Sad powszechny, IV U 725/14

Sygn. akt IV U 725/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2015r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Jacek Witkowski Protokolant st. sekr. sądowy Dorota Malewicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2015r. w S. odwołania (...) Sp. z o.o. w S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 12 maja 2014 r. Nr (...) - (...) w sprawie (...) Sp. z o.o. w S. z udziałem zainteresowanej A. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym I. oddala odwołanie; II. zasądza od (...) Sp. z o.o. w S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. kwotę 60 (sześćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt IV U 725/14 UZASADNIENIE Decyzją nr (...) z dnia 12 maja 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. , na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 38, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 210 § 1 k.s.h. , art. 22 § 1 k.p. i art. 58 § 1 k.c. , stwierdził, że A. R. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 8.07.2013 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że umowy o pracę zawarte w dniach 8.07.2013 r. oraz 31.08.2013 r. z A. R. jako członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez osobę nieumocowaną do tej czynności są bezwzględnie nieważne i nie mogą być konwalidowane poprzez jakiekolwiek inne czynności dorozumiane zgodnie z treścią art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. i art. 210 k.s.h. Brak nawiązania stosunku pracy poprzez faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cech podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy, zdaniem organu rentowego, powoduje, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że zawarta przez strony umowa wywołała skutek w postaci objęcia ubezpieczonej A. R. pracowniczym ubezpieczeniem społecznym. Odwołanie od ww. decyzji złożył płatnik składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w S. . W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 1 lipca 2013 r. Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników spółki (...) sp. z o.o. podjęło uchwałę w sprawie powołania pełnomocnika do reprezentowania spółki w umowie z członkiem zarządu. Potwierdzono okoliczność zawarcia umów o pracę pomiędzy A. R. a spółką reprezentowaną przez M. R. . Nadto wyjaśniono, że konieczność zatrudnienia ubezpieczonej na podstawie umowy z dnia 31 sierpnia 2013 r. w pełnym wymiarze czasu pracy wynikała ze zmniejszenia się zatrudnienia innych osób, np. E. K. zmniejszono wymiar czasu pracy z całego do ½ etatu, a od grudnia 2013 r. rozwiązano umowę o pracę z ww. pracownikiem. Od dnia podpisania umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy zakres obowiązków A. R. zwiększył się. Zmianie uległa również ilość wykonywanych przez nią prac, co wynikała z faktu zakupu we wrześniu 2013 r. dodatkowych maszyn produkcyjnych: foliownicy i znakowarki. A. R. świadczyła pracę w biurze w S. przy ul. (...) , przeważnie w godzinach 8:00-16:00, pięć dni w tygodniu, a po jej zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy, zysk firmy znacznie się zwiększył. W spółce (...) sp. z o.o. nie była powoływana Rada Nadzorcza, zaś do zawarcia umowy o pracę z A. R. , będącą członkiem zarządu spółki, powołany został M. R. – także członek zarządu. W ocenie odwołującego się, umowy o pracę zawarte pomiędzy spółką a ubezpieczoną były ważne, co uprawnia ubezpieczoną – zważając na jej niezdolność do pracy – do zasiłku chorobowego (odwołanie, k. 1-3 a.s.). W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie, k. 8-10v a.s.). