Sygn. akt I Ca 72/16 POSTANOWIENIE Dnia 9 marca 2016 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska Sędziowie SO Elżbieta Zalewska-Statuch SO Joanna Składowska Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z wniosku G. P. z udziałem J. W. o zniesienie współwłasności na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Wieluniu z dnia 24 listopada 2015 roku, sygnatura akt I Ns 220/14 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wieluniu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Sygnatura akt I Ca 72/16 UZASADNIENIE We wniosku z dnia 25 lutego 2014r., skierowanym do Sądu Rejonowego w Wieluniu, G. P. wystąpiła o zniesienie współwłasności samochodu osobowego marki A. (...) o numerze rejestracyjnym (...) , rok produkcji 1997. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 listopada 2015r., wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 220/14, Sąd Rejonowy wniosek oddalił. Rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach: J. W. i J. P.
(1)- córka wnioskodawczyni pozostawali w związku małżeńskim. Byli właścicielami dwóch pojazdów: A. (...) i N. P. , który był zakupiony za kredyt konsumpcyjny. Z samochodu A. (...) korzystał J. W. . Małżonkowie postanowili zakupić jeszcze A. (...) za pieniądze ze sprzedaży N. P. . W dniu (...) córka wnioskodawczyni i była żona uczestnika postępowania - J. P.
(1)nabyła w drodze umowy kupna - sprzedaży samochód osobowy marki A. (...) , rok produkcji 1997, nr rej. (...) o nr VIN (...) do wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, w jakiej pozostawała z uczestnikiem J. W. . Pieniądze na zakup samochodu małżonkowie posiadali ze sprzedaży samochodu N. (...) . Przy zakupie samochodu obecni byli córka i zięć wnioskodawczyni. Na pisemnej umowie (...) została dopisana przez córkę jako współwłaściciel z uwagi na posiadanie przez nią zniżek na ubezpieczenia samochodowe. W oparciu o umowę sprzedaży, J. P.
(1)i G. P. zostały wpisane w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciele pojazdu. W dniu 17 maja 2011r., przed notariuszem M. C. , małżonkowie J. P.
(1)i J. W. zawarli małżeńską umowę i dokonali podziału swojego majątku wspólnego. Małżonkowie oświadczyli zgodnie, iż w trakcie trwania małżeństwa nabyli dwa samochody: samochód osobowy marki A. (...) o nr rej. (...) , rocznik 1997, nr VIN (...) oraz samochód osobowy marki A. (...) o nr rej. (...) , rocznik 1998, nr VIN (...) i dokonali podziału majątku wspólnego w ten sposób, że samochód osobowy marki A. (...) nabył na wyłączną własność J. W. , a J. P.
(1)nabyła na wyłączną własność samochód osobowy marki A. (...) . Dokonując powyższych ustaleń, Sąd Rejonowy uznał za wiarygodne zeznania J. W. co do okoliczności zakupu samochodu A. (...) i A. (...) , w szczególności w zakresie faktu, iż samochód A. (...) został zakupiony za pieniądze sprzedaży samochodu N. (...) , na którego był wzięty kredyt. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w treści aktu notarialnego, w którym J. W. i J. P.
(1)zgodnie oświadczyli, iż J. W. po podziale majątku będzie spłacał kredyt zaciągnięty na zakup samochodu A. (...) . W istocie stronom chodziło o spłatę kredytu zaciągniętego na N. P. , z którego sprzedaży zostało zakupione A. (...) . W konsekwencji, jako w tym zakresie niewiarygodne Sąd pierwszej instancji ocenił zeznania świadka J. P.
(1)oraz wnioskodawczyni. Zdaniem Sądu Rejonowego, wniosek o zniesienie współwłasności należało oddalić, albowiem wnioskodawczyni nie wykazała, iż jest współwłaściciel samochodu objętego zniesieniem współwłasności. Za taką oceną przemawiała przede wszystkim treść zawartej między J. W. a J. P.
(1)umowy o podział majątku wspólnego, w której małżonkowie nie wskazali na żadne prawa osób trzecich do pojazdów. Jeżeli wiadomym im było, iż osoby trzecie posiadają jakieś prawa do samochodu, to powinni to zawrzeć w treści umowy. Wówczas notariusz przedłożyłby stronom umowę, której przedmiotem byłby jedynie udział, a nie całość prawa własności samochodu A. (...) . Z kolei fakt, iż wnioskodawczyni była w dowodzie rejestracyjnym samochodu A. (...) wpisana jako współwłaściciel nie świadczy o tym, że była jego właścicielem. Dowód rejestracyjny nie jest dowodem własności pojazdu. Takim dowodem może być umowa kupna - sprzedaży. Wprawdzie wnioskodawczyni złożyła do akt sprawy umowę z dnia 29 lipca 2010r., w której figuruje ona obok J. P.
