Sygn. akt IV Ka 11/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Włodzimierz Hilla (sprawozdawca) Sędziowie SO Piotr Kupcewicz SO Adam Sygit Protokolant st.sekr.sądowy Anna Jagieło-Pick przy udziale Antoniny Kasprowicz-Czerwińskiej prokuratora Prokuratury Okręgowej w Bydgoszczy po rozpoznaniu dnia 19 lutego 2016 r. sprawy E. W. c. Z. i D. ur. (...) w G. oskarżonej z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Rejonowego w Świeciu z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt II K 231/14 zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla rozstrzygnięcie zawarte w pkt. 2.; utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok w pozostałej części; koszty sądowe za postępowanie odwoławcze ponosi Skarb Państwa. SSO Piotr Kupcewicz SSO Włodzimierz Hilla SSO Adam Sygit IV Ka 11/16 UZASADNIENIE E. W. pozostawała pod zarzutem popełnienia występku z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 29 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. , a polegającego na tym, że w okresie pomiędzy 24 czerwca 2013 r. a 31 lipca 2013 r. w W. w siedzibie (...) (...) w toku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego znak (...) . (...) , działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz w celu uzyskania zamówienia publicznego dla E. (...) i (...) z siedzibą w G. o łącznej wartości 73.000 zł, jako dyrektor tego przedsiębiorstwa użyła jako autentycznego podrobionego dokumentu w postaci zobowiązania współpracy, na którym znajdował się podrobiony podpis o treści „ J. P. ” oraz posłużyła się nierzetelnym, pisemnym oświadczeniem w postaci załącznika do oferty, w którym wskazano niezgodne z prawdą doświadczenie zawodowe oraz kwalifikacje J. P. , który to dokument oraz oświadczenie dotyczyły okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania zamówienia publicznego znak (...) . (...) , wprowadzając tym samym w błąd (...) w W. co do faktycznego dysponowania kadrą trenerską niezbędną do zrealizowania zamówienia zgodnie ze Specyfikacją Istotnych Warunków zamówienia i doprowadziła (...) w W. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 51.064 zł wynikającej z łącznej kwoty wypłaconej firmie (...) (...) i (...) z tytułu przedłożonych do zapłaty faktur. Sąd Rejonowy w Bydgoszczy wyrokiem z 4 listopada 2015 r. (sygn. akt II K 231/14) uznał oskarżoną za winną zarzucanego jej aktem oskarżenia czynu, z tym ustaleniem, że niekorzystne rozporządzenie mieniem (...) w W. dotyczyło jedynie kwoty 4.600 zł, a oszustwo stanowi wypadek mniejszej wagi, uznając, że oskarżona wypełniła znamiona czynu zabronionego z art. 286 § 1 i 3 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i na podstawie art. 66 § 1 k.k. i art. 67 § 1 k.k. postępowanie karne warunkowo umorzył na dwuletni okres próby ( pkt 1) . Na podstawie art. 67 § 3 k.k. zobowiązano oskarżoną do naprawienia szkody w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku poprzez zapłacenie na rzecz (...) w W. kwoty 4.600 zł (pkt 2). Niniejszy wyrok zawiera nadto rozstrzygnięcie odnośnie kosztów sądowych w sprawie. Powyższy wyrok został zaskarżony w trybie apelacji przez obrońcę oskarżonej , który powołując się na podstawę odwoławczą określoną w art. 438 pkt. 1 k.p.k. , podniósł zarzut obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 67 § 3 k.k. poprzez zobowiązanie oskarżonej do naprawienia szkody, podczas gdy szkoda ta w chwili wyrokowania była już naprawiona. W konkluzji apelujący domagał się uchylenia pkt.
