Sad powszechny, VIII Ca 290/13

Sygn. akt VIII Ca 290/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Rafał Krawczyk (spr.) Sędziowie: SSO Małgorzata Kończal SSO Włodzimierz Jasiński Protokolant: sekr. sądowy Natalia Wilk po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2013 r. w Toruniu na rozprawie sprawy z powództwa Z. B. przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt I C 504/10

1. prostuje oczywistą niedokładność w rubrum zaskarżonego wyroku przez oznaczenie przedmiotu sprawy „o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności” w miejsce błędnie wpisanego „o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji”,
2. oddala apelację,
3. nie obciąża powoda kosztami procesu za instancję odwoławczą. Sygnatura akt: VIII Ca 290/13 UZASADNIENIE Powód Z. B. w pozwie przeciwko (...) sp. z o.o. żądał, po ostatecznym sprecyzowaniu roszczenia, pozbawienia wykonalności nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wydanego przez Sąd Rejonowy w sprawie I Nc 1375/99 dnia 11 października 1999 r. Wyrokiem z dnia 6 marca 20013 r. Sąd Rejonowy w Toruniu oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach stosownie do wyniku sporu. Podstawą tego orzeczenia były następujące ustalenia faktyczne: w dniu 30 sierpnia 1995 r. powód zawarł z (...) S.A. Oddział w K. , którego następcą prawnym jest (...) S.A. umowę kredytu w kwocie 15.267,15 zł. na zakup samochodu V. (...) . Zabezpieczeniem kredytu był weksel in blanco oraz prawo zastawu na w/w pojeździe. Pośrednikami finansowymi w uzyskaniu kredytu byli W. K. i P. W. prowadzący spółkę cywilną (...) , których łączyło z bankiem porozumienie dotyczące postępowania w przypadku nieregulowania zobowiązań przez kredytobiorców. Powód nie spłacał terminowo kredytu, wobec czego bank postawił kredyt w stan natychmiastowej wymagalności i wezwał go do ostatecznego uregulowania wszelkich należności związanych z tym kredytem tj. kwoty 19.979,22 zł. W dniu 16 września 1996 r., wskazani pośrednicy kredytowi uregulowali zobowiązania powoda wobec banku w kwocie 20.189,91 zł. i wstąpili w prawa i obowiązki zaspokojonego wierzyciela. Dotychczasowy wierzyciel poinformował powoda o przejściu praw i obowiązków wynikających z umowy kredytowej. W dniu 15 października 1996 r. powód wydał wskazanym wyżej pośrednikom samochód stanowiący zabezpieczenie. W dniu 4 listopada 1996 r. bank wydał im weksel in blanco wystawiony przez kredytobiorcę. Pośrednicy zbyli pojazd należący do powoda. W dniu 2 czerwca 1999 r. zawarli z (...) S.A. umowę powierniczego przeniesienia wierzytelności im przysługujących wynikających z weksli, w tym z weksla powoda, w celu dochodzenia przez bank należności z nich wynikających na drodze sądowej. Weksel powoda został wypełniony na kwotę 39.667,92 zł., obejmującą 20.189,91 zł należności głównej i 19.478,01 zł odsetek ustawowych od 16 września 1996 r. do dnia 2 sierpnia 1999 r. Powód nie wykupił weksla. W związku z tym bank wystąpił na drogę sądową, zaś w dniu 11 października 1999 r. Sąd Rejonowy w Toruniu w sprawie I Nc 1375/99 wydał nakaz zapłaty uwzględniający powództwo w całości tj. co do kwoty 39.667,92 zł. z odsetkami ustawowymi od dnia 26 sierpnia 1998 r. oraz kosztami postępowania w kwocie 2.719,20 zł. Od powyższego nakazu zapłaty powód wniósł zarzuty, powołując się na zaspokojenie dochodzonego roszczenia, jednak zostały one odrzucone z uwagi na nieuiszczenie części opłaty od zarzutów, od której nie został zwolniony. W dniu 14 czerwca 2002 r. pośrednicy kredytowi zawarli z bankiem porozumienie, na mocy którego nastąpiło zwrotne przeniesienie wierzytelności wynikającej powyższego nakazu. W dniu 10 lutego 2005 r. zbyli wierzytelność objętą nakazem zapłaty na rzecz pozwanej spółki, która uzyskała na swoją rzecz klauzulę wykonalności. Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji uznał roszczenie powoda za bezzasadne. Zdaniem tego Sądu, podstawą powództwa opozycyjnego z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. nie może być zarzut spełnienia świadczenia w sytuacji, gdy powód mógł się na tę okoliczność powołać w postępowaniu, w którym wydano przeciwko niemu nakaz zapłaty, lecz jego zarzuty zostały odrzucone z uwagi na nieuiszczenie zapłaty. Powód zaskarżył powyższy wyrok apelacją w całości, zarzucając naruszenie:
4. art. 321 § 1 k.p.c. poprzez wydanie wyroku co do roszczenia nie objętego żądaniem pozwu i nierozpoznanie przez Sąd I instancji istoty sprawy poprzez wydanie sentencji wyroku w sprawie o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji, w wypadku gdy przedmiotem sprawy było roszczenie o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności oparte o art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. ;
