Sad powszechny, III Ca 1326/15

Sygn. akt III Ca 1326/15, III Ca 1327/15 POSTANOWIENIE Dnia 27 stycznia 2016 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Teresa Kołeczko - Wacławik (spr.) Sędziowie: SO Magdalena Balion - Hajduk SR del. Roman Troll Protokolant Monika Piasecka po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2016 r. na rozprawie sprawy z wniosku M. R. z udziałem G. R. o podział majątku wspólnego na skutek apelacji wnioskodawczyni i uczestnika postępowania od postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt I Ns 125/11 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Sądowi Rejonowemu w Rybniku do ponownego rozpoznania w trybie postępowania procesowego, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. SSR (del.) Roman Troll SSO Teresa Kołeczko-Wacławik SSO Magdalena Balion-Hajduk Sygn. akt III Ca 1326/15, III Ca 1327/15 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Rybniku ustalił, iż w skład majątku wspólnego wnioskodawczyni M. R. i uczestnika postępowania G. R. wchodzi kwota 200 złotych uzyskana z tytułu sprzedaży udziału wynoszącego 1/10 we własności samochodu osobowego marki P. (...) oraz wartość samochodu osobowego M. (...) klasy S rok produkcji 2004 wynosząca 75.050 zł i dokonał podziału majątku przyznając powyższe składniki na własność uczestnikowi postępowania. Tytułem spłaty zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni 37.625 złotych płatną w terminie roku od uprawomocnienia się postanowienia z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności i orzekł o kosztach postępowania. Sąd I instancji ustalił, że w czasie trwania małżeństwa - od 20.12.2005r. do 16.4.2009r. – uczestnik zakupił ze wspólnych środków samochód M. (...) klasy (...) rok produkcji 2004 nr rej. (...) , wniesiony następnie do spółki cywilnej (...) , której jedynymi wspólnikami byli uczestnicy postępowania. Spółkę rozwiązano w 2007r. nie dokonując rozliczeń. W 2008r. samochód został wniesiony przez uczestnika jako wkład do spółki cywilnej pod nazwą (...) s.c. G. R. , D. R. , a następnie zbyty innej spółce. W chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej pojazd ten był 5 letni, a obecnie przedstawiałby wartość 22.900 zł. Model ten był produkowany do 2005r. Aktualna wartość 5 letniego pojazdu nowego modelu M. przy przyjęciu wyposażenia i stanu technicznego samochodu wchodzącego w skład majątku wspólnego wynosiłaby 127.200 zł. Wartości te zostały przyjęte przez Sąd na podstawie opinii biegłego. Nadto uczestnik postępowania przed ustaniem wspólności majątkowej małżeńskiej nabył udział wynoszący 1% we własności samochodu P. , który został zbyty 17.11.2008r. za 20.000 zł. Ustalił też Sąd, że wnioskodawczyni osiąga dochód w wysokości 4.000 zł. brutto, otrzymuje alimenty od uczestnika w wysokości 1.500 zł. miesięcznie, mieszka z dwójką dzieci na które uczestnik płaci alimenty w łącznej wysokości 2.200 zł. miesięcznie. Uczestnik osiąga dochód w wysokości 5.000 zł brutto miesięcznie. Mieszka w swoim domu, spłaca zadłużenie w wysokości 100.000 zł. i poza 20 % udziałem w spółce (...) nie posiada innego majątku. Ustalając powyższe, powołując regulację art. 210 k.c. i 212 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. i 688 k.p.c. , art. 31 § 1 k.r.o. uznał sąd I instancji, że po ustaniu stosunku spółki samochód M. wrócił do majątku wspólnego i stanowił przedmiot wspólności ustawowej. Przed ustaniem wspólności uczestnik samowolnie rozporządził tymże składnikiem wnosząc go jako wkład do spółki cywilnej (...) zawiązanej z innym wspólnikiem, stąd stosowany per analogiam art. 45 § 1 k.r.o. nakazuje zaliczenie w poczet majątku wspólnego wartości tego wkładu, jako nakładu poczynionego z majątku wspólnego na majątek osobisty uczestnika postępowania. Ponieważ biegły sądowy sporządzający opinie w sprawie wskazywał na trudności w wycenie samochodu M. , Sąd Rejonowy ustalił jego wartość jako średnią wartości według stanu na dzień ustania wspólności a cen z chwili sporządzenia opinii tj. 22.900 zł., a wartością 5 letniego modelu, który zastąpił model W 220 przy uwzględnieniu wyposażenia i stanu technicznego samochodu należącego do uczestników postępowania według cen na dzień orzekania tj 127.200 zł. Wobec bezspornego faktu nabycia i zbycia przed ustaniem wspólności ustawowej samochodu P. , rozliczeniu podlegała też kwota 200 złotych. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Apelację od postanowienia wniosła wnioskodawczyni jak i uczestnik postępowania. Wnioskodawczyni zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, naruszenie prawa procesowego - art. 233 k.p.c. , naruszenie prawa materialnego – art. 210 i 212 k.c. w zw. z art. 46 k.r.o. i art. 688 k.p.c. oraz art. 481k .c. poprzez błędne przyjęcie wartości samochodu M. na 75.050 zł zamiast na kwotę 127.200 zł i zasądzenie spłaty na jej rzecz w wysokości 37.625 zł zamiast kwoty 63.800 zł. oraz bezpodstawne odroczenie w czasie spłaty, a także naruszenie art. 98,99,100 k.p.c. w zw. z art. 520 i 521 k.p.c. które doprowadziło do nie zasądzenia na jej rzecz od uczestnika kosztów postępowania. Podniosła, że przyjęta przez sąd I instancji wartość samochodu nie oddaje jego rzeczywistej wartości i wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego dla jej ustalenia. Przedstawiając powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustalenie wartości samochodu M. na 127.200 zł. i zasądzenie od uczestnika na jej rzecz w miejsce kwoty 37.625 zł. kwoty 63.800 zł. w terminie 7 dni od uprawomocnienia się postanowienia, a jedynie z ostrożności procesowej wniosła o zasądzenie spłaty w terminie roku z ustawowymi odsetkami od daty prawomocności postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. Uczestnik postępowania wniósł o oddalenie apelacji wnioskodawczyni. W swojej apelacji zaskarżył postanowienie w punktach 1b, 3 oraz 4 i zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 6 k.c. , 45 § 1 i art. 46 kro , art. 31 kro , art. 875 k.c. oraz prawa procesowego – art. 233 k.p.c. , 321 k.p.c. oraz sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że samochód osobowy M. po rozwiązaniu spółki (...) stał się składnikiem majątku wspólnego uczestników postępowania i podlega rozliczeniu w ramach postępowania o podział majątku wspólnego podczas gdy roszczenie wnioskodawczyni jest roszczeniem ze stosunku spółki, które winno być ocenione na podstawie art. 875 k.c. w innym trybie postępowania. Zakwestionował też zastosowaną przez sąd I instancji metodę ustalenia wartości samochodu M. . Przedstawiając powyższe zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustalenie, że w skład majątku wspólnego wchodzi jedynie kwota 200 zł. uzyskana ze sprzedaży udziału wynoszącego 1/10 we własności samochodu osobowego P. (...) i zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni spłaty w wysokości 100 zł. płatnej w terminie 14 dni od uprawomocnienia się postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Sąd Okręgowy zważył co następuje. Apelacja wnioskodawczyni musiała odnieść skutek w części kwestionującej przyjętą przez Sąd Rejonowy metodę określenia wartości samochodu M. , a apelacja uczestnika okazała się uzasadniona w części kwestionującej przyjęty przez sąd I instancji nieprocesowy tryb postępowania jako postępowania o podział majątku wspólnego, a także podobnie jak apelacja wnioskodawczyni w zakresie określenia wartości samochodu. Uwzględnienie w części zarzutów obu apelacji, ale także okoliczności nie objęte ich zarzutami skutkować musiały uchyleniem zaskarżonego postanowienia, albowiem mimo prowadzenia długiego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia wartości samochodu M. w niewłaściwym trybie, wartość ta nie została ustalona co skutkowało nierozpoznaniem istoty sprawy, jako sprawy procesowej o zapłatę. Wspólność ustawowa wnioskodawczyni i uczestnika postępowania trwała od 20 grudnia 2005r. do 16 kwietnia 2009r. Samochód M. zakupiony został w 2006r., następnie wniesiony został do spółki cywilnej (...) , której jedynymi wspólnikami byli wnioskodawczyni i uczestnik postępowania. Spółkę rozwiązano bez rozliczenia w 2007r., a w 2008r. uczestnik wniósł go do spółki (...) , a następnie samochód został zbyty innej spółce. Z