- zaskarżonego wyroku. Sąd Okręgowy zważył co następuje : Powyższa apelacja była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy w sposób oczywisty ma w polu widzenia treść tych regulacji, które stanowią przedmiot zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak też stanowiska prezentowane zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie dotyczące w szczególności regulacji przewidzianych treścią przepisów art. 46 § 1 k.k. , art. 415 k.p.k. , a w konsekwencji także art. 67 § 3 k.k. , jako dotyczących tożsamej materii (por. szerzej: A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2004, s. 264). Jako punkt wyjścia wszelkich dalszych rozważań w tym względzie z powodzeniem może stanowić ta teza orzecznicza, wedle której zgodnie z art. 46 § 1 k.k. sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego (…) orzeka obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody w całości lub w części (jednakże – dop. SO) jedynie wówczas, gdy szkoda w chwili orzekania faktycznie istnieje (podkr. SO) - (por. wyrok SN z 16.V.2002 r., Prok.iPr. 2002/12/5; wyrok SN z 18.II.2015 r.., sygn. akt II K 27/15) . Przy czym, określony w art. 46 § 1 k.k. (z powodzeniem odnosi się to także do treści art. 67 § 3 k.k. ) obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przypisanym sprawcy przestępstwem, jest wprawdzie środkiem karnym, lecz nie w jego „czystej” postaci, albowiem przy jego zastosowaniu wchodzą w grę przepisy prawa cywilnego. Natomiast rozmiar wyrządzonej szkody, jej całości czy też części, ustala się i orzeka w granicach istniejących możliwości dowodowych, dla realizacji m.in. tego celu procesu, jaki przewidziany jest treścią przepisu art. 2 § 1 pkt 3 k.p.k. (por. szerzej: A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2004, s. 219 i n.). Powyższe oznacza równocześnie, że wysokość odszkodowania nie może przekraczać wysokości szkody (…) – (vide: wyrok SN z 11.V.2012 r., sygn. akt IV KK 365/11). Lektura akt przedmiotowej sprawy dowodzi, że w sprawie zawisłej przed Sądem Rejonowym w Toruniu pod sygnaturą V GC 911/14 w istocie doszło do zawarcia ugody sądowej , na mocy której na rzecz pokrzywdzonego (...) w W. zasądzona została od oskarżonej kwota 10.950 zł, stanowiąca „karę umowną”, a w istocie czyniąca zadość szkodzie jaką oskarżona wyrządziła pokrzywdzonemu z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania przez oskarżonego, a związanego z brakiem stosownego wykształcenia i doświadczenia ze strony przeprowadzającego cześć szkolenia przewidzianego umową – D. S. . Tym sposobem szkoda wyrządzona pokrzywdzonemu - (...) w W. , w trybie tak uzgodnionego przez strony świadczenia nazwanego „karą umowną”, de facto została naprawiona. Przedstawiony wyżej stan rzeczy – w ocenie Sądu Okręgowego – w pełni uprawniał do uznania, że roszczenia sformułowane przez pokrzywdzonego w toku niniejszego postępowania względem oskarżonej zostało w całości zaspokojone , a ewentualne uwzględnienie wniosku pokrzywdzonego rodziłoby konsekwencje właściwe stanowi jego bezpodstawnego wzbogacenia przewidzianego w art. 405 k.c. Niechybnie uzasadnienie apelujący podnosi, że podstawą powyższego orzeczenia sądu stanowił przepis art. 483 § 1 k.c. , stosownie do którego „można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody (podkr. SO) wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi poprzez zapłatę określonej sumy ( kara pieniężna ). Stosownie do ugruntowanego w tej mierze stanowiska tak judakytatury, jak i piśmiennictwa, „kara umowna” ma na celu naprawienie szkody , wobec czego można uznać, że jest ona swoistą postacią odszkodowania . Równocześnie, Sąd Okręgowy ma oczywistą świadomość tak treści, jak i prawnego charakteru tejże regulacji – z art. 67 § 3 k.k. , a w konsekwencji jej także prewencyjno – wychowawczego charakteru i znaczenia, acz przy tym również niechybnie procesowej funkcji kompensacyjnej w