(1)jako współwłaściciel, to jednak w ocenie Sądu zapis ten miał charakter pozorny. J. P.
(1)wraz z mężem ,,dopisali” matkę do umowy celem uzyskania zniżek ubezpieczeniowych. Pełnomocnik wnioskodawczyni wniósł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczenie w całości i zarzucając:
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, iż pieniądze uzyskane ze sprzedaży samochodu m-ki N. (...) strony przeznaczyły na zakup samochód A. (...) , co miało przemawiać za tym, że wnioskodawczym G. P. - wbrew temu co twierdzi - nie partycypowała w kosztach nabycia samochodu A. (...) , z równoczesnym pominięciem przez Sąd okoliczności, że wnioskodawczym G. P. była także współwłaścicielem samochodu N. (...) , a więc miała udział finansowy w nabyciu samochodu A. (...) , co koresponduje z okolicznością, że była wskazana jako współwłaściciel A. (...) , zarówno w umowie kupna - sprzedaży samochodu, jak też w dowodzie rejestracyjnym;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu przez Sąd, że wnioskodawczyni G. P. została dopisana do umowy kupn a- sprzedaży samochodu A. (...) ze względu na korzyści w postaci uzyskania zniżek w ubezpieczeniu pojazdu przez J. W. i J. K. podczas, gdy tylko J. W. oraz wnioskodawczyni G. P. zostali wskazani jako współwłaściciele samochodu A. (...) , zarówno w umowie kupna -sprzedaży samochodu, jak również w dowodzie rejestracyjnym pojazdu;
- naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 233 § 1 kpc , przez zaniechanie przez Sąd wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej oceny, co w konsekwencji skutkowało bladną oceną, że J. W. i J. K. w umowie podziału majątku wspólnego mieli prawo rozporządzać samochodem A. (...) , podczas gdy posiadali oni wyłącznie uprawnienie do rozporządzenia przysługującym im udziałem we własności samochodu, zaś nie posiadali oni żadnej podstawy prawnej i faktycznej do rozporządzania udziałem przysługującym wnioskodawczyni G. P. ;
- naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 233 §1 kpc , przez zaniechanie przez Sąd wszechstronnego rozważania zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej oceny , co w konsekwencji skutkowało błędna oceną, że G. P. nigdy nie kwestionowała treści mowy o podziale majątku wspólnego zawartej miedzy J. W. i J. K. podczas gdy w rzeczywistości wnioskodawczyni G. P. , zarówno w postępowaniu przedsądowym zwracała się do J. W. o spłatę jej udziału we współwłasności samochodu A. (...) , jak również złożyła niniejszy wniosek o zniesienie współwłasności i zapłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z samochodu, co wprost stanowi, że nie akceptowała rozporządzenia pełnym udziałem we własności samochodu w umowie o podziale majątku wspólnego zawartej miedzy J. W. i J. K. , jak również, że podjęła odpowiednie środki prawne w celu ochrony swojego prawa we współwłasności samochodu;
- naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 233 §1 kpc , przez zaniechanie przez Sąd wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej oceny, co w konsekwencji skutkowało całkowicie bezzasadnym uznaniu za wiarygodne zeznań uczestnika J. W. , podczas gdy uczestnik miał interes prawny i majątkowy w prezentowaniu korzystnego dla siebie stanowiska z równoczesnym zaniechaniem rozważenia przez Sąd okoliczności, że J. W. wiedział, iż wnioskodawczyni G. P. jest współwłaścicielem samochodu A. (...) , a co za tym idzie wiedział, że nie może on rozporządzać nie należącym do niego udziałem we współwłasności;
- naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia , a to art. 328 § 2 kpc , przez przyjęcie przez Sąd , że zapis umowy kupna-sprzedaży według którego wnioskodawczyni została wskazana jako współnabywca/współwłaściciel samochodu jest pozorny, z równoczesnym zaniechaniem wskazania w uzasadnieniu orzeczenia dowodów na których Sąd oparł powyższe ustalenie;