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: M. R. oraz jego żona A. R. dnia 10 czerwca 2009 r. zawarli umowę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pod firmą (...) Sp. z o.o. z siedzibą w K. L. . Udziały w kapitale zakładowym spółki zostały objęte po połowie (50% udziałów) przez każdego z małżonków (§ 8 umowy spółki). Zgodnie z zapisem § 14 ww. umowy organami spółki są: Zgromadzenie Wspólników i Zarząd. Nie ustanowiono Rady Nadzorczej. Zarząd (...) sp. z o.o. jest dwuosobowy, a w jego skład wchodzi A. R. jako prezes zarządu oraz M. R. jako wiceprezes zarządu. Każdy z członków zarządu jest uprawniony do samodzielnej reprezentacji spółki (§ 19 umowy spółki). W § 18 ust. 3 umowy spółki zawarto zastrzeżenie, że przy zawieraniu umowy pomiędzy spółką a członkiem zarządu spółkę reprezentuje pełnomocnik powołany przez Zgromadzenie Wspólników. Spółka zajmuje się wydawaniem (...) , drukiem wizytówek, katalogów reklamowych, produkcją reklam wielkoformatowych, działalnością związana z przygotowaniem do druku oraz inną działalnością związaną z usługami reklamowymi. (...) sp. z o.o. reprezentowana przez M. R. zawarła w dniu 8 lipca 2013 r. umowę (określoną jako „umowa o pracę”) z drugim członkiem zarządu A. R. na czas nieokreślony w wymiarze ¼ etatu na stanowisku prezesa spółki za miesięcznym wynagrodzeniem zasadniczym brutto wg minimalnej płacy krajowej. W dniu 31 sierpnia 2013 r. w taki sam sposób została zawarta druga umowa o pracę z A. R. , z tym że w pełnym wymiarze czasu pracy za miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 5.000 zł brutto. Ubezpieczona A. R. została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownik płatnika składek (...) sp. z o.o. od dnia 8 lipca 2013 r. W wyniku przeprowadzonej kontroli płatnika składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie przedłożonych dokumentów oraz uzyskanych w toku kontroli informacji stwierdził, że umowy o pracę z A. R. zostały zawarte z naruszeniem zasad reprezentacji z art. 210 k.s.h. , gdyż zostały podpisane przez drugiego członka zarządu działającego w imieniu spółki na podstawie umocowania określonego w Krajowym Rejestrze Sądowym (każdy członek zarządu reprezentuje spółkę samodzielnie), przy czym brak było stosownej uchwały Zgromadzenia Wspólników powołującej pełnomocnika do zawierania umów między spółka a członkiem zarządu. Naruszenie zasad reprezentacji określonych w art. 210 § 1 k.s.h. powoduje bezwzględną nieważność czynności prawnych na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Co więcej, organ rentowy wskazywał, że w (...) sp. z o.o. nie występowała ani Rada Nadzorcza, ani pełnomocnik powołany uchwałą Zgromadzenia Wspólników, tym samym spółka nie mogła złożyć oświadczenia w sposób dorozumiany poprzez dopuszczenie A. R. do pracy. Na podstawie wyjaśnień i zeznań złożonych przez M. R. w toku postępowania przed Sądem, ustalono, że przed 2013 r. A. R. , od początku pełniąca funkcję Prezesa Zarządu Spółki, zajmowała się sprawami pracowniczymi, w tym wraz z mężem decydowała o zatrudnianiu oraz brała udział w ustalaniu zakresów obowiązków. Jeszcze przed zatrudnieniem na umowę w spółce ubezpieczona wdrażała się w pracę jako redaktor naczelny, czyli wybierała i redagowała teksty do (...) , decydowała o wyborze zamieszczanych artykułów. Jak wyjaśnił M. R. , do obowiązków ubezpieczonej należał nadzór nad Gazetą (...) , pozyskiwanie klientów, nowych zleceń, nadzorowała pracę pozostałych pracowników, wykonywała projekty graficzne ważnych zleceń, weryfikowała faktury zakupowe w firmie (k. 27-27v a.s.). Wskazał, że nadzór nad pracą ubezpieczonej sprawował zarząd spółki. A. R. nie miała jednoosobowego zwierzchnika (k. 64 a.s.). Małżonkowie wspólnie uzgadniali, co