Sad powszechny, II Cz 723/15

(1)przeciwko pozwanemu Towarzystwu (...) w W. o zapłatę i ustalenie na skutek zażalenia powoda od postanowienia Sądu Rejonowego w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 10 września 2015 r., sygn.. akt I C 2010/15 postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Ostrowie Wielkopolskim oddalił wniosek powoda o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ustalił, że powód wraz z żona mają łączny dochód w wysokości 3.900 zł z tytułu umowy o pracę. M. S.

(1)otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2500 zł, a żona M. S.

(2)w wysokości 1400 zł. Nadto powodowie są właścicielami lokalu mieszkalnego o pow. 61 m 2 . Natomiast wydatki ponoszone przez stronę powodową obejmują należności związane ze spłatą kredytu hipotecznego, kredytów gotówkowych oraz zakupem żywności i dojazdem do pracy, a także opłatami m.in. za czynsz, prąd, telefon. Ponadto zważył, że zasadą jest odpłatność dostępu do sądu, a instytucja zwolnienia od kosztów sądowych odstępstwem od niej. Obowiązkiem natomiast każdego potencjalnego uczestnika postępowania sądowego jest wykazanie minimum zaradności i poczynienie odpowiednich kroków do pozyskania środków na prowadzenie sprawy sądowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84, LEX nr 8623, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 lutego 2014 r., III APz 2/14, LEX nr 1425520). Nie ma też żadnych podstaw do przyjmowania, ze inne zobowiązania takie jak np. konieczność spłacania kredytów ma pierwszeństwo przed kosztami sądowymi (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 18 października 2012 r., I Acz 1699/12, LEX nr 1220608). Należy pamiętać że obciążenie strony kosztami sądowymi których wysokość nie przewyższa jej jednomiesięcznych dochodów nie oznacza, iż nie jest ona w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r., I CZ 151/83, OSNC z 1984 nr 5 poz. 82), a zwolnienie od kosztów sądowych winno być udzielane wyjątkowo, w szczególnie uzasadnionych okolicznościach, osobom nie mającym jakichkolwiek możliwości opłacania tych kosztów (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 stycznia 2013 r., II AUz 365/12, LEX nr 1254360). Zażalenie od powyższego postanowienia złożył powód zaskarżając je w całości. Zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie art. 233 kpc w zw. z art. 328 § 2 kpc przez arbitralną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przez błędną ocenę możliwości majątkowych i zarobkowych oraz usprawiedliwionych wydatków powoda, a także nie wzięcie pod uwagę rozmiarów opłaty sądowej w kwocie 472,00 zł oraz zaliczek na biegłych sądowych w niniejszej sprawie, które to dowody wnioskowane przez powoda są konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy i w rezultacie ustalenie możliwości majątkowych i zarobkowych powoda w zbyt dużej wysokości, - -błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że sytuacja majątkowa i zarobkowa powoda pozwala mu na uiszczenie kosztów sądowych, w tym zaliczek na poczet opinii biegłych, które to dowody są wnioskowane przez powoda, podczas gdy zdaniem strony powodowej możliwości majątkowe i zarobkowe powoda nie pozwalają mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszym postanowieniu bez uszczerbku koniecznego jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszym postanowieniu bez uszczerbku koniecznego dla niego i jego rodziny utrzymania, w związku z czym, na zasadzie art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. uzasadnione jest zwolnienie powoda od kosztów sądowych w całości. W oparciu o te zarzuty wniósł o zmianę postanowienia i zwolnienie powoda od ponoszenia kosztów sądowych w całości. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 z późn. zm.) strona dokonująca czynności procesowej, od której należy pobrać opłatę sądową, co do zasady obowiązana jest ponieść te koszty, gdyż sprawy cywilne są prowadzone na koszt stron. W sytuacjach wyjątkowych, a w stosunku do osób fizycznych, taką sytuację wyjątkową opisuje art. 102 ust. 1 cytowanej ustawy, może się ona ubiegać o zwolnienie od kosztów sądowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy. Nie bez znaczenia jest fakt, iż w razie przegrania sporu przez osobę zwolnioną od kosztów sądowych - następuje to na koszt Skarbu Państwa, a więc wszystkich podatników. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP . Dlatego też zwolnienia mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, LEX nr 393645 oraz z dnia 31 lipca 2008 r., II FZ 297/08, LEX nr 493855). W swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wyraził również pogląd, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób najuboższych, które bez drastycznego ograniczenia bieżących kosztów związanych z ich egzystencją nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Chodzi zatem o sytuacje, w których strona nie tylko wykaże, że nie posiada bieżących dochodów, czy też jakichkolwiek oszczędności na pokrycie ewentualnych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym, ale również nie jest w stanie w żaden sposób takich środków zdobyć w oparciu o majątek, którego jest właścicielem. Ubiegający się o taką pomoc winien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., II CZ 104/84). Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi do utrzymania (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., I CZ 99/80). Wskazać również należy, że instytucja zwolnienia od kosztów nie służy utrzymaniu dotychczasowego poziomu życia, skoro granicą określoną w art. 102 u.k.s.c. jest utrzymanie konieczne wnioskującego i jego rodziny, lecz ma uczynić realną drogę sądową, na skutek indywidualizacji opłaty sądowej. W związku z powyższym należy podkreślić, że powód wnosi o zwolnienie go od kosztów sądowych dlatego, że zaciągnął zobowiązania kredytowe, które utrudniają mu uzyskanie środków na opłacenie kosztów. Te zobowiązania wynoszą – zgodnie z oświadczeniem powoda - kwotę 1400 zł miesięcznie W tej sytuacji nie można uznać, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Do niezbędnych kosztów utrzymania nie można bowiem wliczać konieczności spłaty kredytów zaciągniętych celem osiągnięcia wyższego poziomu konsumpcji . Każdy obywatel ma prawo dążyć do osiągnięcia tego wyższego poziomu ale nie kosztem kredytowania jego wydatków w zakresie kosztów sądowych przez Państwo. Zwolnienie powoda od kosztów sądowych – z uwagi na obciążenia kredytowe – byłoby nadużyciem przepisu art. 102 ustawy o kosztach sądowych. Powód jest w stanie nie tylko uiścić opłatę ale również opłacić tymczasowo koszty opinii biegłych. Żaden więc z zarzutów zawartych w zażaleniu nie jest zasadny. Nie może ulegać wątpliwości, że osoby o zamożności powoda nie mogą korzystać z pomocy Państwa celem prowadzenia procesu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych służy zupełnie innym celom, których widocznie skarżący zupełnie nie rozumie. Mając powyższe na uwadze należało, zgodnie z art. 385 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. , orzec jak w sentencji.