Sad powszechny, I ACa 593/13

Sygn. akt I ACa 593/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 września 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Ewa Tkocz (spr.) Sędziowie : SA Mieczysław Brzdąk SA Anna Bohdziewicz Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. P. i C. P. przeciwko Towarzystwu (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I C 63/12 1) oddala apelację; 2) zasądza od pozwanej na rzecz powodów 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 593/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej zasądził od pozwanej Towarzystwa (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz powoda A. P. 20.000 złotych z odsetkami ustawowymi od 17 października 2009r. i na rzecz powoda C. P. 10.000 złotych z odsetkami ustawowymi od 17 października 2009r., a w pozostałym zakresie powództwo oddalił i orzekł o kosztach procesu. Sąd ten ustalił, że na skutek wypadku samochodowego z dnia 18 maja 2009r. poniosła śmierć E. P. – matka A. P. i babcia małoletniego C. P. . Sprawca wypadku, który został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia 29 października 2009r. sygn. akt II K 466/09, był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w pozwanej Spółce, która mimo zgłoszenia szkody w dniu 16 września 2009r. odmówiła powodom wypłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W chwili wypadku E. P. miała 76 lat, była zdrowa. A. P. był jej najmłodszym dzieckiem, w dacie wypadku miał 39 lat. Mimo, że nie mieszkał z matką od 1998r. utrzymywał z nią stały kontakt, jej śmierć była dla niego dużym przeżyciem. Powód odczuwał wyrzuty sumienia bowiem namówił matkę na podróż w czasie, której doszło do wypadku. Po śmierci matki dwukrotnie korzystał z porad psychologa, po przeżyciu okresu żałoby stopniowo przystosowywał się do życia w zmienionej rzeczywistości. Jako człowiek dorosły nie był w takim stopniu zależny od matki, aby nie mógł bez niej funkcjonować samodzielnie. Małoletni powód C. P. w dacie wypadku miał lat 11, był najmłodszym wnukiem E. P. ; często się z nią spotykał, spędzał u niej część wakacji. Śmierć babci była dla niego szokiem, przez pewien czas był w związku z tym przygnębiony i zamknięty w sobie. Obecnie przystosował się do zmienionej sytuacji rodzinnej i pogodził ze śmiercią babci. Powód A. P. jest z zawodu ślusarzem, pracuje dorywczo, jego miesięczny dochód wynosi 1.200 – 1.500 złotych. Żona powoda i matka małoletniego pracuje jako kosmetyczka i zarabia 1.270 złotych miesięcznie. W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że żądanie zawarte w pozwie znajduje uzasadnienie w treści 446 § 4 k.c. Powodowie, jako osoby najbliższe E. P. , doznali wstrząsu na skutek jej śmierci. Darzyli oni zmarłą głębokim uczuciem i pamięć o niej będzie im towarzyszyć przez całe życie. Krzywda doznana przez nich zasługuje na rekompensatę w postaci zadośćuczynienia, zwłaszcza w świetle sporządzonych w niniejszej sprawie opinii sądowo – psychologicznych. Z opinii tych wynika, że śmierć E. P. była dla powodów bardzo bolesnym doświadczeniem z uwagi na łączącą ją z nimi silną więź emocjonalną, wywołała u nich poczucie straty i osamotnienia, a u powoda A. P. dodatkowo poczucie winy. Zgodnie jednak z treścią obu sporządzonych w niniejszej sprawie opinii sądowo – psychologicznych nie wystąpiły u powodów, po przeżyciu okresu żałoby, ciężkie i utrzymujące się zaburzenia psychiczne. Śmierć E. P. była dla A. P. , jako jej syna, ciosem bardziej dotkliwym, niż dla jej wnuka, co uzasadnia przyznanie mu wyższej kwoty zadośćuczynienia niż C. P. . Małoletni powód C. P. nie doznał znacznego uszczerbku na psychice w związku ze śmiercią babci. Pomimo, że zdarzenie to było dla niego bolesne i spowodowało utrzymujący się, szczególnie przez pierwszy rok po śmierci babci, smutek i poczucie straty, małoletni pogodził się już z jej odejściem. W tych warunkach Sąd Okręgowy uznał, że zasądzone na rzecz powodów tytułem zadośćuczynienia kwoty 20.000 złotych (odnośnie do A. P. ) i 10.000 złotych (odnośnie do C. P. ) są adekwatne do stopnia krzywdy i ujemnych przeżyć psychicznych w związku ze śmiercią E. P. . Odsetki od zasądzonych kwot znajdują uzasadnienie w treści art. 817 § 1 k.c. , a jako początek przewidzianego w tym przepisie terminu, Sąd przyjął dzień zgłoszenia pozwanej szkody, to jest 16 września 2009r. Datą wymagalności odsetek jest więc dzień następujący po upływie liczonego od 16 września 2009r. trzydziestodniowego terminu – 17 października 2009r. O kosztach procesu pomiędzy stronami orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. , a na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej po myśli art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana – Towarzystwo (...) Spółka Akcyjna w W. . Pozwana zarzuciła naruszenie prawa materialnego pod postacią art. 481 k.c. przez jego błędną interpretację, to jest przyjęcie, że odsetki ustawowe winny być naliczane od 17 października 2009r., a nie od dnia wyrokowania, to jest 12 kwietnia 2013r. W oparciu o tę podstawę skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie odsetek ustawowych od orzeczonych kwot od dnia 12 kwietnia 2013r. oraz zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego. Powodowie