odniesieniu do osoby pokrzywdzonej przestępstwem. Orzeczenie tego środka jest możliwe w przypadku skazania za jakiekolwiek przestępstwo, oczywista zwłaszcza z takie, jakie niniejszym wyrokiem przypisano oskarżonej. Przy czym, pojęcie szkody (i krzywdy, o której w realiach tej sprawy nie mówimy) należy definiować tu zgodnie z cywilistycznym ich rozumieniem, tj. szkodę jako uszczerbek majątkowy – materialny, (zaś krzywdę jako uszczerbek niemajątkowy -niematerialny). Sąd karny może ograniczyć się jedynie do określonego sposobu naprawienia szkody (np. restytucja) lub jej naprawienia jedynie w części. W takiej sytuacji do dochodzenia pełnego odszkodowania pozostawałaby droga powództwa cywilnego. W przypadku jednak, gdy wysokość szkody w sposób bezsporny została udowodniona w ramach postępowania karnego, wybór orzekania (jeśli zachodzą po temu stosowne podstawy – uwaga SO) odszkodowania w części zamiast całości stanowiłby naruszenie art. 46 k.k. (naturalnie także art. 67 § 3 k.k. ) – (por. szerzej: P. Kozłowska-Kalisz, Komentarz do art. 46 Kodeksu karnego, LEX, stan prawny na 2014.09.01.). Zatem, podstawą orzekania tego rodzaju środka karnego są przepisy kodeksu karnego , a nie przepisy kodeksu cywilnego , jednakże przepisy kodeksu cywilnego w tych kwestiach, których przepisy prawa karnego wprost nie uregulowały, należałoby stosować posiłkowo. Oznacza to, że wysokość odszkodowania nie może przekraczać wysokości szkody (podkr. SO); innymi słowy, nie można zasądzić odszkodowania w całości, gdy szkoda w tej części już została naprawiona etc. (vide postan. SN z 11 maja 2012 r., IV KK 365/11, Biul. PK 2012, nr 8, s. 20-21). Tak zatem, warunkiem sine qua non orzeczenia omawianego obowiązku naprawienia szkody jest jej istnienie w chwili orzekania , a więc w sytuacji w której do chwili wyrokowania nie została ona naprawiona (vide: wyrok SN z 17 lipca 2014 r., III K 54/14, OSNKW 2015/1/4; wyrok SN WR 543/88, OSNKW 1989/3-4/32; tak Szewczyk [w:] Zoll I, s. 716). Sąd orzekający, celem rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie musi w toku procesu ustalić zarówno wysokość szkody (lub zadośćuczynienia), jak również czy do naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę już nie doszło na innej drodze (podkr. SO) - (por. S. Steinborn, Prawomocność części orzeczenia w procesie karnym, LEX). Zarówno judykatura jak i piśmiennictwo pozostają w pełnej zgodzie także co do tego, że jeśli szkoda została naprawiona w części, oczywistym jest, że orzekany obowiązek jej naprawienia w tym trybie może dotyczyć tylko tej części, która naprawiona nie została, gdyż regulacja ta ma na celu odtworzenie stanu sprzed powstania szkody i nie może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia pokrzywdzonego (vide: wyrok SN z 25 czerwca 2015 r., II KK 171/15, LEX nr 1750143). W konsekwencji zatem oczywiste jest i to, że jeśli w toku procesu Sąd meriti ustalił wysokość powstałej szkody , jak również fakt, że owo roszczenie pokrzywdzonego w dochodzonej przez niego wysokości przed momentem (prawomocnego) orzekania, zostało już zaspokojone , to brak jest jakichkolwiek podstaw do orzeczenia po myśli cyt. przepisów ustawy. Konstatacja taka jest uprawniona dlatego, że odmienne rozstrzygnięcie w tej mierze rodziłoby po stronie pokrzywdzonego stan bezpodstawnego wzbogacenia , w rozumieniu przepisu art. 405 k.c. Tak więc, ze wszystkich przytoczonych względów sąd odwoławczy zmienił zaskarżony wyrok i uchylił rozstrzygnięcie zawarte w jego pkt.
- W pozostałej części zaskarżone orzeczenie podlegało utrzymaniu w mocy. Rozstrzygnięcie obnośnie kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze ma swe uzasadnienie w treści przepisów art. 634 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. i jest podyktowane względami słuszności. Obrońca oskarżonego wniosła bowiem po części zasadną apelację, skutkującą zmianą zaskarżonego wyroku na jego korzyść.