kolei samochód P. będący w 1% udziałem uczestnika nabytym w czasie trwania wspólności ustawowej, został zbyty w listopadzie 2008r. Tak więc w chwili ustania wspólności majątkowej uczestników t.j. w dniu 16 kwietnia 2009 roku obydwa samochody nie istniały w sensie fizycznym w ramach majątku wspólnego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 12 kwietnia 2000 roku IV CKN 27/00, a także Sąd Apelacyjny w Katowicach w uzasadnieniu wyroku z 8 stycznia 2014r. sygn. akt V Ca 592/13, podział majątku w trybie art. 567 k.p.c. wchodzi w rachubę, jeśli przedmioty majątkowe nabyte przez oboje małżonków lub przez jednego z nich w czasie trwania małżeństwa jako obiekt podziału w sensie fizycznym jeszcze istnieją. Jeżeli tego rodzaju majątku brak , to brak jest podstaw do rozliczenia wydatków i nakładów w trybie postępowania nieprocesowego, gdyż nie ma wówczas podstaw do prowadzenia postępowania o podział majątku wspólnego . Właściwy jest wówczas tryb procesowy, z tym, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia jest art. 45 kro , jako lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego o zwrocie nakładów na cudzą rzecz lub o bezpodstawnym wzbogaceniu. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, ponieważ w chwili ustania wspólności ustawowej nie istniały fizycznie w ramach majątku wspólnego uczestników postępowania ani samochód M. , ani samochód P. , brak było podstaw do prowadzenia rozliczenia z tego tytułu na podstawie art. 567 k.p.c. w trybie postępowania nieprocesowego w sprawie o podział majątku wspólnego. I chociaż prawidłowo sąd I instancji uczynił przepis art. 45 kro materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia, to uczynił to w postępowaniu prowadzonym w niewłaściwym trybie. Właściwym trybem postępowania w okolicznościach niniejszej sprawy jest tryb procesowy, który rządzi się odmiennymi regułami postępowania niż tryb nieprocesowy. Ponieważ samochód M. został wniesiony do spółki cywilnej (...) , a następnie po jej rozwiązaniu zadysponował nim uczestnik postępowania, za błędne i pozbawione podstaw prawnych należało uznać stanowisko Sądu Rejonowego, że samochód ten wrócił do majątku wspólnego. Wniesienie go do spółki stanowiło nakład z majątku wspólnego na majątek osoby trzeciej - spółki (...) , a ponieważ po rozwiązaniu spółki nie doszło do rozliczenia wspólników-małżonków, a uczestnik samodzielnie zadysponował tym składnikiem majątkowym, zasadnie uznał sąd I instancji, że jego wartość podlegać winna rozliczeniu na podstawie art. 45 kro . Dlatego nie zasługiwał na uwzględnienie zawarty w apelacji uczestnika postępowania zarzut, iż zgłoszone przez wnioskodawczynię żądanie rozliczenia wartości samochodu winno odbywać w oparciu o regulację art. 875 k.c. Zasadny jest natomiast zarzut obu apelacji co do przyjętej przez sąd I instancji, niewłaściwej metody określenia wartości samochodu M. , w tym przyjecie jego wartości jako średniej dwóch wartości – 22.900 zł. i 127.200 zł. Prowadzone do tej pory postępowanie dowodowe w tym względzie, przy sygnalizowanej przez biegłego S. K. jej ułomności, nie doprowadziło do ustalenia wartości samochodu, która stanowi istotę procesu. Z tych wglądów konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania w trybie postępowania procesowego na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. oraz pozostawienie temu Sądowi na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. , rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego. Rozpoznając sprawę ponownie jako sprawę o zapłatę, określi Sąd strony postępowania w sposób przewidziany dla trybu procesowego i uwzględniając wnioski i zarzuty stron, rozpozna jej istotę poprzez ustalenie, przy rozważeniu wniosku zawartego w apelacji wnioskodawczyni co do konieczności powołania w sprawie innego biegłego, spornej wartości samochodu M. . Przyjmie do rozliczenia nie kwestionowaną przez strony wartość udziału uczestnika we własności samochodu P. , ale przede wszystkim rozważy skierowanie stron postępowania do mediacji. SSR del Roman Troll SSO Teresa Kołeczko-Wacławik SSO Magdalena Balion-Hajduk