Sygn. akt II AKa 310/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2015r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA – Jarosław Góral Sędziowie: SO (del.) – Ewa Jethon SA – Adam Wrzosek (spr.) Protokolant: – st. sekr. sąd. Anna Grajber przy udziale Prokuratora Elżbiety Kozakiewicz - Jackowskiej po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2015 r. sprawy R. M. urodz. (...) w W. syna A. i R. z domu S. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. oraz z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art.12 kk na skutek apelacji, wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt XII K 174/12 I. na podstawie art. 105 § 1 i § 2 k.p.k. prostuje oczywiste omyłki pisarskie: 1. w pkt I lit. b zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce zwrotu: (...) sp. z o.o. „ wpisuje zwrot: (...) sp. z o.o. ”, 2. w pkt IV zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce imienia i nazwiska „ K. D. ” wpisuje imię i nazwisko „ P. K. ”; II. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1) z przestępstwa przypisanego oskarżonemu R. M. w pkt I zaskarżonego wyroku eliminuje zachowanie opisane w podpunkcie oznaczonym literą a oraz ustala, iż miało ono miejsce w okresie od 27 lipca 1998 r. do dnia 14 października 1998 r., a oskarżony działając wspólnie i w porozumieniu z R. L. spowodował szkodę w łącznej kwocie 949.632 zł oraz usiłował spowodować szkodę w kwocie 191.100 zł, 2) obniża do kwoty 474.816 (czterystu siedemdziesięciu czterech tysięcy ośmiuset szesnastu) zł nałożony na oskarżonego w pkt III zaskarżonego wyroku obowiązek częściowego naprawienia szkody; III. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części; IV. zwalnia oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając wydatkami w tym zakresie Skarb Państwa; V. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. K. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 738 (siedmiuset trzydziestu ośmiu) zł, zawierającą 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu przed Sądem Apelacyjnym. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt XII K 174/12: I. oskarżonego R. M. uznał za winnego tego, że w okresie od 25 czerwca 1998 r. do 14 października 1998 r. w W. , działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z R. L. w imieniu (...) sp. z o.o. , działając w warunkach czynu ciągłego, czterokrotnie doprowadził i jednokrotnie usiłował doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości poprzez zwrot na rzecz tej firmy nienależnej nadwyżki podatku VAT, w ten sposób, że przedkładał w U. (...) podrobione faktury VAT, mające potwierdzić zakup środków trwałych, co w rzeczywistości nie miało miejsca, czym wprowadzał w błąd pracowników U. (...) co do przysługującej (...) sp. z o.o. nadwyżki podatku VAT, powodując szkodę w łącznej kwocie 1 139 839 zł oraz usiłował spowodować szkodę w kwocie 19 1100 zł w ten sposób, że:
- a)w dniu 25 czerwca 1998 r. w W. , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w złożonej w Kancelarii U. (...) (...) w W. przy ul. (...) deklaracji VAT 7 za miesiąc maj 1998 r., wykazał kwotę zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 190.207 zł, przedkładając podrobioną fakturę VAT nr (...) z dnia 19.05.1998r, wystawioną przez P. (...) , mającą potwierdzić fakt zakupu środków trwałych w postaci podnośnika widłowego marki T. (...) , który to zakup w rzeczywistości nie nastąpił, wprowadzając pracowników U. (...) w błąd co do przysługującej (...) sp. z o.o. nadwyżki podatku VAT w kwocie 190.207 zł,
