Sad powszechny, III C 412/14

(1)o zapłatę I. zasądza od pozwanego A. P.

(1)na rzecz powoda J. P. kwotę 47.025 zł (czterdzieści siedem tysięcy dwadzieścia pięć złotych) wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 18 lutego 2014 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 01 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.044,28 zł (sześć tysięcy czterdzieści cztery złote dwadzieścia osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt III C 412/14 UZASADNIENIE w postępowaniu zwykłym Powód J. P. wniósł o zasądzenie od pozwanego A. P.

(1)kwoty 56.250 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 lutego 2014 roku do dnia zapłaty. Powód wniósł również o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu zgłoszonych żądań powód podniósł, że dnia (...) roku zmarła jego matka W. P.

(1), która w chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim z A. P.

(2)i posiadała pięcioro dzieci tj. powoda, M. P. , B. P. , J. P.

(1)oraz E. P. . Powód wskazał, że zmarła pozostawiła testament, którym jako jedynego spadkobiercę powołała swojego wnuka tj. pozwanego A. P.

(1), syna B. P. . Powód wskazał, że w skład masy spadkowej pozostawionej przez zmarłą wchodzi udział w ½ prawa własności nieruchomości położonej w S. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą o nr (...) , która wchodziła w skład majątku wspólnego rodziców powoda. Powód powołując się na prywatną wycenę przyjął, że wartość nieruchomości wynosi 1.500.000 zł, w konsekwencji wartość udziału podlegającego dziedziczeniu po zmarłej określił na kwotę 750.000 zł. Powód podstawę prawną swojego roszczenia wywiódł z art. 991 § 1 kc i wskazał, że należny mu po matce zachowek stanowi 3/40 wartości spadku, tj. kwotę 56.250 zł. Powód podniósł również, że skład spadku wchodzą prawdopodobnie również inne składniki majątku w postaci środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych spadkodawczyni. Powód wskazał także, że pismem z dnia 05 lutego 2014 roku wezwał do zapłaty pozwanego, lecz ten nie uczył zadość postawionym żądaniom. W odpowiedzi na pozew, doprecyzowanej na pierwszej rozprawie, pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Pozwany podniósł, że nie kwestionuje prawa powoda do zachowku, lecz nie zgadza się jego wysokością, kwestionując prywatną wycenę. Ponadto pozwany wskazał, że dochodzone pozwem roszczenia pozostają w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, dlatego że powód wiele lat temu wyjechał poza granice kraju, nie interesował się spadkodawczynią i nie utrzymywał z nią kontaktów. W dalszej części pisma pozwany zaprzeczył, aby zmarła posiadała jakiekolwiek środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych. W toku dalszego postępowania strony podtrzymywały swe stanowiska procesowe co do zasady, przy czym na ostatniej rozprawie pozwany wniósł na wypadek uwzględnienia powództwa o rozłożenie należności na raty po 1.000 zł miesięcznie, uzasadniając to koniecznością spłaty innych zobowiązań na rzecz Skarbu Państwa oraz banków. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W. P.

(1)zmarła w dniu (...) r. W chwili śmierci pozostawała w związku małżeńskim z A. P.

(2)i pozostawiła pięcioro dzieci: powoda J. P. (poprzednie dane : J. P.

(2)), M. P. , B. P. , J. P.

(1)oraz E. P. . W skład spadku po W. P.

(1)wchodzi udział w ½ części prawa własności nieruchomości położonej w S. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy Szczecin – P. i Zachód w S. prowadzi księgę wieczystą o nr (...) . Nieruchomość ta jest zabudowana budynkiem mieszkalnym oraz budynkiem biurowo-socjalnym o zabudowie wolnostojącej. Wartość rynkowa tej nieruchomości wynosi 1.254.000 zł. Postanowieniem z dnia 31 marca 2009 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 978/09 Rejonowy S. -Centrum w S. stwierdził, że spadek po W. P.

(1)nabył w całości na podstawie testamentu notarialnego z dnia 17 lutego 2005 roku pozwany A. P.

