← Polska

Sad powszechny, III AUa 1423/15

Sygn. aktIII AUa 1423/15 III AUz 203/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący:

§ 2k.p.c.

orzekł o zmianie decyzji, zaś na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. i 98 k.p.c. orzekł o kosztach zastępstwa procesowego ustalając ich wysokość zgodnie z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości poczwórnej stawki minimalnej. Apelację od powyższego rozstrzygnięcia złożył organ rentowy, zarzucając: 1/ naruszenie prawa materialnego, a to : - art. 6 ust. 1 pkt. 5 w związku z art. 8 ust. 6 oraz art. 12 ust. l ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że M. Z. nie prowadziła działalność gospodarczej pod nazwą (...) Zakład (...) i konsekwencji tego nie odpowiada za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tj. emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz ubezpieczenie zdrowotne powstałe w okresach od stycznia 1999r. do września 2003r. za siebie i zatrudnionych pracowników; - art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że M. Z. w okresie od stycznia 1999r. do września 2003r. nie prowadziła działalności gospodarczej, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika wniosek odmienny; - art. 758 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1988r. o działalności gospodarczej przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że M. Z. w okresie od stycznia 1999r. do września 2003r. w ogóle nie prowadziła działalności o charakterze wyczerpującej definicję działalności gospodarczej; 2/ naruszenie przepisów postępowania, a to : - art. 233 § 1 k.p.c. statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów poprzez błąd w ustalenia faktycznych mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na dowolnym, bezpodstawnym przyjęciu, iż M. Z. nie prowadziła działalności gospodarczej, podczas gdy biorąc pod uwagę całokształt okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności prawomocny wyrok skazujący odwołującą za popełnienie przestępstwa w ramach prowadzonej działalności gospodarczej taki wniosek nie jest uprawniony; - art. 11 zd. 1 k.p.c. statuującego zasadę związania ustaleniami wydanego w postępowaniu karnym wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa przez brak jego uwzględnienia, co miało istotny wpływ na wynika sprawy; - art.

§ 1k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że istnieją podstawy do uwzględnienia odwołania wobec błędnego ustalenia, że odwołująca w spornym okresie nie prowadziła działalności gospodarczej; - art.

§ 2k.p.c.

poprzez jego zastosowanie i zmianę decyzji organu rentowego pomimo istnienia uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że M. Z. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i z tego tytułu obowiązana jest opłacać składki na ubezpieczenia społeczne. Wskazując na powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm przepisanych. Odwołująca się wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Zażalenie na postanowienie zawarte w punkcie drugim wyroku złożyła M. Z. , zarzucając naruszenie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu . Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i zasądzenie na jej rzecz kwoty 28.800zł oraz kosztów postępowania zażaleniowego. Zdaniem skarżącej, Sąd winien zastosować § 6 pkt 7 w/w rozporządzenia i określić wysokość wynagrodzenia pełnomocnika w odniesieniu do wartości przedmiotu sporu, zasądzając czterokrotność tak ustalonej stawki. Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 28 stycznia 2014r. oddalił apelację organu rentowego, zaś z zażalenia M. Z. zmienił punkt drugi zaskarżonego wyroku i podwyższył zasądzoną tam kwotę do wysokości 3.600zł. Nadto Sąd orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i zażaleniowego. Wskutek skargi kasacyjnej wniesionej przez organ rentowy Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2015r. uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że skoro z prawomocnego wyroku karnego wynika, że M. Z. w okresie od stycznia 1999 r. do grudnia 2001 r. jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i odpowiedzialna za odprowadzanie składek ZUS, działając czynem ciągłym w sposób złośliwy i uporczywy naruszyła prawa pracownicze wynikające ze stosunku ubezpieczenia społecznego poprzez nieuregulowanie składek ZUS, to wszystkie te ustalenia, określające znamiona czynu zabronionego popełnionego przez ubezpieczoną i decydujące o ich prawnokarnej kwalifikacji, wiążą sąd z mocy art. 11 k.p.c. w sprawie o wysokość należności z tytułu składek. Jednym z tych ustaleń jest zaś to, że ubezpieczona dopuściła się zarzucanego jej czynu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Przyjmując z kolei, że ubezpieczona prowadziła działalność gospodarczą w okresie wskazanym w wyroku karnym, tym samym należy także uznać, że podlegała ona w tym czasie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Również na ubezpieczonej, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą (...) i zatrudniającej pracowników, ciążył (przynajmniej w okresie wskazanym w wyroku karnym) obowiązek zapłaty składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd Apelacyjny po ponownym rozpoznaniu apelacji zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego zasługuje na uwzględnienie jedynie w części dotyczącej zaległości składkowych M. Z. za okres do stycznia 1999r. do grudnia 2001r. Stosownie do treści art. 398.20 k.p.c. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Oznacza to, że Sąd drugiej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, nie może interpretować ani przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego odmiennie niż wynika to z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny, uznając za zasadny zarzut naruszenia art. 11 k.p.c. , wskazuje, że Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że prawomocne skazanie odwołującej się, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą za niepłacenie składek ubezpieczeniowych, nie oznacza, że M. Z. istotnie taką działalność prowadziła. Zgodnie bowiem z treścią przepisu art. 11 k.p.c. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Tym samym Sąd w niniejszym postępowaniu związany jest ustaleniami prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Kaliszu z dnia 20 czerwca 2098r. wydanego w sprawie VIII K 484/08, z którego wynika, że M. Z. w okresie od stycznia 1999r. do grudnia 2001r., jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i odpowiedzialna za odprowadzanie składek ZUS, działając czynem ciągłym w sposób złośliwy i uporczywy naruszyła prawa pracownicze wynikające ze stosunku ubezpieczenia społecznego poprzez nieuregulowanie składek ZUS. W konsekwencji należy zatem przyjąć, że odwołująca się prowadziła w okresie wskazanym w powyższym wyroku działalność gospodarczą, a tym samym zobowiązana była, stosownie do treści art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015r., poz.121), jako płatnik składek, do opłacania składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych w tym okresie pracowników, jak również sama podlegała ona wówczas - z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej - obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i obowiązana była do opłacania z tego tytułu składek. W odniesieniu natomiast do odpowiedzialności odwołującej się za zaległości składkowe w pozostałym okresie wskazanym w decyzji z 14 marca 2011r., a nieobjętym wyrokiem sądu karnego, tj. w okresie od stycznia 2002r. do września 2003r. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż M. Z. faktycznie nie prowadziła wówczas działalności gospodarczej, a zatem nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika bowiem, że odwołująca się firmowała jedynie działalność gospodarczą prowadzoną przez M. G.

