Sad powszechny, I C 1148/13

Sygn. akt I C 1148/13 WYROK W IMIENIU RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 07 stycznia 2014 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy – Woli w Warszawie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Katarzyna Budna Protokolant : Lea Falber po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 stycznia 2014 r. w Warszawie sprawy z powództwa I. T. przeciwko M. P. , A. P. o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powódki I. T. na rzecz pozwanej M. P. kwotę 2417 zł (dwa tysiące czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. zasądza od powódki I. T. na rzecz pozwanego A. P. kwotę 2417 zł (dwa tysiące czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt I C 1148/13 UZASADNIENIE wyroku z dnia 7 stycznia 2014 roku W pozwie z dnia 29 kwietnia 2013 roku powódka I. T. wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym, aby pozwani M. P. i A. P. solidarnie zapłacili na rzecz powódki kwotę 18.794,89 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2010 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 8.068,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a także koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaznaczyła ona, że działa w imieniu własnym oraz w imieniu współwłaścicieli nieruchomości położonej przy ul. (...) w W. (według wykazu stanowiącego załącznik nr 3 do pozwu). W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że na mocy umowy z dnia 2 kwietnia 2012 roku o sprawowanie zarządu nad rzeczą wspólną sprawuje zarząd nad nieruchomością wspólną położoną przy ul. (...) w W. , a przedmiotowa umowa została przyjęta przez większość właścicieli. Powódka wyjaśniła, że zaległości dochodzone pozwem powstały w okresie, w którym zarządcą nieruchomości była spółka (...) sp. z o.o. , od której to spółki powódka, będąca jednocześnie współwłaścicielem nieruchomości, przejęła zarząd z dniem 1 lipca 2011 roku, natomiast pozwani są na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej współwłaścicielami w prawie własności dwóch budynków mieszkalnych, stanowiących odrębną nieruchomość, przy ul. (...) w W. oraz współwłaścicielami udziału w prawie użytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) , z którym to udziałem związane jest prawo pozwanych do korzystania z lokalu mieszkalnego nr (...) w budynku wraz z przynależną komórką piwniczną a także prawem do korzystania z miejsca postojowego w garażu podziemnym. Powódka podniosła, że pozwani odmówili podpisania umowy o zarząd nieruchomością wspólną zarówno z obecnym jak i poprzednim zarządcą, jak również odmówili udziału w ponoszeniu kosztów zarządu nieruchomością wspólną oraz zapłaty wynagrodzenia zarządcy. Jako podstawę prawną żądania pozwu powódka wskazała art. 205 k.c. i art. 207 k.c. (pozew – k. 1 – 4). Zarządzeniami z dnia 10 i 14 maja 2013 roku stwierdzono brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, sprawę zakreślono w repertorium „Nc” i skierowano do rozpoznania w postępowaniu zwykłym pod sygn. „C”. (zarządzenia – k. 287, 288). W odpowiedzi na pozew pozwany A. P. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Motywując swe stanowisko w sprawie pozwany zarzucił, że roszczenie wyrażone w pozwie nie zostało przez powódkę w sposób dostateczny sprecyzowane i udowodnione oraz zwrócił uwagę, że zaległości dochodzone pozwem dotyczą okresu sprawowania zarządu przez ówczesnego zarządcę nieruchomości wspólnej – spółkę (...) sp. z o.o. Pozwany zarzucił, że powódka nie wykazała, że jest podmiotem uprawnionym do dochodzenia od pozwanych zaległości związanych ze sprawowaniem zarządu przez spółkę (...) . Gdyby natomiast uznać, że powódka przejęła