pozostało do zrobienia i jakie są cele (k. 27v a.s.). Nadto M. R. stwierdził, że „oboje nadzorowaliśmy pracę pracowników, ja może mniej. Po zatrudnieniu żony w dużej mierze się wycofałem”. Dopiero po narodzinach dziecka, zrezygnował z innej pracy i więcej czasu poświęcił (...) sp. z o.o. (k. 28 a.s.). O ciąży A. R. małżonkowie dowiedzieli się na przełomie listopada i grudnia 2013 r. (k. 28 a.s.). Ubezpieczona potwierdziła, że od lutego 2014 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, co było związane z ciążą (k. 29 a.s.). Zeznania świadków przesłuchanych w sprawie, jak również A. R. i M. R. słuchanych w charakterze strony, potwierdziły, że ubezpieczona w okresie zatrudnienia w (...) sp. z o.o. faktycznie wykonywała czynności obejmujące m.in. redagowanie gazety, kontakt z klientami, sprawdzanie prac grafików, pozyskiwanie nowych klientów, zarządzenie firmą, nadzorowanie pracowników. Od lipca 2013 r. ubezpieczona codziennie przychodziła do pracy. Jak wskazała świadek M. B. przed lipcem 2013 r., kontaktami z pracownikami zajmował się M. R. , zaś pozyskiwaniem klientów E. K. (k. 41v a.s.). Dokonując oceny prawnej sprawy należy wskazać, że zgodnie z art. 11 k.p. nawiązanie stosunku pracy, bez względu na jego podstawę prawną, wymaga zgodnego oświadczenia woli stron - pracodawcy i pracownika. Wola osoby dokonywającej czynności prawnej może być wyrażona w sposób wyraźny lub w sposób dorozumiany. Od swobody kontraktowania określonej w art. 11 k.p. należy jednak odróżnić, w ocenie Sądu, zasady dotyczące reprezentacji spółki. Zasady te kształtuje w pierwszej kolejności umowa spółki oraz przepisy ustawy mające charakter bezwzględnie obowiązujący, w tym art. 210 § 1 k.s.h. , który stanowi, iż w umowie między spółką a członkiem zarządu oraz w sporze z nim - spółkę reprezentuje rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Przepis ten wyłącza prawo reprezentacji spółki przez zarząd w razie zawierania umowy między spółką a członkiem zarządu. Nie różnicuje on czynności prawnych, wobec czego dotyczy wszystkich umów między spółką a członkiem zarządu, bez względu na to czy mają związek z funkcją pełnioną przez niego w zarządzie spółki. Wobec tego również zawarcie umowy o pracę wymaga zachowania wymogów z art. 210 § 1 k.s.h. Wymagane jest więc do tego oświadczenie rady nadzorczej lub pełnomocnika powołanego uchwałą zgromadzenia wspólników, które nie może być zastąpione oświadczeniem (uchwałą) innego organu. Czynności dokonane wbrew nakazowi określonemu w art. 210 § 1 k.s.h. skutkują bezwzględną nieważnością, co wynika z art. 58 k.c. W niniejszej sprawie Uchwała Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. , w skład którego wchodzi A. R. i M. R. , w sprawie powołania M. R. jako pełnomocnika spółki do podpisania w jej imieniu umowy o pracę z członkiem zarządu spółki datowana na dzień 1 lipca 2013 r. została przedłożona dopiero wraz z odwołaniem od decyzji. Uchwała ta została złożona w oryginale i to w dwóch egzemplarzach (jeden jako załącznik do odwołania, zaś drugi jako „odpis” załącznika znajdujący się w aktach organu rentowego), co wzbudziło uzasadnione wątpliwości Sądu odnośnie podjęcia powołanej uchwały Zgromadzenia Wspólników w dacie wskazanej w protokole Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników, tj. w dniu 1 lipca 2013 r. Trudno jest bowiem uznać za zasadne sporządzanie protokołów nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników i podejmowanych przez nie uchwał oraz listy obecności wspólników w kilku egzemplarzach (kilku oryginałów) już w momencie podejmowania uchwały. Powyższe wskazuje, że ww. uchwała mogła zostać sporządzona dopiero na potrzeby niniejszego