(1). Ustalenia Sądu I instancji w tym zakresie – co do czasokresu od stycznia 2002r. do września 2003r. - Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Wbrew zarzutom apelacji, Sąd Okręgowy przeprowadził w tym zakresie szerokie postępowanie dowodowe a zebrany materiał dowodowy poddał wszechstronnej ocenie, bez naruszenia granic wyznaczonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy przekonująco uzasadnił przyczyny, dla których uznał, że M. Z. nie prowadziła działalności gospodarczej słusznie podnosząc, że same materialne przejawy działań odwołującej się w imieniu firmy (...) , takie jak podpisywanie umów, składanie deklaracji do ZUS i urzędu skarbowego, czy występowanie w przetargach nie świadczą o rzeczywistym prowadzeniu przez nią tej działalności, gdyż miały one jedynie uwiarygodnić na zewnątrz prowadzenie firmy a zarazem ukryć fakt, że w istocie działalność tę prowadził M. G.
(1). Przypomnieć w tym miejscu należy, że co do zasady sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, dokonując wyboru określonych środków dowodowych. Ugruntowane są zapatrywania, że jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Wyłącznie w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub, gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Podkreślić przy tym należy, że organ rentowy nie wskazał w apelacji na konkretne uchybienia Sądu w tym zakresie, powołując się wyłącznie na nieuwzględnienie przez Sąd Okręgowy wyroku karnego, a który to zarzut nie dotyczy okresu od stycznia 2002r. W konsekwencji, w ocenie Sądu Apelacyjnego, w zakresie ustaleń dotyczących okresu od stycznia 2002r. do września 2003r. Sąd Okręgowy poprawnie zebrał i rozważył wszystkie przedstawione dowody oraz ocenił je w sposób nie naruszający swobodnej oceny dowodów, uwzględniając w ramach tej oceny zasady logiki i wskazania doświadczenia życiowego. Gromadząc i oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd nie uchybił zasadom procedury cywilnej. Za niezasadny uznał też Sąd Apelacyjny zarzut naruszenia art. 758 § 1 k.p.c. w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z 23 grudnia 1988r. o działalności gospodarczej . Przede wszystkim należy podkreślić, że w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego treść tej decyzji wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 1999r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000/15/601). Kontrolna rola sądu musi zatem korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, gdyż zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Skoro zaś z objętej sporem decyzji jednoznacznie wynika, że M. Z. została uznana za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i z tego tytułu podlegającą ubezpieczeniom społecznym oraz zobowiązaną do opłacania składek, to rozważania dotyczące ewentualnej działalności odwołującej się w ramach umowy agencyjnej pozostają poza osnową tej decyzji. W świetle powyższych okoliczności należy przyjąć zatem, że M. Z. nie prowadziła od stycznia 2002r. do września 2003r. działalności gospodarczej w rozumieniu art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy systemowej. Za działalność gospodarczą bowiem, zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z 19 listopada 1999r. Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178) w brzmieniu obowiązującym do 21 sierpnia 2004r., uważa się zarobkową działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatację zasobów naturalnych, wykonywaną w sposób zarobkowy i ciągły. Stosownie zaś do ust. 2 tego artykułu przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz nie mająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność, o której mowa w ust. 1 . Niewątpliwie działalność gospodarczą cechuje zarobkowy i zawodowy charakter, ekonomiczna klasyfikacja oraz wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. Takich cech nie miała zaś działalność odwołującej się w w/w okresie. Nie miała ona bowiem zamiaru uczestniczyć w obrocie gospodarczym, a działania, jakie wówczas podejmowała, wykonywane były faktycznie na rzecz M. G.
(1), którego działalność firmowała. Skoro zaś odwołująca się nie była w wymienionym wyżej okresie osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, to nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, a tym samym nie była zobowiązana do opłacania składek na to ubezpieczenie. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym w ten sposób, że ustalił, iż M. Z. nie odpowiada za zaległości składkowe za okres od stycznia 2002r. do września 2003r., oddalając odwołanie w pozostałym zakresie, zaś na mocy art. 385 k.p.c. apelację w pozostałej części, jako bezzasadną, oddalił. Odnosząc się do zażalenia odwołującej się na postanowienie zawarte w punkcie drugim zaskarżonego wyroku należy zgodzić się z zawartym w nim stanowiskiem, że przedmiotowa sprawa nie jest sprawą o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego, gdyż dotyczy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tym samym wynagrodzenie pełnomocnika winno być ustalone w oparciu o treść § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jedn. tekst: Dz. U. z 2013r., poz. 461), tj. z odniesieniem do wartości przedmiotu sporu. Sąd Apelacyjny nie dostrzega jednak podstaw do zasądzenia tego wynagrodzenia w wysokości czterokrotności stawki minimalnej, gdyż nie uzasadnia tego ani nakład pracy pełnomocnika, ani też charakter sprawy. Jednocześnie, wobec dokonanej przez Sąd Apelacyjny zmiany wyroku Sądu I instancji oraz uwzględniając wartość przedmiotu sporu, należy uznać, że odwołująca się jest stroną wygrywającą sprawę w rozumieniu art. 98 § 1 k.p.c. jedynie w 16%, co skutkuje – z mocy art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 397§ 2 k.p.c. - zmianą zaskarżonego postanowienia przez podwyższenie zasądzonej w nim kwoty do kwoty 576zł (16% ze stawki 3.600zł) i oddaleniem zażalenia w pozostałej części na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. , o czym Sąd orzekł w pkt II ppkt 1 wyroku. Uznając przy tym, że zażalenie odwołującej się zostało uwzględnione w nieznacznej części, stosownie do treści art. 102 k.p.c. , Sąd Apelacyjny postanowił nie obciążać Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kosztami postepowania zażaleniowego. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, tj. przy uwzględnieniu, że organ rentowy wygrał sprawę w drugiej instancji w 84%, ustalając ich wysokość w oparciu o treść § 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 4 pkt 2 w związku z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (84% z 3.600zł = 3.024zł za drugą instancję + 1.800zł za postępowanie kasacyjne). Przewodnicząca: Sędziowie:

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.