- naruszenie prawa materialnego, a to art. 198 kc , przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sad, że znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma okoliczność, iż prawo współwłasności samochodu A. (...) przysługujące G. P. powinno zostać ujawnione w umowie o podziale majątku wspólnego zawartej miedzy J. W. i J. K. podczas, gdy w przedmiotowej sprawie, zgodnie z art. 198 kc , mieli oni uprawnienie do rozporządzania wyłącznie przysługującym im udziałem, nie mieli zaś żadnego prawa do rozporządzania udziałem we współwłasności należącym do wnioskodawczyni G. P. , a więc nie musiała ona być wskazana w przedmiotowej umowie;
- naruszenie prawa materialnego, a to art. 210 kc i 212 § 1 kc , przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, że wnioskodawczyni G. P. nie ma uprawnienia do żądania zniesienia współwłasności samochodu A. (...) i dopłaty zasadzonej na jej rzecz od J. W. , podczas gdy jako ujawnionej właścicielce tegoż samochodu w umowie kupna - sprzedaży oraz w dowodzie rejestracyjnym, przysługiwała jej legitymacja czynna do złożenia wniosku w tym przedmiocie i skutecznego żądania zniesienia współwłasności oraz zasądzenia spłaty na jej rzecz zgodnie z wnioskiem. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnosił o:
- zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez: - zniesienie współwłasności samochodu A. (...) przez przyznanie go na wyłączną własność uczestnika J. W. ; - zasądzenie od uczestnika J. W. na rzecz wnioskodawczyni G. P. spłaty w kwocie 6 000,00 złotych tytułem wyrównania udziałów we współwłasności; – zasądzenie od uczestnika J. W. na rzecz wnioskodawczyni G. P. kwoty 7 200,00 złotych tytułem odszkodowania za bezumowne korzystanie z samochodu A. (...) ; – zasądzenie od uczestnika J. W. na rzecz wnioskodawczyni G. P. kwoty po 300,00 złotych tytułem miesięcznie za każdy miesiąc bezumownego korzystania z samochodu A. (...) , począwszy od lutego 2014r. do dnia prawomocnego zniesienia współwłasności samochodu; – zasądzenie od uczestnika J. W. na rzecz wnioskodawczyni G. P. zwrotu kosztów procesu; ewentualnie:
- uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi Rejonowemu w Wieluniu. J. P.
(2)domagał się oddalenia apelacji oraz zasądzenia na swoją rzecz od apelującej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja wnioskodawczyni zasługuje na uwzględnienie. Choć na gruncie przepisów regulujących postępowanie nieprocesowe zasada kontradyktoryjności właściwa procesowi doznaje licznych ograniczeń, to nie dotyczy to jednak spraw, w których uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub gdy ich interesy są sprzeczne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2012r., II CSK 5/12, LEX nr 1231479), co miało miejsce w sprawie przedmiotowej. Zgodnie zatem z zasadą rozkładu ciężaru dowodu ( art. 232 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc , 6 kc ), zainteresowani obowiązani byli wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzili skutki prawne. G. P. przedstawiła dowód z dokumentu w postaci umowy sprzedaży, z którego wynikało, że złożyła oświadczenie woli o nabyciu pojazdu wspólnie z J. P.
(1), uczyniła zatem zadość obowiązkowi przedstawienia dowodu własności. Uczestnik postępowania zaś nie zakwestionował prawdziwości znajdujących się pod oświadczeniami woli podpisów: zbywcy oraz nabywców. Nie przeczy istnieniu po stronie wnioskodawczyni prawa własności ewentualność, że G. P. nie uczestniczyła w akcie podpisania umowy przez zbywcę i wydania pojazdu. Umowa sprzedaży ma charakter umowy konsensualnej. Ważność umowy zależy więc wyłącznie od zgodnych oświadczeń woli stron, a wydanie rzeczy czy też zapłata ceny są zdarzeniami będącymi jedynie przejawami jej wykonania (por. np. A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne, 1998, s. 265; W. Katner, Umowne przeniesienie własności ruchomości w prawie polskim, Warszawa 1992, s. 50–55; J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, Warszawa 2000, s. 96). Oświadczenia woli nie muszą być również złożone równocześnie. Wyrazem akceptacji oświadczenia określonej treści jest opatrzenie go podpisem ( art. 78 kc ). Jeżeli zaś uczestnik postępowania podnosił, że zapis umowy miał charakter „pozorny”, winien okoliczność te wykazać. Mając na uwadze oczywiste zainteresowanie J. P.
