nie jest możliwe. Sąd Okręgowy zanegował trafność poglądu strony powodowej , że zdarzeniem powodującym szkodę było wydanie prawomocnego orzeczenia o uzgodnieniu treści księgi wieczystej. Orzeczenie wydane w trybie art. 1O ustawy o księgach wieczystych i hipotece ma charakter deklaratoryjny, nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny już istniejący. Sąd meriti ostatecznie uznał, że dla rozstrzygnięcia sprawy winien mieć zastosowanie przepis art. 160 k.p.a. , który stanowi samodzielną i wyłączną podstawę roszczeń. Stosownie do treści przepisu art. 160 § 1 i § 5 k.p.a. ( w brzmieniu obowiązującym przed wrześniem 2004 r. ) stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji , służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. Strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania przez organ administracji publicznej , w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej decyzji w sprawie, może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Zastosowanie powyższego przepisu wyklucza zgłoszony skutecznie przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia. Jak wynika z treści § 6 powołanego wyżej przepisu art. 160 k.p.a. roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja, stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 . W ocenie Sądu Okręgowego także normy konstytucyjne nie mogły stanowić samodzielnej podstawy, usprawiedliwiającej zasądzenie dochodzonego roszczenia. Termin "niezgodność z prawem" użyty w art. 77 ust. 1 ma charakter ogólny; pojęcie bezprawności, jako przesłanki odpowiedzialności władzy publicznej kształtowane jest natomiast przez różne unormowania. Artykuł 77 ust. 1 Konstytucji wyraża konstytucyjne prawo do odszkodowania za bezprawne wyrządzenie szkody przez władzę publiczną, jednakże sam przez się nie wskazuje wyczerpująco ani jaka szkoda ma podlegać naprawieniu, ani nie rozstrzyga co decyduje o wymaganej przesłance bezprawności, nie wspominając już o drodze, na jakiej realizacja uprawnienia odszkodowawczego ma nastąpić. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła strona powodowa , zarzucając 1) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez bezpodstawne przyjęcie , że: • nabycie od udziałowca przez powodową Spółkę prawa własności nieruchomości, było z punktu widzenia jej interesów zbędne , • szkoda jaka powstała po stronie Spółki nie może być ustalona jako proste odzwierciedlenie zapłaconej przez powodową Spółkę ceny zakupu nieruchomości , • Syndyk masy upadłości, działający w imieniu Przedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o. w upadłości dokonał w dniu 30 czerwca 2000 r. zbycia składników majątkowych, nie wchodzących w skład tego przedsiębiorstwa, przedmiotowa czynność spowodowała bezpośrednio powstanie szkody, a co za tym idzie w niej należałoby upatrywać ewentualnego źródła odpowiedzialności, • zdarzeniem powodującym szkodę nie było wydanie prawomocnego orzeczenia o uzgodnieniu treści księgi wieczystej, 2) obrazę przepisu art. 77 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie w całości żądania pozwu, bądź też uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Wniósł także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kosztów postępowania przed Sądem I instancji wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swe stanowisko apelujący podniósł, że leżące u podstaw rozstrzygnięcia ustalenia i oceny prawne Sądu I instancji nie uwzględniają , że A. K. nabył od Syndyka masy upadłości Przedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o. z/s w B. przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 55
, regulując szczególne postacie bezprawnego wyrządzenia szkody przez władzę publiczną, ograniczają odpowiedzialność określoną w art. 417 k.c. przez to, że wprowadzają kwalifikowany sposób stwierdzenia bezprawności w przypadku określonych rodzajów aktów władczych. Sąd Okręgowy zasadnie więc uznał, że normy konstytucyjne same w sobie nie mogą w niniejszym postępowaniu przesądzić o zasadności powództwa. Sama generalna zasada odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone obywatelom przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej to za mało. Przesłanki odpowiedzialności, jej ograniczenia bądź wyłączenia muszą znaleźć swe odzwierciedlenie w normach prawnych rangi ustawowej, uszczegóławiających warunki odpowiedzialności. Na aprobatę zasługują także rozważania Sądu Okręgowego, dotyczące niemożności zastosowania, jako podstawy odpowiedzialności art.
Odpowiedzialność odszkodowawcza, wynikająca z tego przepisu wiąże się z decyzjami ostatecznymi i prawomocnymi orzeczeniami – podmiot zainteresowany uzyskaniem odszkodowania musi wyczerpać tok instancji i uzyskać prejudykat , stwierdzający wydanie ostatecznej decyzji lub prawomocnego orzeczenia z naruszeniem prawa. W rozpatrywanej sprawie strona powodowa wiąże odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa z orzeczeniem wydanym w roku 1948 , uznanym następnie za nieważne. Stwierdzenie nieważności nastąpiło w dniu 8 marca 2000 roku. Sam apelujący zauważa, że ta decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W dniu 1 września 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692 - dalej: "ustawa nowelizacyjna"), która dokonała istotnych zmian m.in. w zakresie odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa, wynikającej z wydania wadliwych orzeczeń i decyzji administracyjnych. W wyniku tej nowelizacji, z dniem 1 września 2004 r. uchylony został art. 160 k.p.a. , a odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone wydaniem nieważnej lub niezgodnej z prawem decyzji administracyjnej uregulowana została w art.
Od chwili wejścia w życie omawianej nowelizacji o odszkodowaniu należnym za szkodę wyrządzoną wydaniem takiej decyzji orzekają sądy powszechne, bez konieczności uprzedniego wyczerpania przez poszkodowanego trybu postępowania administracyjnego przewidzianego w art.160 k.p.a. , którego konsekwencją była czasowa niedopuszczalność drogi sądowej. Do dnia 1 września 2004 roku podstawą prawną odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę, powstałą na skutek wydania ostatecznej decyzji administracyjnej z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. był wyłącznie art. 160 k.p.a. , z tym że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r., K 20/02, stronie poszkodowanej przysługiwało pełne odszkodowanie, a nie tylko wyrównanie rzeczywistej szkody ( tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 26 kwietnia 2006 roku w sprawie III CZP 125/05 OSNC 2006/12/194). Odwołując się do uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2008 r., wydanej w sprawie III CZP 101/08 (OSNC 2009/4/57, OSP 2009/10/106) należy stwierdzić, że powołana wyżej regulacja, zmieniająca k.c. nie odwołuje się do bardziej szczegółowych pojęć i nie wiąże stosowania dawnych lub nowych przepisów ani z określonymi zdarzeniami procesowymi, ani z powstaniem szkody czy podstaw odpowiedzialności Skarbu Państwa. Odwołując się do "zdarzeń i stanów prawnych" powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, obejmuje tym pojęciem zarówno zjawiska jednorazowe (zdarzenia), jak i sytuacje trwające jakiś czas, w tym złożone z kilku zdarzeń stany prawne. W literaturze trafnie przyjmuje się, że stany prawne złożone z kilku zdarzeń prawnych można uważać za zrealizowane dopiero wówczas, gdy zaszedł ostatni fakt (zdarzenie), należący do złożonego stanu prawnego. Odnosząc art. 5 ustawy nowelizacyjnej do odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone wydaniem decyzji administracyjnej nieważnej lub sprzecznej z prawem, należy podkreślić, że zarówno na gruncie art. 160 k.p.a. , jak i na gruncie art.
