Sad powszechny, III AUa 1916/13

Sygn. akt III A Ua 1916/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Jarosław Błaszczak Sędziowie: SSA Jacek Witkowski (spr.) SSO del. Joanna Sawicz Protokolant: Karolina Sycz po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. we Wrocławiu sprawy z wniosku E. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o wypłatę emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy z dnia 23 lipca 2013 r. sygn. akt VII U 642/13 oddala apelację. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 23 lipca 2013 r. Sąd Okręgowy w Świdnicy zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 14 marca 2013 r., w ten sposób, że nakazał stronie pozwanej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. uchylenie decyzji z dnia 29 września 2011 r. w części w jakiej zawiesza, na podstawie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , prawo do emerytury wnioskodawczyni E. S. za okres od dnia 01 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. i wypłatę powyższego świadczenia. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd wydał w oparciu o następująco ustalony stan faktyczny sprawy: Decyzją z dnia 14 marca 2013 r. pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił uchylenia decyzji zawieszającej wnioskodawczyni prawo do emerytury za okres od 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. W odwołaniu od decyzji, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, wnioskodawczyni domagała się jej zmiany przez nakazanie organowi rentowemu wypłaty emerytury za sporny okres. Strona pozwana w odpowiedzi na odwołanie domagała się jego oddalenia. Podnosiła, że „wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/2012, Trybunał Konstytucyjny orzekł o utracie mocy prawnej art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w zakresie w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r. bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. W/w wyrok został ogłoszony w dniu 22 listopada 2012 r.” i na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji z tym też dniem dopiero nastąpiła utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego. ZUS zwrócił uwagę, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu nie wskazał innej daty utraty mocy przez zakwestionowany przepis. Tym samym w ocenie organu rentowego wskazywany wyrok nie ma zastosowania do okresu zawieszenia emerytury z przed dnia ogłoszenia. Na podstawie wniosku z dnia 11 sierpnia 2009 r., decyzją z dnia 16 września 2009 r., została wnioskodawczyni od dnia 1 sierpnia 2009 r. przyznana emerytura. Decyzją z dnia 23 września 2011 r. zawieszono wypłatę emerytury z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia (art. 28 ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych i art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Decyzją z dnia 27 grudnia 2012 r. poczynając od 22 listopada 2012 r. wznowiono wypłatę emerytury. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd orzekł, że odwołanie wnioskodawczyni było uzasadnione i jako takie na podstawie art.477 14 § 2 kpc skutkowało zmianą decyzji. Nie można zgodzić się z argumentacją organu rentowego, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy świadczeń, których wypłata była zawieszona przed jego opublikowaniem. Sąd Najwyższy i sądy powszechne reprezentują ugruntowany pogląd, że zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny przepis może być uznany przez sąd za sprzeczny z Konstytucją już od jego uchwalenia. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy, o którym mowa w art.103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS (dalej jako erFUS) nie ma zastosowania do osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., gdyż w tym okresie, z mocą wsteczną, wprowadzał nowe ryzyko emerytalne. Wnioskodawczyni prawo do emerytury nabyła w sierpniu 2009 r. Przepis art. 103a erFUS nie mógł zatem skutecznie pozbawiać jej prawa do emerytury. Takiej też podstawy zawieszenia dotyczy rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie oznacza to, że wnioskodawczyni świadczenie emerytalne należne jest za cały sporny okres i w pełnej wysokości. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu wyraźnie wskazał, że niedopuszczalne jest wsteczne tworzenie przez ustawodawcę ryzyk emerytalnych i tylko to zakwestionował. Ograniczenie prawa do wysokości emerytury uzależnione od osiąganego dochodu nie jest ryzykiem emerytalnym, a poza tym funkcjonowało ono (art. 104 erFUS) w dacie przechodzenia przez wnioskodawczynię na emeryturę. Wykonując zatem – po uprawomocnieniu – niniejszy wyrok strony muszą mieć na uwadze, że w spornym okresie, jakkolwiek nie miał zastosowania do świadczenia wnioskodawczyni przepis art.103a erFUS, to jednak organ rentowy będzie uprawniony do uwzględnienia reguł z art. 104 erFUS. Z wyrokiem nie zgodził się organ rentowy zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: - naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w/w przepisów polegające na niezasadnym przyjęciu, iż art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) utracił moc obowiązującą przed ogłoszeniem w dniu 21 listopada 2012 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 listopada 2012 r., sygn. akt K 2/12, podczas gdy z treści art. 190 ust 1 i 3 Konstytucji nie wynika retrospektywny skutek orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego – z regulacji art. 190 ust 1 i 3 Konstytucji wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego powoduje utratę mocy obowiązującej aktu prawnego jedynie na przyszłość. Wobec tak przedstawionych zarzutów organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania wnioskodawczyni oraz orzeczenie o kosztach procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja organu rentowego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 kpc , nie popełnił też błędów w rozumowaniu, w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, albowiem prawidłowo zinterpretował i zastosował odpowiednie przepisy prawa. Sąd Apelacyjny podziela argumenty zawarte w uzasadnieniu Sądu Okręgowego i przyjmuje je za własne. W sprawie sporna kwestia sprowadzała się do ustalenia, czy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., wnioskodawczyni przysługuje prawo do wypłaty emerytury za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. Organ rentowy swoje zarzuty skupił na zagadnieniu daty wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, podnosząc, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2011 r. odnosi skutki tylko na przyszłość od dnia jego ogłoszenia, wobec czego nie ma podstaw do uchylenia decyzji z dnia 12 października 2011 r. i w konsekwencji wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do wypłaty emerytury za sporny okres. Zarzut ten jest nietrafny. Co prawda zgodnie z art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, a termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny dwunastu miesięcy. Jednak data wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ma takie znaczenie, że powoduje zmianę obowiązującego do tej pory stanu prawnego przez wyeliminowanie z systemu prawnego przepisu niezgodnego z Konstytucją , przy czym istotne jest prawidłowe zrozumienie tego skutku. Mianowicie oceniany przez Trybunał Konstytucyjny przepis nie staje się niezgodny z Konstytucją od daty wejścia w życie wyroku Trybunału, lecz jest i był już niezgodny z ustawą zasadniczą w chwili wejścia w życie przepisu w brzmieniu nadanym mu przez ustawodawcę. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi jedynie potwierdzenie niekonstytucyjności badanej regulacji od chwili jej wprowadzenia. Osobną kwestią jest natomiast żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 145a kpa . Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1). Przy czym skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Sens tej regulacji jest taki, że daje organowi rentowemu możliwość wzruszenia prawomocnej decyzji wydanej w sprawie, której podstawą rozstrzygnięcia był przepis od początku uznany za wadliwy, bo niezgodny z Konstytucją . Istotą wznowienia jest zatem możliwość ponownego orzekania, lecz tym razem na podstawie prawa już zgodnego z ustawą zasadniczą. Dlatego też organ rentowy opierający się na twierdzeniu, że skutki prawne wyroku Trybunału wiążą tylko na przyszłość są o tyle nieuzasadnione, że właśnie przepisy o wznowieniu postępowania nakazują, w przypadku skutecznego złożenia skargi o wznowienie na podstawie art. 145a kpa , stosowanie niewadliwego prawa (nieobciążonego wadą niekonstytucyjności), a tym samym niwelowanie jego skutków w przeszłości, to jest w sprawach zakończonych już prawomocnymi decyzjami. Oczywiście dotyczy to tylko tych spraw, w których wadliwe prawo było podstawą rozstrzygnięcia decyzji. W świetle tych rozważań należy stwierdzić, że słusznie Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z dnia 14 marca 2013 r. odmawiającą uchylenia decyzji z dnia 23 września 2011 r., w której na podstawie art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wstrzymano wypłatę emerytury wnioskodawczyni i w konsekwencji przyznał jej prawo do wypłaty emerytury za sporny okres. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r. bowiem wynika, że przepis art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. Z kolei w uzasadnieniu Trybunał sprecyzował, że niekonstytucyjność tego przepisu nie znajduje zastosowanie do wszystkich emerytów, którzy nabyli prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., ale wyłącznie do tych emerytów, którzy uzyskali prawo do emerytury w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r . W tym okresie bowiem nie istniał wymóg uprzedniego rozwiązania stosunku pracy, jako warunku pobierania świadczenia. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że w stosunku do tych emerytów przepis art. 28 ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r., jest przepisem niekonstytucyjnym, bowiem narusza on zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej . Skutkiem wydanego przez Trybunał wyroku, jak wyżej wskazano, jest utrata mocy obowiązującej przez art. 28 ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2010 r., z dniem 22 listopada 2012 r., w zakresie w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do osób, które nabyły prawo do emerytury przed dniem 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. To oznacza, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły prawo do emerytury w okresie od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. Natomiast przepis ten pozostaje nadal w systemie prawnym i znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury we wcześniejszym okresie oraz w momencie jego wejścia w życie i później, to jest od dnia 1 stycznia 2011 r. Skoro więc wnioskodawczyni nabyła prawo do emerytury od dnia 1 sierpnia 2009 r., a więc w okresie wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny w powyższym wyroku, to przepis art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiący podstawę prawną decyzji z dnia 23 września 2011 r., nie ma względem niej zastosowania i tym samym przysługuje jej prawo do wypłaty zawieszonej emerytury za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc oddalił apelację organu rentowego jako bezzasadną.