- b)w dniu 27 lipca 1998 roku w W. , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w złożonej w Kancelarii U. (...) (...) przy ul. (...) deklaracji VAT 7 za miesiąc czerwiec 1998 roku, wykazał kwotę zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 253.876 zł, przedkładając podrobioną fakturę VAT nr (...) z 29 czerwca 1998 r. wystawioną przez (...) sp. z o.o. , mającą potwierdzić fakt zakupu środków trwałych w postaci sprzętu komputerowego marki H. D. (...) , który to zakup w rzeczywistości nie nastąpił, wprowadzając pracowników U. (...) w błąd co do kwoty przysługującego (...) sp. z o.o. zwrotu podatku VAT w kwocie 253.876 zł,
- c)w dniu 25 sierpnia 1998 r. w W. , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w złożonej w Kancelarii U. (...) (...) przy ul. (...) deklaracji VAT 7 za miesiąc lipiec 1998 r., wykazał kwotę zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 255.073 zł przedkładając podrobioną fakturę VAT nr (...) z 29 czerwca 1998 r. wystawioną przez (...) sp. z o.o. , mającą potwierdzić fakt zakupu środków trwałych w postaci sprzętu komputerowego, który to zakup w rzeczywiści nie nastąpił, wprowadzając pracowników U. (...) w błąd do kwoty przysługującego (...) sp. z o.o. zwrotu podatku VAT w kwocie 255.073 zł,
- d)w dniu 15 września 1998 r. w W. , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w złożonej w Kancelarii U. (...) (...) przy ul. (...) deklaracji VAT 7 za miesiąc sierpień 1998r., wykazał kwotę zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 440.683 zł, przedkładając podrobioną fakturę VAT nr (...) z 27 sierpnia 1998 r. wystawioną przez (...) sp. z o.o. , mającą potwierdzić fakt zakupu środków trwałych w postaci linii technologicznej do produkcji styropianu, który to zakup w rzeczywistości nie nastąpił, wprowadzając pracowników U. (...) w błąd co do kwoty przysługującego (...) sp. z o.o. zwrotu podatku VAT w kwocie 440.683 zł,
- e)w dniu 14 października 1998 roku w W. , działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w Kancelarii U. (...) (...) przy ul. (...) , usiłował doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 191.100 zł pracowników U. (...) w ten sposób, że w złożonej deklaracji VAT za miesiąc wrzesień 1998 r., wykazał kwotę zwrotu nadwyżki podatku naliczonego pod należnym w wysokości 191.100 zł, przedkładając podrobioną fakturę VAT nr (...) z dnia 25 września 1998 r., wystawioną przez P. (...) , mającą potwierdzić fakt zakupu środków trwałych w postaci pieca (...) , który to zakup w rzeczywistości nie nastąpił, wprowadzając tym samym pracowników U. (...) w błąd co do kwoty przysługującego (...) sp. z o.o. zwrotu podatku VAT, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na podjęcie działań kontrolnych przez pracowników tego (...) , to jest czynu z art. 286 § 1 k.k. i art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. oraz art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. i za to na podstawie tych przepisów skazał R. M. , a na podstawie art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył karę 1 (jednego) roku i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności; II. na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił na okres próby 5 (pięciu) lat; III. na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżonego R. M. do częściowego naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem poprzez zapłatę w okresie próby, na rzecz U. (...) (...) w W. kwoty 569.919, 50 zł; IV. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata K. D. kwotę 1980 zł, powiększoną o 23% VAT, tytułem wynagrodzenia za obronę z urzędu oskarżonego; V. zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych, które przejął na rachunek Skarbu Państwa. Od powyższego wyroku apelację złożył obrońca oskarżonego R. M. . Zaskarżył on wyrok w całości, zarzucając: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wyroku, tj. art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. polegające na niezgodnej z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego ocenie zgromadzonych dowodów poprzez: - przyjęcie za podstawę uznania oskarżonego winnym zarzucanych mu czynów i uznanie za częściowo wiarygodne zeznań świadków: R. L. , K. L. i M. K. , szczególnie tych złożonych w toku postępowania przygotowawczego, jednocześnie w całości odmawiając wiarygodności wyjaśnieniom oskarżonego, podczas gdy świadkowie ci byli żywo zainteresowani rozstrzygnięciem w niniejszej sprawie, a ich wzajemne relacje oraz udział w działalności firmy (...) świadczyły, że składane przez nich zeznania mają na celu przypisanie winy oskarżonemu i odsunięcie podejrzeń od własnej osoby lub osoby bliskiej, - odmówienie w całości wiarygodności wyjaśnieniom złożonym przez oskarżonego, podczas gdy zeznania te w zakresie opisu roli oskarżonego w spółce (...) , w tym braku faktycznej kontroli nad działalnością firmy, znalazły potwierdzenie w zeznaniach innych świadków, jak J. J. , S. G. czy S. M. ; 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść wyroku, poprzez przyjęcie, że oskarżony faktycznie współkierował i współdecydował o działalności firmy (...) , zajmował się transakcjami i zawieraniem umów leasingu, miał wiedzę o fikcyjnych transakcjach i podrabianiu dokumentów faktur VAT, a jego działania były istotne dla przedsięwzięcia wyłudzenia zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, w szczególności, że działał przy tym umyślnie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w niniejszym postępowaniu w żaden sposób nie pozwala przypisać oskarżonemu faktycznego kierowania i współdecydowania o ww. spółce, a także tego, że aktywność oskarżonego w spółce wychodziła poza przekazywanie dokumentów i wykonywanie poleceń prezesa R. L. , a przede wszystkim, że oskarżony mógł osiągnąć jakąkolwiek korzyść majątkową z działań, których wyłącznym beneficjentem była spółka, w której oskarżony nie posiadał żadnych udziałów. W konkluzji apelacji skarżący wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego R. M. od zarzuconych mu czynów, ewentualnie, 2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto skarżący podniósł, że w zaskarżonym wyroku w wyniku oczywistej omyłki nie wskazano właściwej osoby, której dotyczy rozstrzygnięcie o przyznaniu wynagrodzenia za obronę z urzędu oskarżonego w postępowaniu przed Sądem I instancji i wniósł o dokonanie w tym zakresie stosownego sprostowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest częściowo zasadna. Na wstępie należy zauważyć, że w zaskarżonym wyroku Sąd Okręgowy dopuścił się dwóch oczywistych omyłek pisarskich, a mianowicie: - w pkt I lit. b błędnie wskazano, że podrobiona faktura była wystawiona przez: (...) sp. z o.o. ”, gdy tymczasem wystawcą tej faktury była firma: (...) sp. z o.o. ”, - w pkt IV błędnie wpisano dane personalne obrońcy, któremu przyznano wynagrodzenie za obronę z urzędu oskarżonego przed Sądem I instancji. Obrońcą tym był bowiem adwokat P. K. . Sąd Apelacyjny w oparciu o art. 105 § 1 i § 2 k.p.k. w powyższym zakresie dokonał sprostowania wyroku Sądu Okręgowego. W przedmiotowej sprawie Sąd Okręgowy ustalił, że miało miejsce wyłudzenie nienależnego zwrotu podatku VAT w oparciu o podrobione faktury VAT dotyczące zakupów podnośnika widłowego marki T. ( faktura VAT nr (...) z dnia 19 maja 1998 r.), sprzętu komputerowego marki H. D. (...) ( faktura VAT nr (...) z dnia 29 czerwca 1998 r.), sprzętu komputerowego ( faktura VAT nr (...) z dnia 29 czerwca 1998 r.), linii technologicznej do produkcji styropianu ( faktura VAT nr (...) z dnia 27 sierpnia 1998 r.) oraz usiłowanie wyłudzenia nienależnego zwrotu tegoż podatku w oparciu o podrobioną fakturę VAT dotyczącą zakupu pieca (...) ( faktura VAT nr (...) z dnia 25 września 1998 r.) i nie jest to kwestionowane przez obrońcę oskarżonego w złożonej apelacji. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie wskazuje, aby oskarżony R. M. uczestniczył w wyłudzeniu zwrotu podatku VAT w związku z fikcyjną transakcją dotyczącą zakupu podnośnika widłowego marki T. . Oskarżony nie wydawał polecenia uiszczenia należności z tytułu tej transakcji. M. K. , który podpisał fakturę z dnia 19 maja 1998 r. nr (...) oraz K. L. będąca główną księgową w firmie (...) nie mówią aby oskarżony podejmował jakiekolwiek czynności związane z tym zakupem. W tym stanie rzeczy z przypisanego oskarżonemu czynu należało wyeliminować zachowanie opisane w pkt I lit. a zaskarżonego wyroku. W odniesieniu do pozostałych zachowań Sąd Okręgowy poczynił trafne ustalenia co do sprawstwa oskarżonego Należy zwrócić uwagę, że za każdym razem oskarżony wydawał na piśmie polecenia służbowe dotyczące wypłacenia z kasy pieniędzy na podstawie podrobionych faktur (k. 420, 446, 461, 488). Biegły R. P. jednoznacznie stwierdził, że podpisy na powyższych poleceniach z dnia 3 września 1998 r., z dnia 28 września 1998 r., z dnia 5 sierpnia 1998 r. i z dnia7 lipca 1998 r. zostały nakreślone przez R. M. (k. 493-515). Wydanie przez oskarżonego poleceń dokonania wypłaty koreluje z zeznaniami K. L. , która stwierdziła, iż oskarżony dostarczył jej faktury. Nie do przyjęcia jest pogląd, że oskarżony będąc członkiem zarządu spółki (...) nie był zorientowany, iż nie dochodziło do przedmiotowych transakcji, a podrobione faktury, miały służyć do uzyskania nienależnego zwrotu podatku VAT. Świadek M. K. zeznał, że w firmie polecenia były wydawane przez R. L. i oskarżonego, którzy pozostawali w bliskich relacjach. Po ujawnieniu na rozprawie zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym świadek stwierdził, że głównymi osobami zarządzającymi byli R. L. i R. M. (k. 200-203, k. 1031-1033). Materiał dowodowy nie wskazuje, aby M. K. – poza działaniami dotyczącymi podnośnika widłowego marki T. – brał udział w innych zachowaniach, o których mowa w czynie przypisanym oskarżonemu. Dlatego też w tej części brak jest podstaw do kwestionowania zeznań tego świadka, przedstawiających pozycję oskarżonego w spółce (...) . Nie można zgodzić się ze stanowiskiem obrońcy, że zeznania J. G. , S. G. i S. M. wskazują, że rola oskarżonego w spółce była marginalna i nie był on osobą decyzyjną. Świadek S. M. został prezesem zarządu spółki w lutym 1999 r. Sąd Okręgowy zasadnie zatem stwierdził, że skoro oskarżony nie pojawił się w spółce do końca 1998 r., to zrozumiałym jest, iż świadek nie kojarzył jego osoby (str. 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Świadek J. J. był agentem ubezpieczeniowym i zeznał, że R. L. prosił go o kierowanie do niego osób zainteresowanych leasingiem. Następnie, po uzyskaniu informacji że prezes spółki (...) S. G. szuka źródeł finasowania swoich przedsięwzięć, pośredniczył w kontaktach pomiędzy R. L. i S. G. (k. 197-199, k. 1030-1031). Na podstawie tego rodzaju relacji nie można wyprowadzać wniosków co do roli oskarżonego w spółce (...) . Zeznania S. G. – jak słusznie zauważył Sąd I instancji – poza fragmentem dotyczącym wizyty w U. (...) w celu wyjaśnienia transakcji z (...) , nie mogą być uznane za miarodajne. Nie jest bowiem prawdą, że świadek nie znał R. M. , skoro w dniu 18 stycznia 1999 r. podpisał on oświadczenie, że ze strony spółki (...) rozmowy