warunkiem dochodzenia roszczeń odszkodowawczych jest wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej nieważnej lub niezgodnej z prawem, wystąpienie szkody w wyniku jej wydania oraz wydanie ostatecznej decyzji nadzorczej, stwierdzającej niezgodność z prawem lub nieważność decyzji wywołującej szkodę. I choć niewątpliwie źródłem szkody i odpowiedzialności Skarbu Państwa jest ostateczna decyzja administracyjna, niezgodna z prawem lub nieważna, to jednak dopiero ostateczna decyzja nadzorcza, stwierdzająca jej nieważność lub niezgodność z prawem jest tym zdarzeniem prawnym, które pozwala na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych i wszczęcie odpowiedniego postępowania administracyjnego lub sądowego. Dopiero zatem uprawomocnienie się decyzji nadzorczej jest decydującym "zdarzeniem prawnym" z punktu widzenia art. 5 ustawy nowelizacyjnej; jeżeli nastąpiło to przed wejściem w życie ustawy, stosuje się dawne przepisy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 grudnia 2006 r., III CZP 99/06 (OSNC 2007, nr 6, poz. 79), na gruncie roszczeń odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 160 k.p.a. źródłem szkody jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej i z tą decyzją wiąże się przesłanka odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa w postaci bezprawności, z tym też zdarzeniem należy łączyć powstanie zobowiązania do naprawienia szkody. Choć zatem przesłanki powstania zobowiązania Skarbu Państwa zrealizowały się wcześniej, z chwilą uprawomocnienia się wadliwej decyzji, to dopiero od chwili uprawomocnienia się decyzji nadzorczej powstała możliwość dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Bez wystąpienia tego zdarzenia prawnego w ogóle nie powstaje możliwość uruchomienia jakiegokolwiek trybu postępowania, nie ma bowiem prejudykatu, umożliwiającego dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Ta złożona konstrukcja prawna, przewidująca konieczność zajścia kilku zdarzeń prawnych dla otwarcia drogi, umożliwiającej dochodzenie odszkodowania od Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną, odpowiada pojęciu "zdarzeń i stanów prawnych" w rozumieniu art. 5 ustawy nowelizacyjnej. Pierwszym zdarzeniem składającym się na stan prawny umożliwiający dochodzenie roszczenia odszkodowawczego jest wydanie wadliwej ostatecznej decyzji administracyjnej wyrządzającej szkodę, a drugim wydanie ostatecznej decyzji nadzorczej. Jak wskazano, złożone zdarzenie prawne następuje dopiero wtedy, gdy wystąpi ostatnie zdarzenie należące do zbioru zdarzeń, od wystąpienia których zależy możliwość dochodzenia roszczenia. Zgodnie z ogólnymi regułami intertemporalnymi, do oceny złożonego zdarzenia prawnego jako całości, należy stosować ustawę, która obowiązywała w chwili, gdy zdarzył się ostatni fakt należący do złożonego stanu faktycznego danego zdarzenia. W rozpoznawanym przypadku tym ostatnim zdarzeniem jest uprawomocnienie się decyzji nadzorczej, stanowiącej prejudykat i nieodzowny warunek dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Dopiero z tą chwilą zamyka się i realizuje, a więc "powstaje", wymagany przez ustawę "stan prawny" złożony z kilku zdarzeń, umożliwiający dochodzenie roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa za wydanie wadliwej decyzji administracyjnej. Jeżeli uprawomocnienie się decyzji nadzorczej nastąpiło przed dniem 1 września 2004 r., to zgodnie z art. 5 ustawy nowelizacyjnej, stosuje się przepisy dawne, a jeżeli po tym dniu, przepisy nowe. Także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że niewątpliwie źródłem szkody i odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa jest wadliwa decyzja administracyjna, której nieważność bądź wydanie jej z naruszeniem prawa stwierdzono w stosownym trybie. Jednak dopiero wydanie (uprawomocnienie się) decyzji nadzorczej stwierdzającej nieważność lub wydanie jej z naruszeniem prawa jest tym zdarzeniem, które powoduje możliwość wystąpienia z żądaniem naprawienia szkody (wyroki NSA: z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 246/08 , z dnia 8 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 697/08 , z dnia 17 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1013/08 i z 24 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1388/08 , z dnia 3 listopada 2009 roku sygn.. akt. I OSK 106/09- -baza LEX 