zarząd od spółki (...) i jest uprawniona do dochodzenia należności na tej podstawie to w takiej sytuacji zdaniem pozwanego pozew podlegałby odrzuceniu na zasadzie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. z uwagi na zaistnienie powagi rzeczy osądzonej w sprawie I C 1090/11 prawomocnie zakończonej przed tutejszym Sądem. Ponadto pozwany podniósł, że stron nie łączy żaden stosunek zobowiązaniowy, który generowałby roszczenia dochodzone pozwem, czego konsekwencją jest brak w niniejszej sprawie po stronie powódki legitymacji procesowej czynnej. Zdaniem pozwanego umowa zawarta przez większość współwłaścicieli nieruchomości o sprawowanie zarządu nieruchomością wspólną ze spółką (...) oraz analogiczna umowa zawarta z I. T. są nieważne jako czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu wymagające zgody wszystkich współwłaścicieli (odpowiedź na pozew – k. 295 – 299). W odpowiedzi na pozew pozwana M. P. zawarła tożsame twierdzenia i zarzuty jak w odpowiedzi na pozew pozwanego A. P. (odpowiedź na pozew – k. 331 – 333). Na rozprawie w dniu 4 października 2013 roku pełnomocnik powódki w zakresie zarzutu powagi rzeczy osądzonej podniósł, że powódka nie była stroną procesu w sprawie I C 1090/11, a spółka (...) utraciła legitymację do dochodzenia tej należności w toku tamtego procesu. Odnosząc się natomiast do zarzutu nieważności umowy zarządu pełnomocnik powódki powołał się na art. 201 k.c. Sprecyzował on, że powódka dochodzi należności za okres od 1 sierpnia 2008 roku do 30 czerwca 2010 roku jako zarządca w imieniu większości współwłaścicieli. Pełnomocnicy pozwanych podnieśli na rozprawie dodatkowo zarzut przedawnienia, który został przez pełnomocnika powódki uznany za nadużycie prawa w rozumieniu art. 5 k.c. jako mogący prowadzić do pokrzywdzenia pozostałych właścicieli nieruchomości a w efekcie do utraty płynności finansowej i obumarcia nieruchomości. Pełnomocnik powódki podkreślił, że powódka nie mogła wnieść osobnej sprawy, bo toczyła się sprawa z powództwa poprzedniego zarządcy (protokół rozprawy – k. 360 – 362). W piśmie procesowym z dnia 11 października 2013 roku pełnomocnik powódki sprecyzował, że pozwem dochodzone są należności z tytułu kosztów utrzymania nieruchomości, pokrycia kosztów mediów i eksploatacji części wspólnych za okres od 1 sierpnia 2008 roku do 30 czerwca 2010 roku (pismo procesowe – k. 370 – 373). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: A. P. i M. P. są współwłaścicielami na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej nieruchomości obejmującej dwa budynki położone w W. przy ul. (...) oraz współużytkownikami wieczystymi gruntu, na którym posadowione są te budynki. Służy im wyłączne prawo do korzystania z lokali o nr (...) w budynku przy ul. (...) wraz z przynależną komórką lokatorską i miejscem postojowym (okoliczności bezsporne, odpis z księgi wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie – k. 241 - 286). Byli oni informowani przez zarządcę (...) sp. z o.o. o wysokości opłat z tytułu utrzymania nieruchomości wspólnej w latach 2008 – 2010 i o rozliczeniach z tego tytułu (zawiadomienia o wysokości opłat, rozliczenia – k. 13 – 38). Pismem z dnia 12 lipca 2010 roku (...) sp. z o.o. wezwał A. P. i M. P. do zapłaty należności w kwocie 26.863,49 zł z tytułu obowiązku partycypacji w kosztach utrzymania nieruchomości wspólnej w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, które A. P. otrzymał w dniu 23 lipca 2010 roku (wezwanie do zapłaty – k. 7). W dniu 2 kwietnia 2011 roku w W. doszło do zawarcia odrębnych umów o sprawowanie zarządu rzeczą wspólną pomiędzy poszczególnymi współwłaścicielami nieruchomości przy ul. (...) w W. a I. T. (umowy – k. 48 – 