(1). A. P.

(2)zmarł (...) r. dowód: - odpisy skrócone aktów stanu cywilnego k. 17-24 - odpis postanowienia z dnia 31 marca 2009 r. k. 25 - odpis z kw k. 27-30 - opinia biegłej B. K. k. 391-479 - akt notarialny z dnia 14.12.2000 r. k. 153-155 - akt notarialny z dnia 5.12.2000 r. k. 156-158 - akt notarialny z dnia 10.05.1999 r. k. 159-160 Powód J. P. wyjechał nielegalnie do S. w 1979 roku. O zaplanowanym wyjeździe, ze względu na jego charakter, nie poinformował nikogo. Do końca lat osiemdziesiątych powód utrzymywał z rodziną sporadyczny kontakt poprzez rozmowy telefoniczne, bądź też korespondencję listową przekazywaną przez jego kolegów S. , podczas ich wyjazdów do Polski. Powód nie mógł w tym czasie przyjechać do Polski, bowiem nie posiadał paszportu. Dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX w. po uzyskaniu paszportu i zmianach ustrojowych w Polsce powód przyjechał w odwiedziny do rodziców. Powód ponawiał takie wizyty, stosownie do posiadanych możliwości finansowych, przy uwzględnieniu odległości jaka dzieli S. i Polskę oraz faktu wykonywania pracy i konieczności uzyskania w tym celu dni wolnych. Relacje jakie panowały pomiędzy powodem a jego matką W. P.

(1)były poprawne. W. P.

(1)kilkakrotnie odwiedziła powoda w S. . Matka powoda nigdy nie skarżyła się na niego innym członkom rodziny i nie wydziedziczyła go. W ostatnich latach życia W. P.

(1)mieszkała razem z mężem, córką B. P. , a także wnukami – pozwanym A. P.

(1)i W. P.

(2), którzy sprawowali nad nią bezpośrednią opiekę. dowód: - zeznania świadka J. P.

(3)k. 280, - zeznania świadka J. P.

(1)k. 280-281, - zeznania świadka L. P. k. 281-282, - zeznania świadka W. P.

(2)k. 282-283, - zeznania świadka S. R. k. 309, - zeznania świadka B. P. k. 309-310, - zeznania świadka E. P. k. 310-311, - zeznania powoda k. 311-313, - zeznania pozwanego k. 350-351 Pismem z dnia 5 lutego 2014 roku, które doręczono pozwanemu 11 lutego 2014 roku pełnomocnik powoda wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 56.250 zł tytułem zachowku po zmarłej W. P.

(1)w terminie 5 dni, ustalając wartość spadku po niej w oparciu o opinię rzeczoznawcy majątkowego H. S. . Pozwany odmówił zaspokojenia roszczeń powoda. dowód: - opinia k. 31-39 - pismo z dnia 11 lutego 2014 roku wraz z dowodem doręczenia k. 41 - wiadomość e-mail k. 42 Pozwany prowadzi działalność gospodarczą w zakresie zagospodarowania terenów zielonych i produkcji betonowych ogrodzeń. Z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 2.500 zł – 5.000 zł miesięcznie. Decyzją z dnia 10 czerwca 2015 r. Naczelnik III Urzędu Skarbowego w S. rozłożył pozwanemu na 12 miesięcznych rat zapłatę zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę i opłatą prolongacyjną, określając wysokość jedenastu rat na kwoty 1.500 zł miesięcznie, a ostatniej – na 51.693,80 zł, a terminy płatności poczynając od czerwca 2015 r. Pozwany spłaca również kredyty zaciągnięte na kwotę 20.000 zł i 50.000 zł, w ratach po 1.000 zł i 1.500 zł miesięcznie odpowiednio do 2018 r. i 2020 r. Pozwany reguluje co miesiąc opłaty za media w kwocie 1.300 zł. okoliczności niesporne, a nadto dowód: - informacja z (...) k. 26 Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się częściowo zasadne. Swoje żądanie powód oparł na przepisach Kodeksu cywilnego dotyczących zachowku. Zgodnie z art. 991 § 1 k.c. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek) . W § 2 przywołanego artykułu przewidziano z kolei, że jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia . Natomiast zgodnie z treścią art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. W niniejszym postępowaniu niesporne było, że pozwany nabył na podstawie testamentu notarialnego z dnia 17 lutego 2005 roku w całości spadek po zmarłej W. P.

