Sad powszechny, IV U 1906/12

Sygn. akt IV U 1906/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Elżbieta Ura Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kruczek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. w Rzeszowie sprawy z wniosku M. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. o emeryturę na skutek odwołania M. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. z dnia 24/10/2012 r., znak: SER-E- (...) zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. z dnia 24/10/2012 r., znak: SER-E- (...) w ten sposób, że przyznaje wnioskodawczyni M. T. prawo do emerytury poczynając od dnia 5 września 2012 roku. Sygn. akt IV U 1906/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 24 października 2012 r., znak: SER-E- (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. , na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 5 września 2012 r. odmówił wnioskodawczyni M. T. prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. ustalił, że wnioskodawczyni posiada udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe w wymiarze 8 lat, 5 miesięcy i 27 dni. Organ rentowy nie uznał wnioskodawczyni okresów od dnia 15 marca 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. oraz od 1 kwietnia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r., ponieważ za te okresy wnioskodawczyni zalega z opłaceniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Nadto ZUS nie uznał okresu od 5 września 1967 r. do 7 czerwca 1976 r. jako stałej pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, gdyż gospodarstwo rolne teścia położone było we wsi J. , w której zamieszkiwały cztery osoby, zaś wnioskodawczyni mieszkała w sąsiedniej miejscowości. Z tego względu organ rentowy uznał, że świadczyła ona jedynie pomoc w okresie prac polowych, a nie stałą pracę. Tym samym z racji nieudowodnienia co najmniej 15-lat okresów składkowych i nieskładkowych organ rentowy odmówił przyznania prawa do emerytury. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni M. T. i domagała się zmiany decyzji organu rentowego poprzez przyznanie jej prawa do emerytury. W uzasadnieniu odwołania wnioskodawczyni podkreśliła, że wykonywała stałą pracę w gospodarstwie rolnym swojego teścia W. T. . Miejsce zamieszkania wnioskodawczyni było oddalone od gospodarstwa rolnego teścia o kilkaset metrów i nie stanowiło to przeszkody do stałego wykonywania pracy w tym gospodarstwie w okresie od września 1967 r. do czerwca 1976 r. Odwołująca wykonywała wszystkie prace związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ww. praca stanowiła jej źródło dochodów. W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja odmowna swoją podstawę prawną ma w treści art. 28 oraz 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. ZUS ponownie podkreślił, że nie może uwzględnić okresów prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (od dnia 15 marca 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. oraz od 1 kwietnia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r.) jako okresów składkowych, gdyż nie opłacono za nie składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie zaś do treści art. 6 ust. 1 pkt 14 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresami składkowymi są okresy pozarolniczej działalności gospodarcze, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie. Co do pracy w gospodarstwie rolnym teścia wnioskodawczyni, ZUS uznał, że odwołująca nie spełnia definicji domownika o której mowa w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U.z nr 50 poz. 291 ze zm.). W ocenie organu rentowego wnioskodawczyni zamieszkiwała w innej miejscowości ( P. ) niż miejsca położenia gospodarstwa rolnego ( J. ), co wykluczało stałą pracę w tym gospodarstwie. Nadto u teścia odwołującej mieszkało łącznie 4 domowników, co przesądza o fakcie, że wnioskodawczyni mogła świadczyć jedynie doraźną pomoc. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny. Wnioskodawczyni M. T. zd. M. urodziła się (...) r. W dniu 5 września 2012 r. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury. (k. 1-3 akt emerytalnych) Wnioskodawczyni posiada udowodniony okres 8 lat, 5 miesięcy i 27 dni okresów składkowych (k. 31-32 akt emerytalnych) M. T. zd. M. była od 8 kwietnia 1967 r. żoną R. T. . Od 5 września 1967 r. do 7 czerwca 1976 r. wnioskodawczyni pracowała w gospodarstwie rolnym swojego teścia W. T. położonym w miejscowości J. . Gospodarstwo rolne posiadało powierzchnię 5,04 ha. M. T. początkowo mieszkała z teściami, jednakże z uwagi na warunki lokalowe musiała przeprowadzić się do z powrotem do P. . Miejscowość P. oddalona było o około 1-2 kilometry do J. . Codziennie rano wnioskodawczyni udawała się do domu teściów i tam podejmowała pracę w gospodarstwie. Po zakończonym dniu pracy wracała do siebie do domu w P. . Prace w gospodarstwie wykonywano w większości ręcznie. W gospodarstwie pracowało wówczas pięć osób wnioskodawczyni wraz z mężem, brat męża, teść i teściowa, przy czym mąż wnioskodawczyni pomagał w pracach jedynie po powrocie z pracy. W okresie żniw wnioskodawczyni kosiła zboże przy pomocy kosy. W pole wychodzili w godzinach rannych, a wracali wieczorem. Wnioskodawczyni wykonywała ponadto prace polowe przy ziemniakach (przy sadzeniu ziemniaków i przy wykopkach), omłotach zboża, hodowli zwierząt. Od 20 września 1976 r. wnioskodawczyni podjęła pracę w (...) (...) ” Oddziale w J. . (dowód: k. 9 akt emerytalnych – zaświadczenie z dnia 30 sierpnia 2012 r., k. 10 akt emerytalnych – zaświadczenie o zameldowaniu z dnia 30 sierpnia 2012 r., k 11 akt emerytalnych odpis skrócony aktu małżeństwa, k. 12 akt emerytalnych – zaświadczenie z dnia 8 stycznia 2001 r., k. 28 akt sądowych zeznania świadka K. P. , J. W. , k.33 akt sądowych – zeznania wnioskodawczyni M. T. ) Od 21 maja 2002 r. do 31 grudnia 2004 r. wnioskodawczyni prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, tj. prowadziła (...) . Za okresy od 15 marca 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. oraz od 1 kwietnia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. nie opłacała składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni wskazała, że nie mogła opłacić składek, gdyż nie osiągała wówczas dochodów. (dowód: k. 28-30 i 32 akt emerytalnych, , k.33 akt sądowych – zeznania wnioskodawczyni M. T. ) Sąd dokonał powyższych ustaleń faktycznych na podstawie powołanych dowodów. Sąd uznał za wiarygodny materiał dowodowy dowody z dokumentów albowiem ich autentyczność i treść nie budziły wątpliwości sądu. Dokumenty zostały sporządzone przez powołane do tego osoby, w zakresie przyznanych ich kompetencji i w przepisanej formie. Sąd dał wiarę słuchanym w sprawie świadkom, tj. K. P. , J. W. . Świadkowie, ci w sposób jednoznaczny zeznali, że wnioskodawczyni pracowała w gospodarstwie rolnym swojego teścia W. T. oraz że pracowała tam przez długi okres czasu. Świadkowie co prawda nie podali dokładnego okresu pracy wnioskodawczynie w gospodarstwie, jednakże wskazali, że był to długi okres pracy. Równocześnie wskazali na czynności, które odwołująca wykonywała w tym gospodarstwie. Były to m.in. prace przy żniwach, sianokosach, przy sadzeniu ziemniaków i wykopkach, a także przy omłotach zboża. Z uwagi na treść tych zeznań Sąd dał wiarę również zeznaniom wnioskodawczyni M. T. . Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Odwołanie jest zasadne. Stosownie do treści art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 r., którzy nie osiągnęli okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa w art. 27 ust. 1 pkt. 2, przysługuje emerytura, jeżeli spełnili łącznie warunki, tj. osiągnęli wiek emerytalny, o którym mowa w art. 27 ust. 2 i 3 oraz mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 15 lat dla kobiet i co najmniej 20 lat dla mężczyzn. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wiek emerytalny dla kobiet wynosi co najmniej 60 lat. W niniejszej sprawie spór oscylował wokół legitymowania się przez wnioskodawczynię wymogiem stażu ogólnego wynoszącego co najmniej 15 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Okresem bezspornym było natomiast udowodnienie przez wnioskodawczynię stażu ogólnego w wymiarze 8 lat, 5 miesięcy i 27 dni okresów składkowych. Organ rentowy nie zaliczył wnioskodawczyni okresu pracy w gospodarstwie rolnym teścia od dnia 5 września 1967 r. do 7 czerwca 1976 r., tj. 8 lat i 9 miesięcy i 2 dni, powołując się w zasadzie wyłącznie na dwie okoliczności, tj. zamieszkiwania w innej miejscowości oraz świadczenia jedynie doraźnej pomocy a nie stałej pracy. Okresy składkowe i nieskładkowe zostały określone w art. 5-7 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również następujące okresy, traktując je, z zastrzeżeniem art. 56 , jak okresy składkowe: 1)okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, 2)przypadające przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia, 3)przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Z brzmienia art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynika obowiązek uwzględniania przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia – jeżeli praca ta była wykonywana przed dniem 1 stycznia 1983 r. Art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej dotyczący uzupełnienia stażu pracy okresami pracy w gospodarstwie rolnym, w zakresie niezbędnym do przyznania