postępowania, gdy ubezpieczona i płatnik składek zapoznali się z treścią decyzji organu rentowego i znali pokontrolne wnioski. Sąd zwrócił także uwagę na rozbieżności wynikające z wyjaśnień złożonych przez M. R. . W trakcie kontroli prowadzonej przez organ rentowy wskazał, że „umowę o pracę zawarł na podstawie umocowania określonego w Krajowym Rejestrze Sądowym – każdy członek zarządu reprezentuje spółkę samodzielnie. Rada Nadzorcza nie była powoływana, nie był powoływany pełnomocnik uchwałą wspólników w sprawie zatrudnienia A. R. ” (protokół kontroli w aktach organu rentowego; protokół przesłuchania z dnia 6 marca 2014 r. w aktach organu rentowego). Na rozprawie w dniu 12 marca 2015 r. wyjaśnił zaś, że „uchwała o powołaniu mnie na pełnomocnika była podpisana w biurze księgowym tego samego dnia, co wypisana umowa o pracę dla A. R. . Być może tego samego dnia podpisałem tę umowę lub innego dnia, ale już nie pamiętam” i dalej „w czasie kontroli ZUS-u nie zrozumiałem pytania i powiedziałem, że walnego zgromadzenia nie było” (k. 27v-28 a.s.). Wobec powyższego, w ocenie Sądu, umowy o pracę z dnia 8 lipca 2013 r. oraz z 31 sierpnia 2013 r. jako zawarte wbrew nakazowi określonemu w art. 210 § 1 k.s.h. są nieważne stosownie do art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Niezależnie od powyższego, nawet gdyby przyjąć, że w dniu zawierania umów z A. R. działający w imieniu spółki (...) był umocowany przez Zgromadzenie Wspólników do zawarcia powołanych umów z innym członkiem zarządu, to istniejący stosunek prawny nie nosił wszystkich cech stosunku pracy, o którym mowa w art. 22 k.p. Cechą konstytutywną stosunku pracy jest wykonywanie jej pod kierownictwem pracodawcy i w warunkach podporządkowania. W ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach niniejszej sprawy nie można mówić o podporządkowaniu pracowniczym, nawet tzw. "autonomicznym", które jest charakterystyczne dla stanowisk kierowniczych. Nie można zgodzić się z twierdzeniami M. R. , że ubezpieczona odpowiadała przed dwuosobowym zarządem, w skład którego sama wchodziła. Nie mogła bowiem sama być swoim zwierzchnikiem. Funkcje członków zarządu są - według Kodeksu spółek handlowych - sobie równe i trudno zgodzić się z twierdzeniem, że co do zasady jeden z członków zarządu mógłby pełnić funkcję zwierzchnika wobec pozostałych. Niemożliwa zaś jest konstrukcja, że każdy z członków zarządu byłby zwierzchnikiem pozostałych, gdyż prowadziłaby ona do sytuacji absurdalnych. Teoretycznie możliwa jest sytuacja, w której prezes zarządu pełniłby funkcję zwierzchnika wobec pozostałych członków, niemniej jednak w (...) sp. z o.o. , to A. R. sprawowała funkcję prezesa zarządu, zaś jej małżonek M. R. był wiceprezesem zarządu. W niniejszej sprawie również Zgromadzenie Wspólników, z uwagi na taki sam skład udziałowców jak skład zarządu spółki, których udziały są równe, nie mogło sprawować nadzoru nad ubezpieczoną z tytułu podporządkowania pracowniczego. Brak nawiązania stosunku pracy powoduje, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że zawarte przez strony umowy wywołały skutek w postaci objęcia ubezpieczonej A. R. pracowniczym ubezpieczeniem społecznym. Co za tym idzie, w ocenie Sądu Okręgowego, decyzja organu rentowego z dnia 12 maja 2014 r. jest prawidłowa. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Z uwagi, iż sprawa została wszczęta przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2015 r. (tj. przed dniem 1 sierpnia 2015 r.) do określenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 60 zł zastosowano stawkę określoną przez przepisy dotychczasowe, czyli § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu .