Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny , zgodnie z którym do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego , stosuje się od tej chwili (czyli 01.01.1965 r.) przepisy tego kodeksu. W myśl zaś § 2 art.
jeżeli termin zasiedzenia według Kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów obowiązujących przed 1.1.1965 r., bieg zasiedzenia rozpoczął się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie Kodeksu cywilnego nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie nastąpiło z upływem tego wcześniejszego terminu (por. art.
i
I ustawy z 23.4.1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny, Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze zm.). Sąd meriti przyjął terminy zasiedzenia przewidziane w kodeksie cywilnym , tj. początek biegu zasiedzenia na 1 stycznia 1965 r., a koniec na 1 stycznia 1985 r., przy uwzględnieniu 20-letniego terminu posiadania w złej wierze. Zgodnie bowiem z przepisami wprowadzającymi Kodeks cywilny zasiedzenie nastąpiło wcześniej, bo z dniem 1 stycznia 1985 r., zaś przy zastosowaniu terminów obowiązujących w chwili rozpoczęcia zasiedzenia, a więc 30-letnich według obowiązującego wówczas prawa rzeczowego , termin upłynąłby w 1990 r.- przyjmując rok 1960 jako termin posadowienia spornych urządzeń. Z tego powodu należało zastosować przepisy Kodeksu cywilnego według normy zawartej w art.
W ocenie Sądu Rejonowego uczestnik i jego poprzednicy prawni od początku powstania linii elektroenergetycznej byli posiadaczami w złej wierze. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwolił na obalenie domniemania dobrej woli, gdyż brak jest dowodów, świadczących o tym, że uczestnik bądź jej poprzednicy prawni zawarli z właścicielami nieruchomości jakąkolwiek umowę o posadowienie urządzeń przesyłowych. Nie było też w tym przedmiocie stosownych decyzji administracyjnych. Z żadnym też właścicielem działki nr (...) , na której posadowione są sporne urządzenia, nie doszło do zawarcia umowy w kwestii wynagrodzenia. Zdaniem Sądu wszystkie przesłanki przewidziane w art. 292 k.c. w zw. z art. 352 § 1 k.c. i art. 172 § 2 k.c. niezbędne do nabycia służebności w drodze zasiedzenia zostały spełnione w odniesieniu do działek oznaczonych numerami (...) , a zatem zarzut podniesiony przez uczestnika okazał się w tej części uzasadniony, stąd Sąd Rejonowym w postanowieniu częściowym wniosek W. i A. małż. P. w tym zakresie oddalił, za wyjątkiem wniosku dotyczącego słupa metalowego służącego do przesyłu energii elektrycznej znajdującego się na działce nr (...) , który został postawiony dużo później. Przepis art. 317 k.p.c. dotyczący możliwości wydania postanowienia wstępnego, ma również odpowiednie zastosowanie na mocy art. 13 § 2 k.p.c. do postępowania nieprocesowego. Zdaniem tego Sądu w przedmiotowej sprawie celowym będzie wydanie postanowienia częściowego, bowiem umożliwi to ograniczenie dalszego postępowania do ściśle określonej części działki (...) . Apelację od powyższego rozstrzygnięcia wnieśli wnioskodawcy, zaskarżając w całości postanowienie częściowe Sądu Rejonowego w Lesznie VII Zamiejscowy Wydział Cywilny w Gostyniu z dnia 12 grudnia 2013 r. Zaskarżonemu postanowieniu wnioskodawcy zarzucili: - naruszenie przepisów postępowania mające oczywisty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej oceny materiału dowodowego i przyjęcie, iż początkiem biegu okresu zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu jest data 1 stycznia 1965 r. w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż w tej dacie uczestniczka przystąpiła do posiadania służebności, - naruszenie przepisów postępowania mające oczywisty wpływ na wynik sprawy, tj. art. 328 k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia będącego sprzecznym wewnętrznie oraz nie zawierającego wskazania: z jakiej, w ocenie Sądu udowodnionej okoliczności należy przyjąć, iż początek biegu terminu zasiedzenia służebności należy wiązać z dniem 1 stycznia 1965 r., oraz na kogo rzecz należałoby uznać, iż nastąpiło zasiedzenie służebności gruntowej uniemożliwiając przeprowadzenie kontroli instancyjnej w tym zakresie, - rażące naruszenie prawa materialnego polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, iż początek biegu okresu zasiedzenia należy liczyć najpóźniej od dnia 1 stycznia 1965 r., a nie z chwilą, gdy początek ich eksploatacji stał się wiadomy właścicielowi nieruchomości, przez którą urządzenie to przebiega (tj. naruszenie art. 285 § 1 w zw. z art. 292 w zw. z art. 172 k.c. przez orzeczenie zasiedzenia w zakresie, w jakim nie zostało udowodnione posiadanie w tym jego początku), - naruszeniu zasady numerus clausus ograniczonych praw rzeczowych , przez uznanie, że nastąpiło zasiedzenie służebności gruntowej - bez wskazania nieruchomości władnącej oraz zakresu w jakim posadowienie urządzeń przesyłowych na nieruchomości Wnioskodawcy prowadziło do zwiększenia jej użyteczności ewentualnie funkcjonalności przedsiębiorstwa przesyłowego, - pominięciu okoliczności, że w okresie od 1 lutego 1989 r. (zniesienie funduszu jednolitej własności państwowej) do 5 grudnia 1990 r. (uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych na gruntach oddanych im w zarząd) służebność gruntowa nie mogła być przez uczestniczkę, ani jakikolwiek inny podmiot, posiadana, gdyż inny podmiot był posiadaczem samoistnym urządzeń przesyłowych a inny - potencjalnej nieruchomości władnącej. Mając powyższe na uwadze wnioskodawcy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od uczestniczki na rzecz wnioskodawców solidarnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za instancję odwoławczą według przynajmniej podwójnych stawek norm przepisanych ze względu na konieczny nakład pracy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wnioskodawców okazała się częściowo zasadna. Zgodnie z art. 305 2 § 1 k.c. legitymację do zgłoszenia żądania odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu ma właściciel nieruchomości. W chwili wniesienia wniosku wnioskodawcy A. P.
powyżej cytowanej ustawy do zasiedzenia, którego bieg rozpoczął się przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego , stosuje się od tej chwili przepisy tego kodeksu; dotyczy to w szczególności możności nabycia prawa przez zasiedzenie. Zgodnie z § 2 jeżeli termin zasiedzenia według kodeksu cywilnego jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg zasiedzenia rozpoczyna się z dniem wejścia kodeksu w życie; jeżeli jednak zasiedzenie rozpoczęte przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego nastąpiłoby przy uwzględnieniu terminu określonego w przepisach dotychczasowych wcześniej, zasiedzenie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Kodeks cywilny , który wszedł w życie 1 stycznia 1965 roku stanowił w art. 172 § 1 k.c. , iż posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dziesięciu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie), W myśl zaś art. 172 § 2 k.c. po upływie lat dwudziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż termin zasiedzenia upłynął z dniem 1 stycznia 1985 roku przy przyjęciu złej wiary. Tym samym choć Sąd Rejonowy błędnie wskazał, iż początek biegu przedawnienia zaczął biec 1 stycznia 1965 roku, zamiast 1962 roku, to prawidłowo wskazał, iż zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1985 roku na skutek zastosowania regulacji intertemporalnych. Przed 1990 r. obowiązywała zasada jednolitości własności państwowej. Państwo występowało wówczas jako podmiot władzy i podmiot prawa własności, mogło też modyfikować zakres swoich uprawnień. Mienie ogólnonarodowe było przekazywane przez państwo tworzonym przez nie państwowym jednostkom organizacyjnym oraz przedsiębiorstwom państwowym. Te ostatnie były wyposażone w osobowość prawną, nie służyło im jednak do przekazanego im mienia prawo własności. Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 128 k.c. (zmienionym ustawą z dnia 31.01.1989 r. o zmianie ustawy-kodeks cywilny - DZ.U. Nr 3, poz. 11) socjalistyczna własność ogólnonarodowa przysługiwała niepodzielnie państwu, zaś w granicach swej zdolności prawnej państwowe osoby prawne wykonywały w imieniu własnym względem zarządzanych przez nie części mienia ogólnonarodowego uprawnienia płynące z własności państwowej. Przepis ten obowiązywał do 1 lutego 1989 r. i zgodnie z nim przedsiębiorstwa państwowe sprawowały zarząd mieniem państwowym w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 28.10.2009 r. I Aca 540/09,opubl: Legalis). W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 czerwca 1991 r. (III, CZP 38/91, OSNCP 1991, nr 10-12, poz.118) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż zmiana art. 128 k.c. nie spowodowała przekształcenia, przysługującym państwowym osobom prawnym uprawnień do części mienia ogólnonarodowego, pozostających w ich zarządzie w dniu wejścia w życie wymienionej ustawy. Zatem państwowe osoby prawne, w tym przedsiębiorstwa państwowe, mimo iż nie były właścicielami powierzonego im mienia, to jednak obowiązujące prawo tworzone przez państwo nadawało im szereg uprawnień w zakresie rządzenia tym mieniem. Pod rządem jednolitego funduszu własności państwowej dopuszczalne było zasiedzenie nieruchomości państwowej (w tym zasiedzenie nieruchomości gruntowej) wskutek korzystania z niej przez przedsiębiorstwo państwowe, ale zasiedzenie następowało na rzecz Skarbu Państwa, a nie państwowej osoby prawnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 roku). W przedmiotowej sprawie zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1985 roku, a zatem na rzecz Skarbu Państwa. Tym samym kluczowa pozostaje kwestia czy uczestnik (...) spółka z o.o. w P. może powoływać się na zarzut zasiedzenia w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 lipca 2012 roku ICSK 641/11 niepublikowanym w sprawie o zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości rozważał dwie sytuacje w przypadku obrony w postaci zarzutu zasiedzenia. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, fakt nabycia własności (ograniczonego prawa rzeczowego ) w drodze zasiedzenia może być udowodniony jako przesłanka innego rozstrzygnięcia, bez potrzeby uprzedniego ustalania tego faktu w trybie przewidzianym w art. 609 i art. 610 k.p.c. Odwołując się do uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 10 lutego 1951 r., mającej moc zasady prawnej, Ł.C.Prez. 741/50 (OSN 1951, Nr 1, poz. 2) Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że ustalenie faktu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie w innej sprawie niż w postępowaniu o stwierdzenie zasiedzenia jest dopuszczalne wtedy, gdy ustalenie to nie należy do samego rozstrzygnięcia w danej sprawie, lecz stanowi jedynie jego przesłankę. Inaczej jednak przedstawia się sytuacja, gdy uczestnik (pozwany w procesie) twierdzi, iż służebność przez zasiedzenie nabył jego poprzednik prawny. W tym przypadku był to Skarb Państwa albo ewentualnie przedsiębiorstwo państwowe. Ograniczone prawo rzeczowe nabyła zatem osoba trzecia w stosunku do stron procesu. W takiej przeto sytuacji tytuł prawny Skarbu Państwa, lub innego przedsiębiorstwa państwowego, jako osoby trzeciej w stosunku do stron procesu, powinien być dowiedziony w postępowaniu toczącym się w trybie przewidzianym w art. 609 i 610 k.p.c. , z wniosku tej osoby lub z jej udziałem. Zdaniem Sądu Okręgowego choć powyższy wyrok dotyczył sprawy procesowej o zapłatę analogiczna sytuacja występuje w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu. Skoro uczestnik twierdzi, iż doszło do zasiedzenia nieruchomości, ale nie na jego rzecz tylko innego podmiotu, to nie mógł podnosić zarzutu zasiedzenia w tej sprawie, a winien złożyć wniosek o zasiedzenie służebności gruntowej na rzecz Skarbu Państwa. Mając na uwadze, iż w okolicznościach tej sprawy uczestnik nie mógł skutecznie podnieść zarzutu zasiedzenia służebności. Sąd Odwoławczy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej działki nr (...) i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy, tj. wniosku o ustanowienie służebności przesyłu wobec niezasadnego przyjęcia zarzutu zasiedzenia. W pozostałej części na podstawie art. 370 k.p.c. w zw. z art. 13§2 k.p.c. apelację wnioskodawców odrzucił. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania stanowi art. 108 § 2 k.p.c. , zgodnie z którym sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. /-/ J. Borkowicz-Grygier /-/ B. Łagodzińska /-/ A. Drzewiecka
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.