w odpowiedzi na apelację wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny, zważył: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie należy uznać za prawidłowe, stanowiące wynik właściwej oceny materiału dowodowego i trafnej wykładni prawa materialnego. Sąd Apelacyjny przyjmuje ustalenia i wnioski tego Sądu jako swoje. Nie znajduje uzasadnienia zarzut pozwanej Spółki jakoby odsetki ustawowe winny być naliczane w okolicznościach rozpoznawanej sprawy od dnia wyrokowania, to jest 12 kwietnia 2013r. Sąd Apelacyjny rozpoznając w tym zakresie apelację zauważa, że w judykaturze istniały rozbieżności stanowisk co do określenia daty wymagalności roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia. Zostały one omówione w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2011r. w sprawie sygn. akt I CSK 243/10, w którym jednocześnie wyrażono pogląd, że „Terminem od którego należą się odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia za krzywdę może być w zależności od okoliczności sprawy, zarówno dzień poprzedzający wyrokowanie o zadośćuczynienie jak i dzień tego wyrokowania”. W uzasadnieniu cytowanego orzeczenia zwrócono uwagę na ugruntowane przez judykaturę stanowisko, że odsetki według stopy ustawowej należą się za samo opóźnienie w spełnieniu świadczenia i stanowią rodzaj rekompensaty typowego uszczerbku majątkowego doznanego przez wierzyciela wynikającego z pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego mu świadczenia pieniężnego. Odsetki na podstawie art. 481 k.c. należą się jeżeli zobowiązany nie płaci należnego zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub 455 k.c. Nie sprzeciwia się temu okoliczność, że zasądzenie zadośćuczynienia jest fakultatywne, a jego wysokość zależy od oceny sądu oraz, że do zadośćuczynienia stosuje się art. 363 § 2 k.c. Dlatego również w ocenie Sądu Najwyższego zawartej w uzasadnieniu powołanego wyroku, jeżeli powód żąda od pozwanego zapłaty określonej kwoty tytułem zadośćuczynienia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od danego dnia, poprzedzającego dzień wyrokowania, odsetki należą się zgodnie z żądaniem o ile zostanie wykazane, że dochodzona suma rzeczywiście należała się powodowi tytułem zadośćuczynienia od wskazanego przez niego dnia. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że art. 817 § 1 i 2 k.c. nakłada na ubezpieczyciela określone obowiązki. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 2009r. sygn. akt II CSK 257/09: „Po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel – jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy rzeczoznawców ( art. 355 § 2 k.c. ) – obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czy samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości powstałej szkody. Obowiązku tego nie może przerzucić na inne podmioty, w tym uprawnionego do odszkodowania. Nie może też wyczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie sądu. Bierne oczekiwanie ubezpieczyciela na wynik toczącego się procesu naraża go na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Rolą sądu w ewentualnym procesie może być jedynie kontrola prawidłowości ustalenia przez ubezpieczyciela wysokości odszkodowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2000r., III CKN 1105/98, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 134, z dnia 19 września 2002r., V CKN 1134/2000, niepubl. i z dnia 15 lipca 2004r., V CK 640/03, niepubl.)”. Kierując się powyższymi wskazaniami i biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy należało ocenić, że pozwana winna spełnić świadczenie w terminie wynikającym z art. 817 § 1 k.c. W terminie tym nie istniały żadne okoliczności, które wyłączałyby odpowiedzialność pozwanej lub wpływały na ocenę zasadności bądź wysokości żądania. Zasada odpowiedzialności pozwanej była bezsporna zaś twierdzenia zawarte w odpowiedzi na pozew jakoby ciężar wykazania krzywdy w związku ze śmiercią osoby najbliższej, stosownie do treści art. 6 k.c. w związku z art. 446 § 4 k.c. spoczywał na powodach, są w świetle wcześniejszych wywodów chybione. Pozwana nie podjęła także żadnych działań, które uzasadniałyby przyjęcie biegu odsetek ustawowych według reguł określonych w art. 817 § 2 k.c. Wskazywany w apelacji dowód, który został przeprowadzony w toku postępowania sądowego, a to opinie biegłego psychologa, mógł być przeprowadzony przez ubezpieczyciela. Wobec tego apelacja nie przytacza dostatecznie ważkich argumentów, które skutecznie podważyłyby prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji, że bieg odsetek ustawowych rozpoczął się w dniu 17 października 2009r., to jest zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 817 § 1 k.c. Obaj powodowie zgłosili bowiem pozwanej szkodę, domagając się wypłaty zadośćuczynienia, w dniu 16 września 2009r. (k. – 28 akt szkodowych nr 4995398/09/09 oraz k. – 35 akt szkodowych 4969284/09/09). Z tych względów apelacja jako bezzasadna z mocy art. 385 k.p.c. ulec musiała oddaleniu. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia art. 98 w związku z 391 k.p.c. oraz § 6 pkt 5 w związku z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie … (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 wraz ze zm.).