(1), co stwierdzono w postanowieniu z dnia 31 marca 2009 roku Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie wydanym w sprawie o sygn. akt II Ns 978/09. Nie rodziło również ostatecznie wątpliwości, że w skład spadku po W. P.

(1)wchodzi udział do 1/2 części prawa współwłasności nieruchomości położonej w S. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy Szczecin–Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą o nr (...) . Powód podjął inicjatywę w celu ustalenia, czy w skład masy spadkowej wchodzą środki pieniężne uzyskane przez W. P.

(1)od (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P. z tytułu sprzedaży gruntów położonych w S. , jednakże w świetle wyjaśnień udzielonych przez tą Spółkę i złożonych przez nią dokumentów, których wiarygodność nie była podważana, przyjąć należało, że W. P.

(1)nie uzyskała żadnych środków pieniężnych od tej Spółki. Okolicznością sporną w sprawie była wartość nieruchomości wchodzącej w skład spadku, co bezpośrednio przekładało się na wysokość należnego powodowi zachowku. W celu ustalenia tej okoliczności Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłej sądowej B. K. , nie był bowiem władny oprzeć się w tej mierze na sporządzonej na zlecenie powoda opinii rzeczoznawcy majątkowego, która miała wyłącznie walor dokumentu prywatnego w rozumieniu art. 245 k.p.c. , a zatem stanowiła dowód na to, iż autorka opinii złożyła zawarte w niej oświadczenia. Zważywszy, że żadna ze stron nie kwestionowała opinii biegłej sądowej, zaś opinia w sposób wyczerpujący odnosiła się do zagadnień będących jej przedmiotem, a także zawierała logiczne sformułowania i wnioski, poparte analizą dokumentacji i oględzinami nieruchomości, Sąd uznał ją za wiarygodną i miarodajną do ustalenia, że wartość całej nieruchomości położonej w S. przy ulicy (...) wg stanu na dzień śmierci W. P.

(1)i cen aktualnych wynosi kwotę 1.254.000zł. Tym samym wartość udziału w tej nieruchomości, który wszedł w skład spadku po W. P.

(1), stanowi 1/2 tej kwoty, a zatem 627.000 zł. Zgodnie z przywołanym wyżej art. 931 § 1 k.c. w przypadku gdyby miało miejsce dziedziczenie ustawowe po W. P.

(1)do spadku powołani zostaliby małżonek zmarłej A. P.

(2)oraz pięcioro jej dzieci powód J. P. , M. P. , B. P. , J. P.

(1)oraz E. P. , przy czym udział w spadku małżonka zmarłej nie mógł być mniejszy niż 1/4 całości spadku.. Każdemu z dzieci przypadłby zatem udział w spadku w wysokości po 3/

1. Zachowek przypadający powodowi należało na podstawie art. 991 § 1 k.c. obliczyć jako połowę wartości udziału przypadającego mu w przypadku dziedziczenia ustawowego tj. 3/
2. W takim stanie rzeczy należny powodowi zachowek wynosił 47.025 zł ( 627.000,00 zł x 3/40 = 47.025 zł). W tym miejscu należało się odnieść do zgłoszonego przez pozwanego zarzutu, co do sprzeczności roszczenia powoda z zasadami współżycia społecznego, opartego o przepis art. 5 k.c. , zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. informacje o jednostce Zdaniem Sądu wystąpienie przez powoda z żądaniem zapłaty zachowku w realiach niniejszej sprawy nie mogło być poczytane za nadużycie prawa podmiotowego. Powód materializując swoje roszczenie wystąpił o ochronę przysługującego mu z mocy ustawy prawa do zabezpieczenia majątkowego od najbliższego krewnego (matki) po jej śmierci. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w ocenie Sądu wskazuje, że nie ziściły się jakiekolwiek nadzwyczajne okoliczności dotyczące stosunków pomiędzy powodem a jego zmarłą matką, które usprawiedliwiałyby uwzględnienie zarzutu pozwanego, a tym samym odstąpienie od jego obciążania obowiązkiem związanym z rozliczeniem zachowku. Podkreślić należy, że gdyby W. P.