240). A. P. i M. P. nie zawarli takiej umowy z I. T. (okoliczność bezsporna). W umowach tych I. T. jako Zarząd zobowiązała się m.in. do zbierania od współwłaścicieli opłat na pokrycie kosztów eksploatacji nieruchomości, kosztów jej remontów oraz wynagrodzenia Zarządu, opłat na pokrycie kosztów mediów i usług komunalnych, a w razie potrzeby do podejmowania na koszt współwłaścicieli działań niezbędnych do wyegzekwowania zapłaty tych należności oraz naliczania i dochodzenia na koszt współwłaścicieli odsetek od nieterminowego regulowania należności. Czynności te zostały określone w przedmiotowych umowach jako czynności zwykłego zarządu (§ 2 pkt 2 ppkt 4, 5 i 6). Współwłaściciele w umowach tych zobowiązywali się do ponoszenia pełnych kosztów związanych z zarządem nieruchomością i wnoszenia w tym celu Zarządowi miesięcznej zaliczki na pokrycie kosztów eksploatacji nieruchomości, kosztów jej remontów oraz wynagrodzenia Zarządu (§ 5 pkt 1). W dniu 30 czerwca 2011 roku doszło do przekazania dokumentacji nieruchomości przy ul. (...) w W. pomiędzy (...) sp. z o.o. a I. T. (protokół przekazania – k. 44 – 47). W dniu 23 maja 2012 roku w sprawie o sygn. akt I C 1090/11 tutejszy Sąd wydał wyrok oddalający powództwo (...) sp. z o.o. przeciwko A. P. i M. P. o zapłatę tożsamych należności, jakich I. T. dochodzi w postępowaniu niniejszym. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację powodowej spółki od wyroku Sądu I instancji (wyrok z dnia 23 maja 2012 roku – k. 196 akt I C 1090/11, kopia w aktach niniejszej sprawy – k. 302; wyrok z dnia 21 grudnia 2012 roku – k. 256 akt I C 1090/11, kopia w aktach niniejszej sprawy – k. 309). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgodnych twierdzeń stron oraz powołanych dowodów z dokumentów, których wartość dowodowa nie budziła wątpliwości Sądu ani nie była kwestionowana przez strony. Sąd zważył, co następuje: Powództwo podlegało oddaleniu w całości z uwagi na brak legitymacji procesowej po stronie powodowej. Stan faktyczny w sprawie w przeważającym zakresie był bezsporny pomiędzy stronami. Spór dotyczył natomiast przede wszystkim tego, czy powódka jest czynnie legitymowana do dochodzenia od pozwanych należności z tytułu zaliczek na poczet zarządzania nieruchomością przy ul. (...) w W. oraz odsetek od tych należności za okres od dnia 1 sierpnia 2008 roku do 30 czerwca 2010 roku. W sprawie niniejszej nie znajduje zastosowania ustawa z dnia 24 czerwca 1994 roku o własności lokali (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., nr 80, poz. 903 ze zm.), lecz przepisy kodeksu cywilnego dotyczące współwłasności ( art. 195 i nast. k.c. ), gdyż w przedmiotowej nieruchomości nie zostały wyodrębnione żadne lokale mieszkalne jako przedmiot odrębnej własności. W pierwszej kolejności pozwani podnieśli zarzut powagi rzeczy osądzonej, który zdaniem Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie i nie mógł skutkować odrzuceniem pozwu. Co prawda „tożsamość stron procesowych, jako warunek istnienia powagi rzeczy osądzonej, skutkującej w innej, późniejszej sprawie odrzuceniem pozwu ( art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. ), zachodzi zarówno wtedy, gdy w obydwu sprawach uczestniczą te same strony - bez względu na rolę procesową - jak i wtedy, gdy zamiast strony wcześniejszego procesu występuje jej następca prawny lub inna osoba objęta w danym wypadku rozszerzoną prawomocnością” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2013 roku, sygn. akt VI ACa 1233/12, LEX nr 1316320), to jednak w sprawie niniejszej sytuacja taka zdaniem Sądu nie zachodzi. Nie jest bowiem w tej mierze wystarczające ustalenie, że powódka I. T. dochodzi tych samych należności za ten