5. art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, w wypadku gdy zgodnie z jego treścią dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części w oparciu o zarzut spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie;
6. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej w miejsce swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie w postaci zeznań powoda Z. B. i nieprzyznanie im wiary w zakresie kluczowej dla sprawy kwestii szczegółów dotyczących stanu technicznego samochodu marki V. (...) , nr rej. (...) w październiku 1996 r. w wypadku, gdy nie były one sprzeczne z żadnym z dowodów zgromadzonych w sprawie, ponadto w pozostałym zakresie Sąd I instancji dał wiarę zeznaniom powoda i nie było żadnych podstaw do ich kwestionowania także w tej części, uwzględniając ponadto okoliczność, iż nie kwestionowała ich także strona przeciwna;
7. art. 217 § 3 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku dowodowego powoda o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy z zakresu wyceny samochodów na okoliczność ustalenia wartości przedmiotowego samochodu wg jego stanu i cen na październik 1996 r. (moment przekazania samochodu przez powoda wspólnikom spółki (...) na poczet zadłużenia), w wypadku gdy okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności dla ustalenia wysokości świadczenia spełnionego przez powoda i zakresu wygaśnięcia wierzytelności należącej wówczas do wspólników spółki (...) , dochodzonej obecnie przez pozwanego, gdy jednocześnie przeprowadzenie opinii na podstawie danych zebranych na temat przedmiotowego samochodu jest dla rzeczoznawcy fizycznie możliwe;
8. art. 230 k.p.c. poprzez brak uznania za przyznane twierdzeń powoda Z. B. dotyczących szczegółów stanu technicznego samochodu marki V. (...) , nr rej. (...) w październiku 1996 r. w wypadku, gdy nie wypowiedziała się co do nich strona przeciwna a jednocześnie wbrew twierdzeniom Sądu I instancji nie były one sprzeczne z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, lecz wzajemnie się z nim uzupełniały;
9. art. 230 k.p.c. poprzez brak uznania za przyznane twierdzeń powoda Z. B. popartych prywatną opinią biegłego załączoną do pisma procesowego powoda z dnia 17.01.2010 r., iż wartość samochodu V. (...) na dzień 15.10.1996 r., tj. przekazania go wspólnikom spółki (...) wynosiła 16.400,- zł., mimo wezwania pozwanego przez Sąd I instancji do ustosunkowania się do w/w prywatnej opinii pod rygorem uznania w/w okoliczności za przyznaną i nieustosunkowania się do niej przez pozwanego;
10. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci umowy z dnia 17.07.1997 r. sprzedaży przedmiotowego samochodu V. (...) zawartej między wspólnikami spółki cywilnej (...) s.c. P. W. i W. K. a K. D. , na okoliczność ustalenia wartości i stanu w/w samochodu na dzień jego sprzedaży, mimo zgłoszenia takiego wniosku przez powoda w piśmie procesowym z dnia 7.02.2012 r., jego uwzględnienia do realizacji przez Sąd I instancji i wysłania wezwania do P. W. i W. K. do przedłożenia umowy, a następnie mimo braku odpowiedzi ze strony wspólników spółki (...) pozostawienia tego wniosku dowodowego przez Sąd bez rozpoznania. Wniósł o uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o jego zmianę i pozbawienie przedmiotowego tytułu wykonawczego wykonalności w zakresie kwoty 31.578 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 26 sierpnia 1999 r. do dnia zapłaty, a nadto o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu. W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja powoda podlegała oddaleniu. Ustalenia faktyczne Sądu I instancji w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia są prawidłowe, mają odzwierciedlenie w zebranych dowodach i nie są kwestionowane w apelacji, zatem Sąd Okręgowy przyjmuje je za własne i czyni postawą swego orzeczenia. Chybiony jest najdalej idący zarzut apelacji, dotyczący orzeczenia co do roszczenia nieobjętego żądaniem i w efekcie nierozpoznanie istoty sprawy. Zdaniem Sądu Okręgowego, w sytuacji gdy sentencja orzeczenia sprowadza się do oddalenia powództwa, o przedmiocie rozstrzygnięcia nie może przesądzać samo jego określenie zamieszczenie w rubrum, które może błędne choćby wskutek oczywistej omyłki. Decydujące jest natomiast żądanie zgłoszone przez powoda i zindywidualizowane przytoczonymi przezeń okolicznościami faktycznymi. W