Sad powszechny, VII U 1768/13

Sygn. akt VII U 1768/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 maja 2014 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Małgorzata Jarząbek Protokolant: Marcin Kamionowski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2014 r. w Warszawie sprawy S. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wcześniejszą emeryturę na skutek odwołania S. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 29 maja 2013 roku, znak: ENMS/6/ (...) - oddala odwołanie. Sygn. akt VII U 1768/13 UZASADNIENIE S. P. w dniu 17 czerwca 2013 r. (data prezentaty) wniósł do tutejszego sądu za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odwołanie od decyzji w/w organu z dnia 29 maja 2013r. znak: ENMS/6/ (...) . Ubezpieczony wnioskował o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu prawa do emerytury. W uzasadnieniu wskazał, iż w jego ocenie decyzja ZUS odmawiająca mu prawa do emerytury i nie zaliczenie do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym jego matki jest nieprawidłowa. Podniósł, że po ukończeniu szkoły podstawowej w dniu 24 czerwca 1968 r. pracował w gospodarstwie rolnym do dnia 1 września 1969r. kiedy to zaczął uczęszczać do szkoły zawodowej. W okresie nauki w szkole zawodowej pracował w gospodarstwie w okresie ferii oraz wakacji szkolnych, a także po ukończeniu nauki, w okresie od 24 czerwca 1971r. do 27 października 1971r. (k. 3-4 a. s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w odpowiedzi na odwołanie z dnia 15 lipca 2013r. wskazał, że zarzuty odwołującego się są nieuzasadnione, zaś decyzja organu rentowego została wydana zgodnie z art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8 z 1983 r., poz. 43). Organ rentowy wskazał, że S. P. nie udowodnił 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych oraz, że nie uznał do jego stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ ubezpieczony w spornym okresie mieszkał w internacie w W. , gdzie uczęszczał do szkoły. W związku z powyższym ubezpieczony nie przebywał w gospodarstwie rolnym, nie pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, a praca ta miała jedynie charakter dorywczy (odpowiedź na odwołanie k.6 a.s.). W piśmie z dnia 2 sierpnia 2013 (data prezentaty) ubezpieczony wskazał, że pracował w gospodarstwie rolnym matki od ukończenia szkoły podstawowej tj. 24 czerwca 1968r. do 1 września 1969r. w pełnym wymiarze a nie dorywczo. Ponadto pracował w gospodarstwie przez okresy wakacyjne oraz przez 3 miesiące po ukończeniu szkoły (k. 9-9v). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: S. P. ukończył 16 lat w dniu 22 stycznia 1969r. ( okoliczność bezsporna). Z. P. - matka ubezpieczonego w latach 1960 – 1971 była posiadaczem, a w latach 1971-1982 właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,01 ha położonego we wsi B. , W. , S. gm. O. i C. gm. Ł. (zaświadczenie k.67 a.e.). W okresie od 1 września 1969r. do dnia 23 czerwca 1971r. ubezpieczony uczęszczał do (...) Szkoły Budowlanej dla Pracujących Nr 1 Z.B. (...) w W. (świadectwo ukończenia szkoły k. 75 a.e.). Gospodarstwo położne było w okolicy Ł. w odległości 140 km od W. . W okresie nauki S. P. mieszkał w internacie, w W. . W tym czasie w gospodarstwie rolnym pracowała matka i brat ubezpieczonego, którzy nie byli zatrudnieni nigdzie poza gospodarstwem rolnym. W gospodarstwie uprawiane były ziemniaki, pszenica, zboże, rzepak. Hodowano 4 krowy, 4 owce, 4 świnie, konia oraz około 20 kur. W gospodarstwie były tylko podstawowe maszyny. W zimie odwołujący się przebierał kartofle w kopcach, młócił zboże w stodole, obrządzał. Wiosną pracował w polu: orał, sprężynował, siał. W lecie kosił zboże (zeznania S. P. k. 44 a.s.) Ubezpieczony w okresie nauki w szkole zawodowej przyjeżdżał do domu na wakacje, w ferie, czasami na sobotę i niedzielę. Ubezpieczony miał starszego brata oraz młodszą siostrę, którzy pomagali w pracy na gospodarstwie. Zdarzało się. Że w gospodarstwie ubezpieczony wyganiał krowy na łąkę, pomagał przy wykopkach, przy żniwach i omłotach, rąbał drewno. Po skończeniu nauki w szkole S. P. nie wrócił już do rodziców (zeznania świadka H. D. k. 58-59 a.s., zeznania świadka A. R. k. 59 a.s.). S. P. dniu 3 grudnia 2012 r. (data prezentaty) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w L. wniosek o emeryturę (k. 1-4 a.e.). Decyzją z dnia 29 maja 2013 r. znak: ENMS/6/ (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił ubezpieczonemu przyznania emerytury, gdyż nie osiągnął on powszechnego wieku emerytalnego oraz do dnia 1 stycznia 1999 r. nie został udowodniony 25 – letni okres składkowy i nieskładkowy. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ rentowy uznał za udowodnione okresy nieskładkowe w wymiarze 2 miesięcy i 19 dni; okresy składkowe w wymiarze 23 lat, 11 miesięcy i 26 dni oraz łączny staż w wymiarze 24 lat 2 miesięcy i 26 dni. Ponadto organ rentowy uznał staż pracy ubezpieczonego w szczególnych warunkach w wymiarze 17 lat, 7 miesięcy oraz 29 dni. Zakład Ubezpieczeń społecznych nie uznał okresu od 22 stycznia 1969r. do 27 października 1971r. jako okresu pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na fakt, iż ubezpieczony w okresie tym nie pozostawał we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem (k. 89 a.e.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, akta organu rentowego a także na podstawie zeznań świadków: H. D. , A. R. oraz częściowo na podstawie przesłuchania ubezpieczonego. Autentyczność zgromadzonych dokumentów, przywołanych powyżej, ich zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy nie była kwestionowana przez żadną ze stron, dlatego Sąd uznał je za pełnowartościowy materiał dowodowy. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowego odwołania zasadniczym było ustalenie okoliczności wykonywania przez ubezpieczonego pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od 22 stycznia 1969r. do 27 października 1971r. a w szczególności tego w jakim wymiarze czasu pracy była ona wykonywana. W tym zakresie Sąd dokonał ustaleń na podstawie dowodu z przesłuchania ubezpieczonego S. P. oraz powołanych w sprawie świadków. Ubezpieczony nie przedstawił świadectwa ukończenia szkoły podstawowej, a ponadto z zeznań świadka A. R. nie wynika, aby ubezpieczony przez rok po ukończeniu szkoły podstawowej przebywał w domu. W związku z powyższym Sąd nie dał wiary jego twierdzeniom odnośnie pobytu przez rok w domu oraz odnośnie wykonywania pracy w gospodarstwie w tym okresie. Pomimo, iż to na odwołującym się ciążył obowiązek udowodnienia wykonywania pracy w wymiarze przynajmniej 4 godzin dziennie nie przedstawił on dowodów potwierdzających te okoliczności. Ponadto świadek H. D. zeznał, że po ukończeniu szkoły zawodowej ubezpieczony nie wrócił już do domu w związku z czym nie ma podstaw do zaliczenia 3 miesięcznego okresu przerwy między nauką w szkole a podjęciem przez niego zatrudnienia do pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu, zeznania powołanych w sprawie świadków są ogólnikowe i nie wskazują dokładnie ani wymiaru czasu pracy ani rodzaju prac wykonywanych przez ubezpieczonego. W związku z powyższym brak jest możliwości ustalenia spornego faktu jedynie na podstawie przesłuchania samego ubezpieczonego S. P. , gdyż nie są one poparte ani dokumentami ani zeznaniami świadków. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd uznał zebrany w sprawie materiał dowodowy za kompletny, wiarygodny i nie budzący żadnych wątpliwości. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie zważył co następuje: Z analizy dyspozycji art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998r. , wynika, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w przepisach art. 32, 33, 39, 40 ww. ustawy, jeżeli w dniu jej wejścia w życie ustawy okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn ( art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ) oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 powołanej ustawy (tj. co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn ; art. 184 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ). Ponadto w myśl