Sad powszechny, VIII Ca 289/13

Sygn. akt VIII Ca 289/13 POSTANOWIENIE Dnia 21 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Rafał Krawczyk (spr.) Sędziowie: SSO Małgorzata Kończal SSO Włodzimierz Jasiński Protokolant: sekr. sądowy Natalia Wilk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2013 r. sprawy z wniosku (...) Spółki Akcyjnej w G. z udziałem R. P. , E. S. i Skarbu Państwa - Starosty T. o zasiedzenie służebności przesyłu na skutek apelacji uczestników R. P. i E. S. od postanowienia Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 3 kwietnia 2013 r. sygn. akt XI Ns 1857/12 p o s t a n a w i a :

1. oddalić apelację,
2. ustalić, iż każdy z uczestników ponosi koszty związane ze swym udziałem w postępowaniu odwoławczym. Sygnatura akt: VIII Ca 289/13 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Toruniu, stwierdził, że (...) S.A. w G. nabyła przez zasiedzenie służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu: z dniem 31 grudnia 2006 roku co do linii 110 kV (...) (dawniej (...) i z dniem 30 czerwca 2008 roku co do linii 110 kV (...) , na nieruchomości stanowiącej własność E. S. i R. P. , położonej w miejscowości P. , gmina Ł. , oznaczonej w ewidencji gruntów numerem (...) dla której Sąd Rejonowy w Toruniu prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) , polegającą na znoszeniu istnienia na nieruchomości obciążonej i w przestrzeni nad i pod powierzchnią tej nieruchomości urządzeń przesyłowych i instalacji elektroenergetycznych w postaci opisanych wyżej linii oraz na prawie korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do eksploatacji, konserwacji, remontu i modernizacji tych urządzeń i instalacji wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren nieruchomości odpowiednim sprzętem. Zasadnicze motywy tego orzeczenia były następujące: właścicielami nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę ewidencyjną (...) o powierzchni 8,4500 ha położonej w miejscowości P. KW nr (...) są w ramach wspólności łącznej spółki cywilnej (...) . Linia napowietrzna wysokiego napięcia 110 kV (...) (obecnie (...) ) została wybudowana w 1976 r. Fragment linii napowietrznej wysokiego napięcia 110 kV (...) (obecnie (...) ) został umieszczony nad nieruchomością stanowiącej działkę nr (...) . Linia napowietrzna (...) została wybudowana najpóźniej w kwietniu 1978 r. a podłączona pod napięcie w czerwcu 1978 r. Jej fragment został umieszczony nad działką nr (...) . Linie te były użytkowane od momentu posadowienia do chwili obecnej. Nadto Sąd ustalił, że wnioskodawca jest następcą prawnym Zakładów (...) . Decyzją z 8 marca 1996 r. nr (...) Urzędu Wojewódzkiego w T. stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez poprzednika wnioskodawcy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w T. przy ul. (...) nr (...) wraz z nabyciem własności wzniesionych na niej budynków stanowiących własność Skarbu Państwa. Oceniając powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, ze zostały spełnione ustawowe przesłanki zasiedzenia. Spełniony został warunek wykonania trwałych i widocznych urządzeń. Nie budziła sporów data posadowienia przedmiotowych urządzeń a co za tym idzie, data rozpoczęcia korzystania z nich w zakresie odpowiadającym służebności przesyłu. Sąd I instancji uznał nadto, że posiadanie polegające na korzystaniu z trwałych i widocznych urządzeń posadowionych na nieruchomości przez przedsiębiorstwo energetyczne może być uznane za posiadanie w dobrej wierze z chwilą jego objęcia, na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli ; jednak poprzednicy prawni wnioskodawcy nie byli w dobrej wierze. Przyjęcie dobrej wiary jest możliwe tylko wówczas gdy powyższe następowało na podstawie wskazanej ustawy, a jej przepisy przewidywały że wstęp na nieruchomość a tym samym objęcie w posiadanie służebności odbywało się na podstawie decyzji odpowiedniego organu, w szczególności wydawanego na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości . W materiale dowodowym sprawy brak jest jednak decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem Sądu I instancji uzasadnione było doliczenie przez wnioskodawcę okresu posiadania biegnącego na rzecz Skarbu Państwa w czasie gdy posiadanie było wykonywane przez przedsiębiorstwo państwowe, gdyż na mocy decyzji wojewody z dnia 8 marca 1996 r. wydanej na postawie art. 2 ust. 1-3 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, na mocy której doszło do przeniesienia na poprzednika wnioskodawcy użytkowania wieczystego a w rezultacie także posiadania służebności. Początkowe terminy zasiedzenia Sąd określił na 31 grudnia 1976 r. oraz 30 czerwca 1978 r., a końcowe, z uwagi na upływ ich pod rządami znowelizowanego przepisu art. 172 k.c. , odpowiednio na 31 grudnia 2006 r. co do linii (...) oraz 30 czerwca 2008 r. w stosunku do linii (...) . Uczestnicy E. S. i R. P. złożyli apelację od powyższego postanowienie, zarzucając:
