nr 4 ) o powołaniu A. S. na pełnomocnika celem podpisania umowy o pracę z R. S. na stanowisko Prezesa Zarządu Spółki – Dyrektora Zarządzającego od dnia 01.05.2014r. z wynagrodzeniem brutto 7.000 zł. W związku z zawarciem ww. umowy o pracę zainteresowana Spółka zgłosiła ubezpieczonego do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, chorobowego i wypadkowego jako pracownika, od dnia 01.05.2014r., z wykazaną podstawą wymiaru składek 7.000 zł. Ubezpieczony przebywał na zasiłku chorobowym od dnia 03.07.2013r. do dnia 03.03.2014r., a następnie, już po zawarciu przedmiotowej umowy o pracę, w okresie od dnia 04.06.2014r. do dnia 06.07.2014r. zainteresowana Spółka wypłaciła ubezpieczonemu wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy. Za okres od dnia 03.07.2014r. do dnia 30.07.2014r. i od dnia 06.08.2014r. do dnia 03.09.2014r. ubezpieczony ubiega się o wypłatę zasiłku chorobowego z organu rentowego. Zainteresowana Spółka została zawarta w celu prowadzenia w przyszłości stołówki studenckiej na terenie uczelni. Faktycznie prowadzenie tej stołówki Spółka rozpoczęła od października 2013r., po wyremontowaniu obiektu przez uczelnię. W stołówce zatrudnionych jest 6 osób, które zajmują się przyrządzaniem posiłków i ich wydawaniem, a także kadrowa G. S. , która zajmuje się sprawami księgowymi. W budynku stołówki znajduje się również biuro kadrowej, ubezpieczonego oraz jego żony A. S. . Ubezpieczony przed zawarciem umowy o pracę i po jej zawarciu wykonywał taką samą pracę, a mianowicie zajmował się kontaktem z klientami, zamawianiem i przyjmowaniem towaru, rozliczaniem dostawców, sprawowaniem nadzoru nad pracownikami, w razie potrzeby pomaganiem w kuchni i wykonywaniem drobnych napraw. Odwołujący samodzielnie układał sobie rozkład prac do wykonania, nie podlegał faktycznemu nadzorowi ze strony innych osób. W dniu 04.06.2014r. ubezpieczony przeszedł na zwolnienie lekarskie w związku z dolegliwościami spowodowanymi żylakami nóg, z uwagi na które przebył następnie operację. W czasie tej nieobecności jego obowiązki przejęli pozostali wspólnicy, a to żona A. S. i J. P. . Z zeznań świadków M. D. , K. G. , B. I. , które są zatrudnione w zainteresowanej Spółce wynika, iż ubezpieczony od dłuższego czasu skarżył się na bóle nóg, mówił, że będzie szedł na operację żylaków. Zainteresowana Spółka zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenia za okres od czerwca 2014r. do lipca 2014r. Z przedłożonego Rachunku Zysków i Strat sporządzonego na dzień 30.06.2014r. wynika, iż zainteresowana wykazała zysk w kwocie 37.585,07 zł, natomiast z bilansu sporządzonego na dzień 30.06.2014r. wynika, iż aktywa i pasywa Spółki wynoszą po 80.726,89 zł. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt organu rentowego, akt rejestrowych zainteresowanej Spółki, rachunków zysków i strat, bilansu na dzień 30.06.2014r., protokołu z nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników zainteresowanej z dnia 30.04.2014r., zeznań świadków M. D. , B. I. , K. G. , B. B. , G. S. , słuchanego za zainteresowaną J. P. oraz z zeznań ubezpieczonego ( protokół elektroniczny z rozpraw: z dnia 08.07.2015r. czas 00:13:12 – 01:13:45, z dnia 09.10.2015r. czas 00:03:11 – 01:13:43 ). Sąd dał wiarę zeznaniom świadków M. D. , B. I. , K. G. , B. B. , G. S. , gdyż były one rzeczowe, logiczne, zasadniczo zgodne ze sobą i stąd przekonywujące. Sąd nie dał natomiast wiary zeznaniom ubezpieczonego, iż przyczyną zawarcia przedmiotowej umowy o pracę było poszerzenie obowiązków ubezpieczonego związanych z organizacją przyjęć okolicznościowych, gdyż nie znajdują one poparcia w materiale dowodowym sprawy, w szczególności w zeznaniach ww. świadków, którzy wyraźnie i zgodnie wskazali, iż ubezpieczony zarówno przed zawarciem spornej umowy o pracę i w okresie późniejszym wykonywał taką samą pracę. Zauważyć należy, iż po przejściu ubezpieczonego w czerwcu 2014r. na zwolnienie lekarskie, na jego miejsce nie została zatrudniona inna osoba, a obowiązki ubezpieczonego zostały przejęte przez pozostałych wspólników. Zwrócić należy również uwagę, iż słuchany za zainteresowaną J. P. stwierdził, iż nie pamięta uzasadnienia podjętej decyzji o zatrudnieniu ubezpieczonego, potem dodał, iż jedną z przyczyn zgody na to, aby ubezpieczony miał status pracownika było to, że wykonywał on również pracę fizyczną. Sąd Okręgowy zważył: Odwołanie ubezpieczonego R. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 121 ) pracownicy (z wyłączeniem prokuratorów), podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 . Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy pracownicy podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu. Z kolei w myśl art. 12 ust 1 ustawy osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu. Po myśli art. 8 ust 1 za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. Jak natomiast stanowi art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W pierwszej kolejności, odnosząc do zarzutu organu rentowego niewłaściwej reprezentacji zainteresowanej Spółki przy zawarciu z ubezpieczonym spornej umowy o pracę, co miałoby powodować bezwzględną nieważność tej czynności prawnej, to Sąd uznał, iż zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art.210§1 k.s.h. w czynnościach między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim, spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. W niniejszej sprawie przedmiotowa umowa o pracę została podpisana przez A. S. będącą Wiceprezesem Zarządu zainteresowanej. Z uchwały podjętej w dniu 30.04.2014r. na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników zainteresowanej Spółki wynika, że A. S. została powołana na pełnomocnika celem podpisania umowy o pracę z R. S. na stanowisko Prezesa Zarządu Spółki – Dyrektora Zarządzającego od dnia 01.05.2014r., z wynagrodzeniem brutto 7.000 zł. Zatem w ocenie Sądu zainteresowana Spółka była należycie reprezentowana przy zawieraniu z ubezpieczonym umowy o pracę, to jest w sposób przewidziany w art.210§1 k.s.h. Tu zaznaczyć należy, iż w świetle stanowiska judykatury dopuszczalne jest umocowanie przez zgromadzenie wspólników członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do zawarcia umowy o pracę z innym członkiem zarządu ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 07.04.2010r., II UZP 5/10, LEX nr 583833 ). Niemniej jednak, jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądowego w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy. A więc ocena, czy z członkiem zarządu spółki handlowej została zawarta umowa o pracę przez dopuszczenie do jej wykonywania, zależy od okoliczności konkretnej sprawy w zakresie dotyczącym celów do jakich zmierzały strony ( czy zawarcie umowy nie stanowiło obejścia prawa ) oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy ( por. wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) dnia 10.02.2014r., sygn. akt III AUa 707/13 LEX nr 1428168, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 06.10.2004r., sygn. akt I PK 488/03 LEX nr 148506 ). Kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie, czy umowa o pracę zawarta w dniu 01.05.2014r. pomiędzy ubezpieczonym R. S. , a zainteresowaną (...) Sp. z o.o. w G. była czynnością prawną pozorną w rozumieniu art. 83 k.c. Pozorność oświadczenia woli ( art. 83 § 1 k.c. ) została potraktowana przez ustawodawcę jako wada oświad­czenia woli, nie dotyczy więc oświadczeń wiedzy. Jest to jednak wada szczególnego rodzaju, bo dotycząca oświadczenia złożonego świadomie i swobodnie dla pozoru drugiej stronie, która o takim oświadczeniu wie i na to się zgadza (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 08.06.1971r., II CR 250/71, nie publikowany). Z kolei w wyroku z dnia 23.06.1986r., I CR 45/86 (nie publikowanym) Sąd Najwyższy zdefiniował pozorność jako „wadę oświadczenia woli polegającą na niezgodności między aktem woli, a jej przejawem na zewnątrz, przy czym strony zgodne są co do tego, aby wspomniane oświadczenie woli nie wywoływało skutków prawnych”. Zdaniem Sądu wyniki przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego pozwalają na uznanie słuszności stanowiska organu rentowego, iż podpisanie umowy o pracę z ubezpieczonym i zgłoszenie go w związku z tym do ubezpieczeń społecznych przez płatnika – zainteresowaną w sprawie, w istocie nie miało na celu realizacji interesów płatnika i świadczenia pracy za