związane z umową leasingu zwrotnego z firmą (...) prowadził oskarżony i miało to miejsce w lipcu 1998r. (k. 448). Opinia biegłego R. P. stwierdza, że powyższy podpis S. G. jest autentyczny (k. 493-515). W tej sytuacji, Sąd Okręgowy opierając się także na relacjach R. L. i K. L. w zakresie, o którym mowa w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wyprowadził trafny wniosek, że oskarżony – z wyłącznie zachowania opisanego w pkt I lit. a tegoż wyroku – dopuścił się popełnienia przypisanego mu czynu. Tym samym podstawą ustaleń faktycznych nie mogły być wyjaśnienia złożone przez oskarżonego. Dla przypisania oskarżonemu przedmiotowego przestępstwa nie było konieczne ustalanie, czy oskarżony pracując w spółce (...) otrzymywał wynagrodzenie. Oszustwo jest przestępstwem kierunkowym i warunkiem odpowiedzialności jest działanie (zaniechanie) sprawcy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Art. 115 § 4 k.p.k. określa, że korzyścią majątkową jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego. Dlatego też Sąd I instancji nie był obligowany do ustalenia, czy oskarżony z popełnienia przestępstwa osobiście uzyskał korzyść majątkową i w jakiej wysokości. Nie ulega wątpliwości, że działanie mające finalnie doprowadzić do wypłacenia nienależnego zwrotu podatku VAT miało na celu osiągnięcie korzyści majątkowej w rozumieniu, o którym mowa wyżej. W wyniku dokonanej przez Sąd Apelacyjny zmiany zaskarżonego wyroku uległa zmniejszeniu łączna kwota wyłudzonego podatku VAT. Tym niemniej w dalszym ciągu jest to wysoka kwota przekraczająca 949 tys. zł. Uwzględniając okoliczności, które zostały wzięte pod uwagę przez Sąd I instancji przy wymiarze kary nie można zatem uznać, że orzeczona wobec oskarżonego R. M. kara 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania jest rażąco niewspółmierna. Zasadnie też w celu wzmocnienia oddziaływań probacyjnych Sąd Okręgowy nałożył na oskarżonego obowiązek częściowego naprawienia szkody. Z uwagi na wyeliminowanie z czynu przypisanego oskarżonemu zachowania opisanego w pkt I lit. a zaskarżonego wyroku została przez Sąd Apelacyjny stosownie obniżona kwota, którą oskarżony jest zobowiązany uiścić z tego tytułu. Rażąca niewspółmierność kary, o której mowa w art. 438 pkt 4 k.p.k. zachodzić może tylko wówczas, gdyby na podstawie ujawnionych okoliczności, które powinny mieć zasadniczy wpływ na wymiar kary, można było przyjąć, iż zachodziłaby wyraźna różnica pomiędzy karą wymierzoną przez sąd I instancji, a karą, jaką należałoby wymierzać w instancji odwoławczej w następstwie prawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary przewidzianych w art. 53 k.k. , przy czym zarzut rażącej niewspółmierności kary jako zarzut z kategorii ocen, można zasadnie podnosić wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy – innymi słowy, gdy jest w społecznym odczuciu karą niesprawiedliwą (Komentarz do Kodeksu postępowania karnego pod red. prof. dr hab. Zbigniewa Gostyńskiego, Dom Wydawniczy ABC. 1998, tezy 22 i 24 do art. 438, tom II, str. 462-643). W żadnej mierze tego rodzaju sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Zważywszy na sytuację majątkową oskarżonego, a także na fakt, iż apelacja obrońcy była częściowo zasadna Sąd Apelacyjny zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając wydatkami w tej części Skarb Państwa ( art. 624 § 1, art. 626 § 1 k.p.k. , art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych t.j. Dz. U. z 1983 r. Nr 49, poz. 223 z późn. zm.). O wynagrodzeniu za obronę z urzędu oskarżonego przed Sądem Apelacyjny orzeczono na podstawie § 2, § 14 ust. 2 pkt 5, § 19 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.