sprawie niniejszej nie ma wątpliwości, że przedmiotem rozpoznania było, po ostatecznym sprecyzowaniu żądania przez powoda, pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego. Odmienne oznaczenie przedmiotu sprawy w sentencji orzeczenia, a także w protokołach rozpraw w toku postępowania, było oczywistą niedokładnością, która została przez Sąd Okręgowy sprostowana na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. Kolejny zasadniczy zarzut dotyczył dopuszczalności oparcia powództwa opozycyjnego na zarzucie spełnienia świadczenia w sytuacji, gdy zarzut ten był już podnoszony w środku zaskarżenia kwestionowanego orzeczenia, jednak środek ten został odrzucony. Zgodnie z art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może powództwo oprzeć także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie. Decydująca dla sprawy jest więc wykładnia zawartego w tym przepisie sformułowania „jeżeli zarzut ten nie był przedmiotem rozpoznania w sprawie”. Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do argumentacji przedstawionej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2012 r. (III CZP 16/12, OSNC z 2012 r. nr 11 poz. 129) podjętej na kanwie zbieżnego co do istoty stanu faktycznego. W jej świetle, literalna wykładnia analizowanego pojęcia byłaby nie do zaakceptowania z uwagi na sprzeczność z podstawowymi zasadami procesu cywilnego w postaci prawomocności materialnej orzeczeń co do istoty sprawy oraz powagi rzeczy osądzonej, gdyż oznaczałaby dopuszczenie w procesie opozycyjnym korekty wyników przeprowadzonego postępowania rozpoznawczego, zmaterializowanych w prawomocnym wyroku, z powołaniem się na niezgłoszony lub pominięty w tym postępowaniu (prawidłowo lub błędnie) zarzut spełnienia świadczenia. Należy zatem odwołać się do wyniku wykładni systemowej i przyjąć, że w art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. chodzi o każdy zarzut wskazujący na wygaśnięcie obowiązku stwierdzonego w tytule wykonawczym tylko wówczas, gdy nie mógł być rozpoznany i uwzględniony w orzeczeniu stanowiącym tytuł egzekucyjny, mimo iż dotyczy zdarzeń sprzed zamknięcia rozprawy, jeżeli z powodu ustawowych ograniczeń kognicyjnych (a więc ustawowy zakaz). Sąd Okręgowy nie podziela natomiast stanowiska prezentowanego w apelacji, odwołującego się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2008 r. (IV CSK 170/08, Lex nr 453008) i uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 47/10, OSNC z 2010 r. nr 12 poz. 165), w myśl którego podstawą powództwa opozycyjnego przewidzianego w art. 840 § 1 pkt 2 in fine k.p.c. może być zarzut spełnienia świadczenia, jeżeli został zgłoszony w czasie postępowania rozpoznawczego przez pozwanego, lecz nie rozpoznano go albo w wyniku przeoczenia, albo na skutek prekluzji procesowej. Taki bowiem wynik interpretacji zaburza spójność systemu postępowania cywilnego, umożliwiając stronom, które wskutek własnych błędów proceduralnych doprowadziły do nierozpoznania w postępowaniu rozpoznawczym okoliczności związanych ze spełnieniem świadczenia. Sąd Okręgowy zgadza się ze skarżącym, że zgłoszenie zarzutu spełniania świadczenia w środku zaskarżenia następnie odrzuconym i nierozpoznanym nie różni się co do skutku i zawinienia strony od okoliczności zgłoszenia przez stronę zarzutu objętego prekluzją dowodową. Rzecz w tym, że zdaniem Sądu w żadnej z tych sytuacji zarzut spełnienia świadczenia nie mógłby stanowić podstawy powództwa opozycyjnego. Nie można więc przyznać racji apelującemu, że założeniem nowelizacji art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. było umożliwienie stronom obrony przez dochodzeniem nienależnego świadczenia w każdym wypadku, także gdy zarzut ten mógł zostać skutecznie zgłoszony w postępowaniu rozpoznawczym. Trzeba podkreślić, że powództwo opozycyjne nie stanowi alternatywnej wobec procesu metody obrony dłużnika opartej na tych samych okolicznościach. Przesądzenie powyższej kwestii jest wystarczające do oddalenia apelacji i czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do pozostałych zarzutów podniesionych przez skarżącego. Dlatego też Sąd Okręgowy oddalił apelację ( art. 385 k.p.c. ). Nadto Sąd Okręgowy uznał, że podłoże sprawy, jak też niejednolitość poglądów judykatury co do przedmiotu procesu i w konsekwencji zależność rozstrzygnięcia wyłącznie od poglądu prawnego przyjętego przez skład orzekający, składają się na szczególnie uzasadniony wypadek uprawniający do odstąpienia od obciążania powoda kosztami procesu za drugą instancję ( art. 102 k.p.c. ).