(1)chciała wykluczyć powoda z kręgu osób uprawnionych do dochodzenia zachowku, mogła wydziedziczyć powoda w testamencie który sporządziła, w myśl art. 1008 k.c. Zmarła nie uczyniła tego. W takim wypadku uznać należy, że jej wolą było pozostawienia powodowi prawa dochodzenia po niej zachowku. Podzielić należy bowiem ugruntowane w orzecznictwie sądów powszechnych stanowisko, że zachowek stanowi minimum zagwarantowanego udziału w spadku spadkobiercy ustawowemu i pozbawić go tego udziału na podstawie art. 5 k.c. można tylko w sytuacjach rzeczywiście wyjątkowych tj. tylko w sytuacjach skrajnie rażącego zachowania uprawnionego względem spadkodawcy, bądź tak drastycznej sytuacji zobowiązanego, iż wykonanie uprawnienia do zachowku naraziłoby go na skrajny niedostatek bądź wręcz niesprawiedliwość (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 roku sygn.. akt IV CKN 250/00; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 marca 2013 roku syg. Akt I ACa 892/12). Istotą prawa cywilnego jest ochrona praw podmiotowych. Wszelkie rozstrzygnięcia mające na celu ograniczenie lub pozbawienie tych praw winny być stosowane ostrożnie i wyjątkowo. Ocena zachowań spadkobiercy ustawowego w kontekście art. 5 k.c. winna być wyważona, a konkluzja, że nadużycie prawa ma miejsce, winna być postawiona jedynie w sytuacjach wyjątkowych, wręcz szczególnie rażących, w świetle powszechnie uznawanych w społeczeństwie wartości. O nadużyciu prawa podmiotowego przez powoda w przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu nie może być mowa. Faktem jest, że częstotliwość kontaktów powoda z matką była ograniczona, jednakże spowodowane było to przez wiele lat charakterem wyjazdu powoda poza granice kraju, brakiem paszportu i możliwości kontaktu telefonicznego z rodziną. Oceniając te kontakty po roku 1990 r., kiedy ustały faktyczne przeszkody w przyjeździe powoda do Polski, należy uwzględnić zarówno odległość dzielącą Polskę od S. , jak i fakt, że powód pozostaje osobą czynną zawodowo, dla której każdy taki wyjazd wiąże się z koniecznością uzyskania dni wolnych. Zarówno świadkowie przesłuchani w sprawie, jak i strony w sposób odmienny określali częstotliwość odwiedzin powoda u matki i charakter więzi łączących te osoby, jednakże z zeznań żadnej z tych osób nie wynikało, by powód dopuszczał się rażących i nieakceptowalnych społecznie zachowań wobec swojej matki. W ocenie Sądu rzadki kontakt powoda ze zmarłą mógłby być uznany za przesłankę usprawiedliwiającą uznanie tego zachowania za rażące jedynie w sytuacji, gdyby spadkodawczyni była osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, a nadto nie mogącą liczyć na pomoc innych osób. Taka sytuacja w sprawie nie zachodziła. Oczywiste jest, że główny ciężar opieki nad W. P.

(1)spoczywał na członkach rodziny razem z nią mieszkających. Jednocześnie brak jest przekonujących dowodów na to, by powód kiedykolwiek poproszony przez nich o udzielenie wsparcia matce, odmówił bez uzasadnionej przyczyny zadośćuczynienia ich prośbie. Z tych względów Sąd nie znalazł podstaw, by uznać, że powód dochodząc zachowku po W. P.