sam okres jak spółka (...) sp. z o.o. w sprawie I C 1090/11. Należy bowiem zauważyć, że w postępowaniu I C 1090/11 powód stał na stanowisku, że roszczenia ujętego w pozwie może dochodzić we własnym imieniu i na swoją rzecz, która to okoliczność stanowiła podstawę do oddalenia powództwa w ocenie Sądu Okręgowego wydającego wyrok po rozpoznaniu apelacji powoda w tej sprawie (vide – końcowa część uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2012 roku). Powódka w sprawie niniejszej – jak wynika z treści pozwu – wystąpiła natomiast w imieniu własnym oraz w imieniu współwłaścicieli wymienionych w załączniku do pozwu. I. T. nie wywodziła przy tym roszczenia objętego pozwem z umów o zarządzanie nieruchomością zawartych ze współwłaścicielami przez (...) sp. z o.o. i mających obowiązywać w okresie powstania dochodzonych należności, lecz z umów zawartych przez nią samą w dniu 2 kwietnia 2011 roku z większością współwłaścicieli. W szczególności nie powoływała się ona na postanowienia umowne zawarte w umowach podpisanych przez współwłaścicieli z (...) sp. z o.o. a dotyczących obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania wspólnej nieruchomości, czy też istnienia po stronie F. umocowania do dochodzenia takich należności. Podstawa faktyczna w obu postępowaniach nie była zatem tożsama. Przechodząc do oceny legitymacji procesowej powódki do wystąpienia z pozwem w sprawie niniejszej zauważyć natomiast należy co następuje. I. T. co prawda wskazała w pozwie, że występuje w imieniu własnym jak i w imieniu innych współwłaścicieli wymienionych w załączniku nr 3 do pozwu, jednak jej stanowisko w tej mierze nie było jednoznaczne. Z jednej bowiem strony powoływała się ona na fakt, iż sama jest współwłaścicielką nieruchomości, zaś z drugiej strony wywodziła swą legitymację z faktu, iż pełni funkcję zarządu tą nieruchomością na podstawie umów zawartych z większością innych współwłaścicieli. Zarazem dostrzec trzeba, że w załączniku nr 3 do pozwu wymienieni zostali wszyscy współwłaściciele, także pozwani w niniejszej sprawie, a ponadto – jedynie powódka udzieliła pełnomocnictwa adwokatowi reprezentującemu ją w niniejszym postępowaniu, wskazując wprawdzie w treści pełnomocnictwa, iż działa ona w imieniu współwłaścicieli nieruchomości. Nade wszystko jednak za brakiem legitymacji czynnej powódki przemawia fakt, iż umowa o sprawowanie zarządu nie łączy jej ze wszystkimi współwłaścicielami nieruchomości (w szczególności nie łączy jej z pozwanymi, którzy takiej umowy nie podpisali, co w sprawie jest bezsporne), w związku z czym umowa taka jest nieważna z mocy prawa na podstawie art. 58 § 1 k.c. W ocenie Sądu powierzenie zarządu jednemu ze współwłaścicieli albo osobie trzeciej jest bowiem czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu i jako taka czynność wymaga zgody wszystkich współwłaścicieli w świetle art. 199 k.c. a brak takiej zgody skutkuje bezwzględną nieważnością czynności prawnej (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 07 lutego 2006 roku, sygn. akt I ACa 829/05, OSA 2006./12/40). Wiąże się bowiem z pozbawieniem wszystkich współwłaścicieli nie tylko obowiązków ale i uprawnień w zakresie samodzielnego sprawowania przez nich zarządu, a zatem skutkuje odstąpieniem od zasady określonej w art. 200 k.c. , co nie może się odbywać wbrew woli któregokolwiek z nich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2005 roku, sygn. akt III CK 504/04, LEX nr 151662, wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 12 grudnia 2013 roku, sygn. akt II Ca 997/13 – k. 419 i nast. akt niniejszej sprawy, wyrok Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 21 grudnia 2011 roku, sygn. akt I Ca 306/11 – k. 