586290) W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, że zarówno orzeczenie numer 45 Ministra Przemysłu i Handlu , jak i decyzja Ministra Gospodarki, stwierdzająca nieważność orzeczenia numer 45 z dnia 14 lipca 1948 roku zapadły przed 1 września 2004 roku. Wobec powyższego argumenty apelującego, dotyczące niemożności zastosowania w niniejszej sprawie art. 160 k.p.a. są chybione . Nie ma także wątpliwości co do tego, że powodowa Spółka ani jej poprzednik prawny nie skorzystali z administracyjnego trybu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, przewidzianego w art. 160 k.p.a. Uzasadniony jest również zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez pozwanego. Brzmienie art. 160 § 6 kpa stanowi wyraźnie , iż roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1k .p.a. albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158 § 2 k.p.a. , że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 . Termin ten rozpoczął swój bieg z już dniem 8 marca 2000 roku (z dniem wydania ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki). Powództwo zostało wytoczone z dniem 1 kwietnia 2010 roku, a zatem ze znaczącym przekroczeniem tego terminu. . Strona pozwana zasadnie odwołała się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie I CSK 499/08 ( Baza LEX 528228) , wskazując że roszczenie o naprawienie szkody, wynikające z decyzyjnego (administracyjnego) stwierdzenia nieważności decyzji, wydanej z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja w przedmiocie takiego stwierdzenia ( art. 160 § 6 k.p.a. ), bez względu na to, kiedy szkoda powstała (lub się ujawniła). Analogiczny pogląd, z tym że w odniesieniu do roszczenia przewidzianego w art. 442 § 1 k.c. , został definitywnie sformułowany w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 17 lutego 2006 r., III CZP 84/05 (OSNC 2006, nr 7-8, poz. 114). Jeżeli zatem wymagalność i przedawnienie roszczenia odszkodowawczego wobec Skarbu Państwa przewidzianego w art. 160 k.p.a. zostały uregulowane w szczególny sposób, to chociaż chodzi tu odpowiedzialność za czyn niedozwolony, nie stosujemy ogólnych przepisów o czynach niedozwolonych i przedawnieniu roszczeń, lecz regulację szczególną zawartą w art. 160 § 6 k.p.a. Pogląd ten można uznać za ugruntowany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Wyraźnie sformułował go Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 26 stycznia 1989 r., III CZP 58/1988 (OSNC 1989, nr 9, poz. 129). Został on także przypomniany w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., III CZP 125/05 (OSNC 2006, nr 12, poz. 194). Za chybione należało także uznać argumenty apelującego, dotyczące powstania szkody dopiero w dniu 3 kwietnia 2007 roku , w więc w dniu uprawomocnienia wyroku, dotyczącego usunięcia niezgodności wpisu w księdze wieczystej KW (...) z rzeczywistym stanem prawnym, po którym nastąpiło wykreślenie powoda, jako wieczystego użytkownika i właściciela budynków. Sąd Apelacyjny podziela pogląd Sądu Okręgowego ,że strona powodowa została pozbawiona prawa wieczystego użytkowania nie z momentem uprawomocnienia orzeczenia w sprawie I C 63/04 Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, ale już w momencie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej , a więc w dniu 8 marca 2000 roku. Wtedy bowiem stało się jasne, że to nie Skarb Państwa, ale spadkobiercy D. i E. B. są właścicielami nieruchomości., co do których poprzednikowi prawnemu strony powodowej służyło prawo wieczystego użytkowania. Sąd meriti podkreślił, że orzeczenie wydane w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece ma charakter deklaratoryjny, nie kształtuje nowego stanu prawnego , a jedynie potwierdza i porządkuje stan istniejący. W tym kontekście rozważenia wymaga, podnoszony w apelacji zarzut pominięcia przez Sąd I instancji ochrony wieczystego użytkownika , płynącej z działania w zaufaniu do wpisów w księgach wieczystych W ostatnim czasie zapadły, powoływane przez apelującego na poparcie zarzutów apelacji, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2011 r. III CSK 159/09 LEX nr 1068053 oraz uchwała Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 15 lutego 2011 r. III CZP 90/10, rozstrzygająca zagadnienie prawne w powyższej sprawie ( OSNC 2011/7-8/76, LEX nr 693990, Biul.SN 2011/2/7). Ich główne tezy są następujące :
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.