Sygn. akt VU 400/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 sierpnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSR del. Urszula Sipińska-Sęk Protokolant st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2013 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z wniosku J. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o emeryturę na skutek odwołania J. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 21 lutego 2013 r. sygn. (...) oddala odwołanie. Sygn. akt V U 400/13 UZASADNIENIE Wnioskodawca J. K. wystąpił w dniu 31 stycznia 2013 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z wnioskiem o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury przewidzianej dla pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze lub w szczególnych warunkach. Decyzją z dnia 21 lutego 2013r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury, podnosząc iż nie udowodnił wymaganych przepisami 15 lat pracy w warunkach szczególnych. ZUS nie zaliczył wnioskodawcy do pracy w szczególnych warunkach okresu od dnia 1 lipca 1971r. do 10 lipca 1974r. w K. R. w G. z uwagi na nie przedstawienie przez wnioskodawcę dowodów na wykonywanie pracy w szczególnych warunkach oraz okresu od dnia 1 czerwca 1990r. do dnia 31 stycznia 1998r., gdyż wnioskodawca wykonywał pracę na podstawie umowy agencyjnej, a nie umowy o pracę. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji w dniu 5 marca 2013r. J. K. wniósł o jej zmianę i przyznanie mu prawa do emerytury. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawca J. K. , urodzony w dniu (...) , pobierający rentę, na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymował się okresem ubezpieczenia w rozmiarze 25 lat, w tym stażem pracy w szczególnych warunkach wynoszącym 5 lat 7 miesięcy i 22 dni ( okres od 10 października 1984r. do 31 maja 1990r. ). Wnioskodawca nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego (okoliczność bezsporna). W okresie od dnia 1 lipca 1971r. do 10 lipca 1974r. J. K. był zatrudniony K. R. w G. . (dowód: oświadczenie z dnia 17 maja 2004r. – k.15 akt rentowych) Od dnia 1 czerwca 1990r. do 31 stycznia 1998r. J. K. świadczył usługi agencyjne na rzecz Lasów Państwowych Nadleśnictwa P. . Wnioskodawca wydzierżawiał od Nadleśnictwa P. ciągnik, którym wykonywał usługi jako kierowca na rzecz Nadleśnictwa. ( dowód: świadectwo pracy z dnia 20 lutego 1998r. – k. 23 akt rentowych, zaświadczenie z dnia 27 kwietnia 2004r. – k. 27 akt rentowych, zaświadczenie z dnia 30 grudnia 2003r. – k. 29 akt rentowych, świadectwo z dnia 15 stycznia 2013r. – k. 5 akt emerytalnych) Sąd Okręgowy zważył co następuje : Odwołanie nie jest uzasadnione. Stosownie do art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 r.) osiągnęli: 1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.
- Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2). W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawcy należało zatem rozpoznać w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:
- osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,
- ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną między stronami było to, czy wnioskodawca posiada wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawca ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 25 lat, ukończył 60 lat i nie pozostaje w stosunku pracy. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Prawidłowe rozumienie pojęcia pracy w szczególnych warunkach nie jest możliwe bez wnikliwej analizy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Zgodnie z § 1 rozporządzenie stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". W myśl § 2 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracowniczym. Stosownie do art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowę o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. A contr ario osoba zatrudniona na innej podstawie prawnej niż wskazana w &2 k.p. nie jest pracownikiem. A zatem nie jest pracownikiem osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej oraz umowy o pracę nakładczą. Pracownikami nie są również członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Pracownikiem jest strona stosunku pracy. Z zestawienia § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w zw. z art. 2 k.p. wynika, że określone w nich świadczenia przysługują tylko pracownikom zatrudnionym na podstawie: umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę, w pełnym wymiarze czasu pracy przy pracach (na stanowiskach pracy) wskazanych w załączniku do tego aktu. Takie też stanowisko zostało wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 maja 1986 r. II UR 6/86, w którym stwierdzono, że świadczenia z tytułu pracy w szczególnych warunkach przysługują tylko pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę i wykonującym stale oraz w pełnym wymiarze czasu prace określone przepisami ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Z rozważanym zagadnieniem wiąże się również uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 1986 r. III UZP 20/85, w której stwierdzono, że przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin , normujące świadczenia dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, nie mają zastosowania do osób wykonujących prace nakładcze. Z kolei w uchwale z dnia 22 sierpnia 1986, III UZP 31/86 Sąd Najwyższy stwierdził, że okres wykonywania rzemiosła nie podlega wliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach, wymaganego do przyznania wzrostu emerytury z tytułu takiej pracy. Natomiast w wyroku z dnia 12 lutego 2004r. w sprawie II UK 246/03 Sąd Najwyższy podniósł, że okres wykonywania czynności na podstawie umowy agencyjnej, mimo że objęty ubezpieczeniem, nie jest wliczany do okresu pracy w szczególnych warunkach, od osiągnięcia którego uzależnione jest uprawnienie do wcześniejszej emerytury. W będącej przedmiotem osądu sprawie, fakt zatrudnienia wnioskodawcy w spornym okresie od 1 czerwca 1990r. do dnia 31 stycznia 1998r. na podstawie umowy agencyjnej był bezsporny między stronami. Fakt ten potwierdzają zgromadzone w aktach ZUS dokumenty w postaci świadectwa pracy z dnia z dnia 20 lutego 1998r., zaświadczenia z dnia 27 kwietnia 2004r., zaświadczenia z dnia 30 grudnia 2003r. Również wnioskodawca - składając przed Sądem wyjaśnienia – nie kwestionował faktu, iż był agentem, wręcz przeciwnie sam przyznał tę okoliczność. Stosunek prawny łączący ubezpieczonego z Nadleśnictwem P. w spornym okresie należy zatem rozpatrywać w aspekcie umowy agencyjnej, a nie umowy o pracę. Nie zmienia tej okoliczności wystawienie ubezpieczonemu przez Nadleśnictwo P. świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 15 stycznia 2013r., potwierdzającego, że w całym okresie od dnia 10 października 1984r. do 31 stycznia 1998r. J. K. wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace na stanowisku kierowcy ciągnika, który to okres zalicza się do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. (Dz. U z 1983r. nr 8 , poz. 43) – wykaz A dział VIII poz.
- Świadectwo pracy nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 k.p.c. , nie korzysta zatem z domniemania prawdziwości i autentyczności, a li tylko dokumentem prywatnym i jako taki stanowi jedynie dowód tego, że osoba która je podpisała złożyła oświadczenie w nim zawarte ( art. 245 k.p.c. ). Świadectwo pracy samo przez się nie tworzy zatem praw podmiotowych ani ich nie pozbawia. A zatem fakt wystawienia przez pracodawcę wnioskodawcy świadectwa pracy w szczególnych warunkach, które uwzględnia sporny okres, nie oznacza, że wnioskodawca taką pracę w istocie wykonywał. Wobec zakwestionowania prawdziwości świadectwa pracy w tym aspekcie przez organ rentowy, ciężar wykazania tej okoliczności spoczywał na wnioskodawcy, który jednak nie podjął żadnej inicjatywy dowodowej w tym zakresie. O tym, czy praca jest wykonywana w szczególnych warunkach nie decyduje li tylko rodzaj wykonywanej pracy – jak chce skarżący - ale także stosunek prawny, w ramach którego ta praca jest świadczona. Mimo zatem, że wnioskodawca w całym okresie od 10 października 1984r. do 1 stycznia 1998r. – jak wynika ze świadectwa pracy - pracował jako kierowca ciągnika, tylko okres jego pracy w ramach pracowniczego stosunku pracy od dnia 10 października 1984r. do 31 maja 1990r. podlega zaliczeniu do pracy w szczególnych warunkach. Świadczenie usług jako kierowca ciągnika w okresie od dnia 1 czerwca 1990r. do 1 stycznia 1998r. jako wykonywane w ramach umowy cywilnoprawnej – umowy agencyjnej, nie podlega zaliczeniu do pracy w szczególnych warunkach na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.). Jak sama bowiem nazwa wskazuje rozporządzenie to ma wyłącznie zastosowanie do pracowników, a wnioskodawca w spornym okresie nie był pracownikiem tylko agentem. Osoby świadczące pracę na podstawie umowy agencyjnej (umowy zlecenia) nie mogą być utożsamione z pracownikami w rozumieniu przepisów kodeksu pracy . Według orzecznictwa Sądu Najwyższego, przy ocenie charakteru stosunku prawnego łączącego strony należy uwzględniać specyfikę funkcjonowania podmiotu zatrudniającego, przy czym nazwa umowy (umowa agencyjna) i odwołanie się w jej treści do przepisów Kodeksu cywilnego przemawia przeciwko zakwalifikowaniu jej jako umowy o pracę. Nawet określenie w umowie czynności z zastrzeżeniem ich osobistego wykonywania w określonych dniach i godzinach nie przesądza o nawiązaniu stosunku pracy, ponieważ takie elementy występują też w stosunkach cywilnoprawnych (por. wyrok z dnia 6.10.1998 r., I PKN 389/98 - OSNAPiUS 1999 nr 22, poz. 718, a także wyrok z dnia 15.10.1999 r., I PKN 307/99, OSNAPiUS 2001 nr 7, poz. 214). Wnioskodawca w niniejszej sprawie, jak już wyżej zaznaczono, nie kwestionował charakteru swojego zatrudnienia w Nadleśnictwie P. . Przyznał bowiem , iż w spornym okresie był zatrudniony na podstawie umowy agencyjnej, a nie na podstawie umowy o pracę. Wyjaśnił, że na rzecz Nadleśnictwa P. wykonywał osobiście usługi wydzierżawionym przez siebie ciągnikiem jako kierowca. Pracowniczy stosunek pracy łączył ubezpieczonego z Nadleśnictwem P. tylko w okresie od 10 października 1984r. do 31 maja 1990r. i okres ten został zaliczony wnioskodawcy do stażu pracy w szczególnych warunkach przez organ rentowy. Od dnia 1 czerwca 1990r. charakter wykonywanej przez wnioskodawcę pracy na rzecz Nadleśnictwa P. uległ diametralnej zmianie. Praca wykonywana przez ubezpieczonego nie podlegała już bowiem reżimowi prawno pracowniczemu, a reżimowi cywilnoprawnemu. Umowa agencyjna należy do grupy umów cywilnoprawnych. W praktyce wspólnym mianem tych umów obejmuje się zarówno umowy agencyjne uregulowane w kodeksie cywilnym ( art. 758-764 k.c. ), jak i umowy na warunkach zlecenia ( art. 734-751 k.c. ). Biorąc zatem pod uwagę, że J. K. w spornym okresie od 1 czerwca 1990r. do 31 stycznia 1998r. świadczył usługi agencyjne na rzecz Nadleśnictwa P. , a wykonywanie czynności na podstawie cywilnoprawnej umowy agencyjnej, nie jest zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, okresu takiej działalności nie można zaliczyć do pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. Określenie warunków w jakich ta praca była świadczona przez wnioskodawcę jest tu bez znaczenia, gdyż z uwagi na świadczenie jej poza pracowniczym stosunkiem pracy, jej wykonywanie nie może być uznane za pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Wnioskodawca nie udowodnił również szczególnego charakteru wykonywanej pracy w okresie zatrudnienia w K. R. w G. od dnia 1 lipca 1971r. do 10 lipca 1974r. Na okoliczność swojego zatrudnienia przedstawił jedynie oświadczenie K. R. w G. z dnia 17 maja 2004r. potwierdzające fakt jego zatrudnienia w spornym okresie. Z oświadczenia tego nie wynika w jakim charakterze wnioskodawca pracował, ani co należało do jego stałych obowiązków. Co więcej z oświadczenia tego nie wynika nawet, czy ubezpieczony był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy. Na rozprawie wnioskodawca wyjaśnił, że w K. R. pracował jako kierowca ciągnika. Jego wyjaśnienia, jako nie poparte żadnymi dowodami, należy uznać za gołosłowne. Wnioskodawca pomimo spoczywającego na nim ciężaru dowodu, o czym został pouczony zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 17 czerwca 2012r., doręczonym mu w dniu 21 czerwca 2013r. zobowiązującym go do wskazania miejsca przechowywania akt osobowych oraz do złożenia wniosków dowodowych w sprawie - świadków mogących potwierdzić charakter zatrudnienia, nie wywiązał się z tego obowiązku. Na marginesie należy dodać, że nawet gdyby wnioskodawca wykazał świadczenie pracy w szczególnych warunkach w okresie od dnia 1 lipca 1971r. do 10 lipca 1974r., to wobec cywilnoprawnego zatrudnienia w okresie od 1 czerwca 1990r. do dnia 1 stycznia 1998r. i tak nie legitymowałby się 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych. Mając zatem na względzie, iż w toku procesu wnioskodawca nie wykazał, aby spełnił przesłankę wykonywania pracy w warunkach szczególnych w ilości co najmniej 15 lat, Sąd Okręgowy uznał, iż nie spełnił on wymaganych prawem warunków do uzyskania prawa do emerytury, zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z tych też względów, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.