wynagrodzeniem, a jedynie uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego ( w sytuacji, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczeń pracowniczych z podstawą wymiaru składki wynoszącą 7.000 zł ) i stąd było czynnością prawną pozorną ( art. 83 § 1 k.c. ). Za takim przyjęciem przemawia fakt, iż ubezpieczony zarówno przed zawarciem przedmiotowej umowy o pracę jak i w okresie po jej zawarciu, faktycznie wykonywał taką samą pracę. Wbrew temu, co twierdził ubezpieczony, postępowanie w żaden sposób nie wykazało, iż u ubezpieczonego doszło do poszerzenia zakresu obowiązków, które uzasadniałoby zawarcie spornej umowy dla stworzenia nowego stanowiska pracy, tym bardziej, iż po przejściu ubezpieczonego w czerwcu 2014r. na zwolnienie lekarskie, zainteresowana nie zatrudniła na miejsce ubezpieczonego innego pracownika, a jego obowiązki zostały przejęte przez pozostałych wspólników. Zauważyć dodatkowo należy, iż z treści przedmiotowej umowy o pracę wynika zakres obowiązków ubezpieczonego sprowadzający się wyłącznie do prowadzenia, zarządzania, reprezentacji Spółki. Taki zakres czynności pokrywa się z zakresem czynności wynikającym z pełnienia funkcji członka zarządu spółki uregulowanym przepisami Kodeksu spółek handlowych ( art.201 k.s.h. ). Obowiązki takie ubezpieczony realizował przed zawarciem spornej umowy – jak wynika z zeznań słuchanego za zainteresowaną J. P. , ubezpieczony jako Prezes zarządu zainteresowanej zajmował się większością prac związanych z zarządzaniem Spółką i po zawarciu umowy o pracę nie doszło do zmian w tym zakresie. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że łączący strony stosunek prawny nie wykazywał cech stosunku pracy z art.22§1 k.p. , w szczególności w sytuacji, gdy ubezpieczony nie świadczył pracy podporządkowanej. Dla stwierdzenia, że występuje podporządkowanie w treści (sposobie wykonywania) stosunku prawnego, jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.01.2008r. (I PK 182/07), z reguły wskazuje się na takie elementy, jak: określony czas pracy i miejsce wykonywania czynności; podpisywanie listy obecności; podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy oraz obowiązek przestrzegania norm pracy; obowiązek wykonywania poleceń przełożonych; wykonywanie pracy zmianowej i stała dyspozycyjność; dokładne określenie miejsca i czasu realizacji powierzonego zadania oraz ich wykonywanie pod nadzorem kierownika. Tymczasem zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż ubezpieczony samodzielnie prowadził sprawy Spółki i układał sobie rozkład prac do wykonania, nie podlegał faktycznemu nadzorowi ze strony innych osób ( postępowanie okoliczności takiej nie wykazało ). Z zeznań J. P. wynika, iż pozostali wspólnicy, to jest A. S. pomagała w obowiązkach ubezpieczonego, a J. P. – jak sam stwierdził – „ niewiele robił ” ( zeznające w sprawie w charakterze świadków K. G. i B. I. , które zatrudnione są w zainteresowanej, nie wiedziały nawet, czy J. P. jest w jakikolwiek sposób związany z zainteresowaną Spółką, wskazywały, że na stołówkę przychodzi sporadycznie, nie wydaje żadnych poleceń pracownikom ). Powyższe okoliczności oraz fakt, iż ubezpieczony krótko, bo po okresie miesiąca czasu przeszedł na zwolnienie lekarskie ( z materiału dowodowego sprawy wynika, iż ubezpieczony przewidywał konieczność przejścia na zwolnienie lekarskie celem leczenia operacyjnego żylaków nóg – wskazują na to zgodne zeznania świadków M. D. , K. G. , B. I. , które podały, iż ubezpieczony od dłuższego czasu skarżył się na bóle nóg, mówił też, że będzie szedł na operację żylaków ) przemawiają za przyjęciem, iż zawarta między stronami umowa o pracę była czyn­nością prawną pozorną ( art. 83 § 1 k.c. ) i stąd nie może stanowić podstawy do objęcia ubezpieczonego ubezpieczeniem pracowniczym w okresie jak podano w decyzji zaskarżonej. Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu rentowego jest prawidłowa i w konsekwencji uznając odwołanie za bezzasadne, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 98 k.p.c. w związku z art.99 k.p.c. i § 11 ust 2 i § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 490) w punkcie drugim orzeczenia. (-) SSO Grażyna Łazowska