323 i nast. akt niniejszej sprawy). Należy także zwrócić uwagę, że w umowach zawartych przez I. T. ze współwłaścicielami w dniu 2 kwietnia 2011 roku pewne powierzone jej czynności określono jako czynności zwykłego zarządu, podczas gdy w świetle przepisów kodeksowych i orzecznictwa sądów byłyby one zaliczone do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, a więc niezwiązanych z bieżącym utrzymaniem nieruchomości w stanie niepogorszonym i zwykłą jej eksploatacją (np. „zawieranie umów o roboty budowlane bądź inne usługi związane z pracami remontowymi lub modernizacyjnymi na rzecz nieruchomości, kontrola prawidłowości wykonywania tych umów oraz rozwiązywanie ich w przypadkach gospodarczo uzasadnionych” - § 3 pkt 2, które to postanowienie umowne wykracza poza bieżącą konserwację nieruchomości, o której mowa w § 2 ust.15, czy też poza przeprowadzanie w niezbędnym zakresie remontów budynków i urządzeń technicznych nieruchomości, o którym mowa w § 2 ust. 17 tychże umów; czy też „dysponowanie środkami finansowymi zgromadzonymi na rachunku bankowym współwłaścicieli w celu dokonywania wszelkich niezbędnych rozliczeń związanych z nieruchomością” - § 3 pkt 3 umów, co pozostawiałoby w gestii osoby sprawującej zarząd zarówno decyzje co do niezbędności rozliczeń jak i wysokości każdorazowo przeznaczanych na ten cel kwot). Okoliczności te stanowią zatem dodatkowy argument przemawiający za uznaniem, że przedmiotowe umowy – jako modyfikujące ustawowe zasady zarządu i powierzające powódce w istocie także czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu – do ich skuteczności wymagały zgody wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. Ważność czynności prawnej jako przesłankę rozstrzygnięcia Sąd bierze pod uwagę z urzędu, zaś w okolicznościach niniejszej sprawy brak było zdaniem Sądu podstaw do zastosowania art. 58 § 3 k.c. i przyjęcia, że umowy z dnia 2 kwietnia 2011 roku są nieważne tylko częściowo. W ocenie Sądu powódka nie wykazała również tego jakoby była uprawniona do dochodzenia należności od pozwanych za okres, w którym nie sprawowała jeszcze zarządu. W tej mierze należy zauważyć, że w umowach zawartych przez nią ze współwłaścicielami w dniu 2 kwietnia 2011 roku w § 11 zawarto postanowienie, zgodnie z którym współwłaściciele upoważniają (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. , a więc dotychczasowego zarządcę, do reprezentowania ich w rozpoczętych i niezakończonych do dnia przekazania nieruchomości sprawach sądowych, w szczególności o zapłatę i udostępnienie lokalu. Postępowanie w sprawie I C 1090/11 zostało natomiast wszczęte przez (...) sp. z o.o. w dniu 27 września 2010 roku a zakończyło się prawomocnym wyrokiem Sądu II instancji dopiero w dniu 21 grudnia 2012 roku. W świetle powyższego powództwo podlegało oddaleniu już tylko z powodu braku legitymacji procesowej czynnej po stronie I. T. , wobec czego zbędne było badanie jego merytorycznej zasadności czy kwestii przedawnienia oraz przesłuchiwania powódki na te okoliczności. Powódce – nawet w sytuacji działania w imieniu większości współwłaścicieli nieruchomości a nie tylko w imieniu własnym – nie przysługuje bowiem roszczenie dochodzone pozwem. O kosztach procesu Sąd orzekł zgodnie z jego wynikiem na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity – Dz.U. z 2013 r., poz. 461), zasądzając od powódki na rzecz każdego z pozwanych z osobna (z uwagi na ich reprezentację przez różnych zawodowych pełnomocników) kwot po 2.417 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, w tym po 17 zł tytułem zwrotu opłat skarbowych od pełnomocnictw. z./ odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powódki i pełnomocnikowi pozwanych.