3. naruszenie art. 285 § 1 i 2 k.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że dopuszczalne jest zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu (m.in. przy braku wskazania służebności władnącej)
4. naruszenie art. 5 k.c. w zw. z art. 287 k.c. i art. 288 k.c. poprzez niezastosowanie Wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie wniosku w całości oraz o zasądzenie na ich rzecz od wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie solidarnie od uczestników na jego rzecz kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelację należało oddalić. Ustalenia faktyczne Sądu I instancji są prawidłowe, znajdują odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, nie są tez kwestionowane w apelacji, zatem Sąd Okręgowy przyjmuje je za swoje i czyni podstawą własnego rozstrzygnięcia. Zasadniczy zarzut apelacji sprowadza się do braku prawnej możliwości zasiedzenia służebności przesyłu przed upływem terminów zasiedzenia licząc od wprowadzenia tej instytucji do kodeksu cywilnego . Należy zatem przywołać stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w uchwale z dnia 7 października 2008 r. (III CZP 89/08, Lex nr 458125), konsekwentnie aprobowane w praktyce orzeczniczej, także tutejszego Sądu Okręgowego, zgodnie z którym funkcjonalna wykładnia art. 285 § 2 k.c. przemawia za dopuszczeniem ustanowenia służebności mającej na celu zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa, a nie nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. Jak wskazał Sąd Najwyższy, służebność o treści odpowiadającej służebności przesyłu odpowiada co do istoty wymogom z art. 285 k.c. , gdyż polega na prawie do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie związanym z działaniem przedsiębiorstwa przesyłowego. Zastosowaniu art. 285 k.c. do stanów faktycznych sprzed 3 sierpnia 2008 r. tj. sprzed wejścia w życie art. 305 1 i nast. k.c. nie sprzeciwia się to, że tradycyjna służebność gruntowa powinna być powiązana z konkretną nieruchomością władnącą i mieć na celu zwiększenie jej użyteczności, podczas gdy służebność przesyłu (i odpowiadająca jej treściowo służebność gruntowa) wchodzi w skład przedsiębiorstwa ( art. 551 k.c. ), a więc jej nabycie w drodze zasiedzenia (tak jak ustanowienie) następuje przez przedsiębiorcę, a nie przez właściciela nieruchomości władnącej. Przy instytucji przesyłu, a więc i służebności gruntowej przy przyjęciu funkcjonalnej wykładni art. 285 § 2 k.c. kategoria nieruchomości władnącej w ogóle nie występuje, więc oznaczenie takiej nieruchomości jest dla ustanowienia lub nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu niepotrzebne. Tym samym Sąd Okręgowy nie podziela poglądu zawartego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02 (OSNC z 2003 r. nr 11 poz. 142) oraz w przytoczonym w apelacji postanowieniu z dnia 8 września 2006 r. (II CSK 112/06, Lex nr 193240), w myśl którego okoliczność, że służebność gruntowa zwiększy użyteczność przedsiębiorstwa prowadzonego przez właściciela nieruchomości nie może automatycznie wykluczać istnienia nieruchomości władnącej. Zarzut naruszenia art. 285 § 1 i 2 k.p.c. należy zatem uznać za nieskuteczny. Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 5 k.c. w zw. z art. 287 k.c. i art. 288 k.c. Argumentacja uczestników w tej części sprowadza się do braku skonsultowania przebiegu służebności i znaczącego utrudniania korzystania z nieruchomości obciążonej wskutek przebiegu linii (...) . Jednak skarżącym umyka, że determinanty przebiegu służebności wynikające z art. 287 k.c. i art. 288 k.c. mają zastosowanie wyłącznie przy ustanawianiu tego ograniczonego prawa rzeczowego , i nie mogą służyć korygowaniu przebiegu służebności w toku postępowania o stwierdzenie zasiedzenia, skoro służebność ta już powstała i to w konkretnym kształcie. Jest przecież jasne, że postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia służebności ma charakter deklaratoryjny i może jedynie usankcjonować rzeczywisty przebieg i zakres służebności. Ewentualnie zmiany w tym zakresie mogą nastąpić w trybie art. 291 k.c. lub 294 k.c. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2010 r., III CZP 36/10, OSNC z 2010 nr 12 poz.163). Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację ( art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ) oraz ustalił, że każdy z uczestników poniesienie koszty postępowania za II instancję stosownie do swego udziału w sprawie ( art. 520 § 1 k.p.c. ).