(2)w określonym rozstrzygnięciu, oparcie się w tym zakresie przez Sad pierwszej instancji wyłącznie na jego zeznaniach, a odmówienie wiarygodności wnioskodawczyni i świadkowi J. P.
(1), w kontekście całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nastąpiło z naruszeniem reguł określonych w art. 233 kpc . Oczywistym błędem było nadanie kluczowego znaczenia brzmieniu umowy o podziale majątku wspólnego małżonków J. i J. P.
(2)z dnia 17 maja 2011r., bowiem G. P. nie była stroną tej umowy i w jej zawarciu nie uczestniczyła, a więc z oczywistych względów nie składała żadnych oświadczeń w zakresie przysługującego jej prawa własności. Również o ewentualnych prawach osób trzecich nie wypowiadali się małżonkowie, choć nawet gdyby tak uczynili, nie mogłoby to wywołać skutku rzeczowego w postaci utraty udziału we współwłasności przez wnioskodawczynię. Co więcej, G. P. na krótko po zawarciu tej umowy - pismem nadanym 5 grudnia 2011r. (pismo - k. 7 akt sprawy) - występowała do J. P.
(2)z żądaniem zniesienia współwłasności, powołując się na przysługujący jej udział w prawie, a w dniu 29 czerwca 2011r. dokonała darowizny swojego udziału we współwłasności samochodu marki A. (...) na rzecz córki J. P.
(1)(umowa - k. 61 akt sprawy), który to pojazd również był przedmiotem podziału majątku wspólnego małżonków. Uzasadniając swoje twierdzenia, J. P.
(2)powoływał się na okoliczność, że wnioskodawczyni przysługiwały wyższe zniżki w zakresie składek na ubezpieczenie pojazdu. Wnioskodawczyni kategorycznie tym twierdzeniom zaprzeczyła, wskazując, że przekazała połowę środków na zakup samochodu, a jej córka korzystała ze zniżek w pełnej wysokości. Okoliczności te potwierdziła zeznająca w charakterze świadka J. P.
(1). Pomimo zaistnienia sporu co do tych kwestii, uczestnik postępowania nie przedłożył żadnych dowodów na poparcie swych twierdzeń. Mogłyby to zaś być choćby odpowiednie informacje z zakładu ubezpieczeń. Także zaprzeczona okoliczność, że zakup został sfinansowany ze sprzedaży samochodu marki N. (...) , na którego nabycie z kolei małżonkowie przekazali środki uzyskane z kredytu, który był spłacany przez uczestnika postępowania nie została wykazana poprzez załączenie dokumentu umowy kredytowej i informacji z banku. Tym samym, zdaniem Sądu Okręgowego, ocenić należało twierdzenia J. P.
(2)jako gołosłowne, a ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego dowolne. Na zakończenie należy podkreślić, iż, jak wynika z twierdzeń uczestnika postępowania, wpisanie G. P. do dokumentu umowy sprzedaży pojazdu oraz złożenie przez nią podpisu pod tym dokumentem, nastąpiło za wiedzą i akceptacją J. P.
(2). Co więcej, posługiwał się on dokumentem umowy zarówno przy zarejestrowaniu pojazdu, jak i jego ubezpieczeniu. Nie można aprobować takiej postawy, którą prezentuje uczestnik postępowania, a która - w zależności od doraźnego interesu - polega na zamiennym bądź to wykorzystywaniu umowy, bądź na jej podważaniu, tak aby odnieść stosowną korzyść. Podsumowując, w sprawie przedmiotowej wnioskodawczyni wykazała, że przysługuje jej udziału we współwłasności pojazdu, z uczestnik postępowania okoliczności tej skutecznie nie podważył. Tym samym, na skutek oddalenia wniosku o zniesienie współwłasności, doszło do naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 210 kc i nierozpoznania istoty sprawy, co obligowało Sad Okręgowy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 386 § 4 zw. z art. 13 § 2 kpc . W dalszym postępowaniu, Sad Rejonowy dokona zaniesienia współwłasności pojazdu i rozstrzygnie o pozostałych roszczeniach wnioskodawczyni w oparciu o art. 211 i następne Kodeksu cywilnego oraz o kosztach postępowania w obu instancjach, stosownie do art. 108 § 2 kpc .