emerytury, nie zawiera żadnego bliższego określenia rodzaju tego świadczenia. Przyjąć zatem należy, że odnosi się do każdej emerytury. Należy w tym miejscu podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 grudnia 2000 r. (sygn. II UKN 155/00, OSNP 2002/16/394), iż przy ustaleniu prawa do emerytury uwzględnia się okres pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia przed dniem 1 stycznia 1983 r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, w tym także w okresie wakacji szkolnych. W ocenie Sądu Okręgowego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. nie rozważył w sposób należyty wszystkich okoliczności sprawy, a jedynie z góry założył, że wkład pracy wnioskodawczyni do gospodarstwa rolnego nie był znaczny. Na uzasadnienie swojego stanowiska ZUS odwołał się m.in. do definicji domownika zawartej w art. 6 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników . Otóż, domownikiem w rozumieniu art. 6 pkt. 2 ww. ustawy jest osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. ZUS wykluczył możliwość pracy wnioskodawczyni jako domownika ze względu na zamieszkiwanie przez nią w innej miejscowości. Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Przepis wskazuje, że osoba, aby mogła być uznana za domownika, musi co najmniej mieszkać w bliskim sąsiedztwie. Bliskie sąsiedztwo nie wyklucza zatem mieszkania w innej miejscowości. Decydujące znaczenie ma faktyczna odległość, ale też funkcjonalne powiązanie, a nie wyłącznie sztuczny podział administracyjny. Odległość miejsca zamieszkania wnioskodawczyni do gospodarstwa rolnego teścia wynosiła 1-2 km, co w warunkach wiejskich nie może być uznane za duży dystans i może świadczyć o bliskim sąsiedztwie. Przeprowadzone w niniejszej sprawie dowody, w szczególności zeznania świadków, jak i zeznania samej wnioskodawczyni, wskazały, że w gospodarstwie rolnym teścia pracowało łącznie 5 osób. Należy jednak zaznaczyć, że mąż odwołującej R. T. jedynie pomagał w gospodarstwie po godzinach swojej podstawowej pracy. Sam fakt więc świadczenia pracy w gospodarstwie przez kilka osób nie może przesądzać, że nie była to stała praca, a jedynie doraźna pomoc. Należy zauważyć, że gospodarstwo miało powierzchnię ponad 5 ha, a większość prac wykonywano na nim ręcznie. Stała praca kilku osób była więc podstawą do jego prawidłowego prowadzenia. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, obejmującego zarówno uprawy roślinne jak i zwierzęta gospodarskie, były rozdzielone pomiędzy domowników. Zeznania wnioskodawczyni, że codziennie rano przychodziła do domu teściów i rozpoczynała pracę w gospodarstwie są wiarygodne. W tym okresie wnioskodawczyni nie wykonywała innej pracy zarobkowej i trudno uznać za prawdopodobne, aby prze okres ponad 8 lat nie wykonywała ona żadnej pracy. Należy podkreślić, że obowiązek pomocy i pracy w gospodarstwie rolnym, czy to własnym, rodziców czy teściów był zakorzeniony w społeczeństwie. Z tego też względu należało uzupełnić okres składkowy wnioskodawczyni w oparciu o art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS o okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Nie było jednak dopuszczalne uwzględnienie przy ogólnym stażu pracy okresów wykonywania działalności pozarolniczej, za które wnioskodawczyni nie opłaciła składki. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresami składkowymi są okresy ubezpieczenia. Jednakże z uwagi na treść art. 5 ust. 4 pkt. 1 ww. ustawy przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty dla płatników składek, zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe – nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki, mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tym okresie. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie i dotyczy ona okresów od 15 marca 2003 r. do 30 kwietnia 2003 r., od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. oraz od 1 kwietnia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. Okoliczność nieosiągania dochodów w powyższych okresach jest bez znaczenia dla obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem ekonomicznym. Podsumowując powyższe rozważania, należy wskazać, że po uwzględnieniu na podstawie art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okresu pracy wnioskodawczyni w gospodarstwie rolnym teścia, legitymuje się ona co najmniej 15 letnim okresem składkowym i nieskładkowym, a zatem spełnia wszystkie przesłanki opisane w art. 28 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależniające przyznanie prawa do emerytury dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. T. prawo do emerytury od dnia 5 września 2012 r., tj. od dnia złożenia wniosku.