(1)nadużywa swego prawa. W tej sytuacji Sąd uznał roszczenie powoda za zasadne co do kwoty 47.025 zł. O odsetkach za opóźnienie w zapłacie tej kwoty Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. stosownie do którego jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Przy tym zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Powód wezwał pozwanego do zapłaty zachowku pismem z dnia 5 lutego 2014 r., w którym wyznaczył termin 5 dni na zaspokojenie swego roszczenia. Pismo to doręczono pozwanemu 11 lutego 2014 r., a zatem termin wymagalności roszczenia powoda przypadł na dzień 16 lutego 2014 r. Od dnia następnego zatem pozwany pozostawał w opóźnieniu w zapłacie zachowku, niemniej jednak powód zażądał zasądzenia odsetek począwszy od dnia 18 lutego 2014 roku, dlatego Sąd zasądził odsetki zgodnie z tym żądaniem, bowiem był związany jego granicami. Wysokość i rodzaj należnych powodowi odsetek wynikała z przepisu art. 481 § 2 k.c. Z tych względów orzeczono jak w punkcie I wyroku, w pozostałej części powództwo w punkcie II wyroku oddalając. Sąd nie znalazł podstaw do rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty. Zgodnie z zapisem art. 320 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Badając czy zachodzą przesłanki do rozłożenia świadczenia na raty wziąć pod uwagę należy zarówno stan rodzinny i majątkowy strony zobowiązanej do świadczenia, jak i słuszny interes powoda oczekującego na spełnienie świadczenia. Pozwany wniósł o rozłożenie zasądzanego świadczenia na raty po 1.000 zł miesięcznie, jednocześnie przedłożył decyzję z dnia 10 czerwca 2015 r., z której wynika, że ciążą na nim znaczne zobowiązania finansowe wobec Urzędu Skarbowego z tytułu zaległego podatku od spadków i darowizn. Ponadto z niekwestionowanych przez powoda twierdzeń pozwanego wnosić należy, iż posiada on także zobowiązania wobec banków z tytułu rat kredytowych w łącznej kwocie miesięcznie 2.500zł, ponadto co miesiąc uiszcza 1.300 zł tytułem opłat za media. Przy uwzględnieniu obecnie uiszczanych rat wobec Urzędu Skarbowego, rat kredytu i opłat, comiesięczne wydatki pozwanego wynoszą w sumie 5.300 zł, tymczasem wskazane przez niego dochody z działalności gospodarczej oscylują pomiędzy 2.500 zł a 5.000 zł, a zatem nie pokrywają jego stałych zobowiązań. Trudno w tej sytuacji zasadnie przyjąć, że pozwany byłby w stanie spłacać dodatkowo raty świadczenia zasądzonego na rzecz powoda. Wskazać należy, iż przed zastosowaniem art. 320 k.p.c. Sąd musi uwzględniać także słuszne interesy wierzyciela i chronić go przed dalszymi stratami związanymi z oczekiwaniem na spełnienie świadczenia. Gdyby Sąd rozłożył zasądzoną kwotę na raty w wysokości wnioskowanej przez pozwanego, powód uzyskałby pełne zaspokojenie jego roszczenia dopiero po ponad czterech latach, przy czym zważyć należy, iż z żądaniem zapłaty wystąpił do pozwanego już w lutym 2016 r., a zatem dwa lata temu. O kosztach procesu w punkcie III wyroku Sąd orzekł przy uwzględnieniu art. 100 zdanie pierwsze k.p.c. , stosownie do którego w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Na poniesione przez powoda koszty postępowania złożyły się: opłata od pozwu - 2.813 zł, wynagrodzenie pełnomocnika powoda - 3.600 zł, opłata skarbowa od udzielonego mu pełnomocnictwa - 17 zł, zaliczka na poczet wynagrodzenia biegłej – 800 zł, łącznie 7.230 zł. Ponieważ żądanie powoda zostało uwzględnione w 83,60 %, pozwany zobligowany był zwrócić powodowi adekwatną do tego część poniesionych przezeń kosztów postępowania, tj. 6.044,28 zł.