art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r. emerytura przysługuje, jeżeli w dniu wejścia w życie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , tj. w dniu 1 stycznia 1999 r. osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 25 lat dla mężczyzn , w tym okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywany stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązujący na danym stanowisku pracy, wynoszący co najmniej 15 lat. Niezależnie od powyższego, w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego . Ograniczenia dowodowe zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 roku, sygn. II URN 3/95). W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych obowiązują odstępstwa od ogólnych zasad dowodzenia podyktowane dążeniem do pełnego i wszechstronnego rozstrzygnięcia wszystkich kwestii spornych. W praktyce oznacza to, że w postępowaniu tym dopuszczalne jest wykazanie wszelkimi dowodami okoliczności, od których zależą uprawnienia do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, także wówczas, gdy z dokumentów wynika co innego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 września 1995 roku, sygn. II URN 23/95). W ocenie Sądu Okręgowego powołane powyżej tezy, wyrażone w orzecznictwie, w sposób jednoznaczny wskazują te okoliczności, których spełnienie jest niezbędne dla uzyskania świadczenia emerytalnego zgodnie z przepisami ustawy o Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a ponadto wskazują te uprawnienia strony, które umożliwiają jej dowodzenie swoich racji. S. P. w przedmiotowej sprawie wnioskował o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków jednakże nie mogły one stanowić podstawy rozstrzygnięcia kwestii dotyczącej wymiaru oraz charakteru jego pracy w gospodarstwie rolnym matki. Świadkowie są osobami w podeszłym wieku, dużo młodszymi od wnioskodawcy w związku z czym zgodnie z zasadami logiki nie utrzymywały z ubezpieczonym bliskich kontaktów. Nie potrafili oni określić szkoły, do której konkretnie uczęszczał ubezpieczony a także wskazać częstotliwości jego pobytów w domu. W związku z tym, że zeznania świadków tylko w sposób ogólnikowy odnosiły się do kwestii spornych w niniejszym postępowaniu nie mogły stanowić podstawy jego rozstrzygnięcia. Zgodnie z ogólnymi zasadami zawartymi w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , do stażu ubezpieczeniowego zalicza się okresy składkowe, nieskładkowe i uzupełniające. I tak, zgodnie z treścią art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczeniu jej wysokości uwzględnia się również przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 , są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Okresów tych nie uwzględnia się, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty, na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 10 ust. 3 ustawy emerytalnej). Dla wykazania zasadności swych roszczeń, S. P. powołał się na zeznania świadków H. D. oraz A. R. , którzy zamieszkiwali w sąsiedztwie wnioskodawcy i z tych względów posiadały pewne informacje co do jego pracy w spornym okresie, tj. od 22 stycznia 1969r. do 27 października 1971r., w gospodarstwie rolnym matki. W ocenie Sądu, zeznania tych świadków, nie pozwalają na uznanie za udowodniony fakt wykonywania przez ubezpieczonego w spornym okresie pracy w gospodarstwie rolnym pracy w zakresie wystarczającym do zastosowania regulacji art. 10 ustawy emerytalnej. Zaznaczyć bowiem należy, że cytowany wyżej przepis art. 10 tej ustawy dopuszcza zaliczenie do stażu pracy przypadających przed dniem 1 stycznia 1983r. okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia. Jednakże dopuszczalność uwzględnienia tych okresów należy uzależnić od przesłanki wykonywania takiej pracy w wymiarze nie niższym niż połowa normalnie wykonywanego czasu pracy w rolnictwie. Wykonywanie przez domownika w gospodarstwie rolnym prac o charakterze dorywczym, okazjonalnie i w wymiarze niższym od połowy pełnego wymiaru czasu pracy, nie może być natomiast traktowane jako okres składkowy (por. wyr. Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1999r. (II UKN 528/98, OSNAP 2000/10/399). Zauważyć przy tym należy, iż doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r. II UKN 535/99, OSNAP 2001/21/650). Analizując materiał dowodowy zgromadzony w sprawie Sąd uznał, iż w spornych okresach S. P. nie pracował w gospodarstwie rolnym matki, codziennie i co najmniej w połowie pełnego wymiaru czasu pracy, zaś wykonywanie przez niego w gospodarstwie czynności należy traktować jako świadczoną doraźnie pomoc domownika. Bezspornym faktem w sprawie jest że w okresie 1 września 1969 r. do 23 czerwca 1971 r. ubezpieczony uczęszczał do szkoły zawodowej w W. oddalonej od rodzinnej miejscowości o około 140 km, nie zamieszkiwał w domu w związku z czym nie ma podstaw do uznania, by w okresie tym wykonywał prace w gospodarstwie rolnym matki. Odnosząc się do twierdzeń i żądań odwołującego się odnośnie zaliczenia mu okresu pracy w gospodarstwie od dnia 22 stycznia 1969r. do dnia 1 września 1969r. nie znajduje on potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. S. P. nie przedstawił świadectwa ukończenia szkoły podstawowej z którego wynikałoby, iż ukończył ją w 1968 r. a ponadto z zeznań świadków nie wynika by miał on przerwę w kontynuacji edukacji po szkole podstawowej. Z drugiej strony, zarówno areał gospodarstwa rolnego, jak też charakter prowadzonych upraw i ilość osób mieszkających w tym gospodarstwie, nie wskazywały na potrzebę pracy S. D. w spornym okresie w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. W ocenie Sądu doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika, nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000r. II UKN 535/99 OSNP 2001/21/650). Przy ocenie spełnienia przesłanek z art. 10 ustawy emerytalnej nie uwzględnia się bowiem jakiejkolwiek pracy, a jedynie stałą pracę o istotnym znaczeniu dla prowadzonej działalności w gospodarstwie rolnym w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, a ubezpieczony takiego kryterium nie spełnił. Tym samym praca ta w okresie roku szkolnego jako nie mająca charakteru stałej, wykonywanej w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy, miała charakter dorywczy, okazjonalny, nie była zajęciem podstawowym i nie podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia. Przyznać należy, że przepis art. 10 ustawy emerytalnej nie stanowi, czy pracy w gospodarstwie rolnym stawiane są jakiekolwiek inne warunki, jednakże przyjęcie poglądu, iż pracy tej nie należy stawiać żadnych wymagań rodziłoby nieuprawnione w stosunku do pracowników uprzywilejowanie osób wykonujących prace w gospodarstwie rolnym, które nie miały obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie społeczne (tak: SN w wyroku z 28 lutego 1997 r., IIUKN 96/1996, OSNP 1997, nr 23, poz. 473). Wątpliwości w tym zakresie zostały usunięte licznymi orzeczeniami Sądu Najwyższego, które zapadły w poprzednim stanie prawnym (przed 01 stycznia 1999 r.), gdzie jako przesłankę zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, a przed objęciem ubezpieczeniem społecznym, przyjmowano ten właśnie wymiar pracy – przekraczający 4 godziny dziennie ( tak: SN w wyrokach z: 07 listopada 1997 r., IIUKN 299/98, OSNAPiUS 1998 nr 16 poz. 491; 13 listopada 1998 r., IIUKN 190/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 122 ). Przedstawiony stan prawny i poglądy Sądu Najwyższego zawarte w orzeczeniach, zachowały aktualność co do oceny zaliczalności pracy w gospodarstwie rolnym do stażu emerytalnego, prowadząc do konkluzji, że jeżeli praca w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, świadczona była przed 1 stycznia 1983r. w wymiarze przekraczającym połowę pełnego wymiaru czasu pracy, to przy ustalaniu stażu emerytalnego uwzględnia się ten okres. Mając na uwadze powyższe, w związku z brakiem możliwości zaliczenia do stażu pracy ubezpieczonego pracy w gospodarstwie rolnym i niespełnienia tym samym przesłanki udokumentowania przez ubezpieczonego 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , orzekł jak w sentencji wyroku. kk