Sad powszechny, I Ns 3525/14

(1)z udziałem J. P. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków nie złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku p o s t a n a w i a:

1. oddalić wniosek;
2. kosztami postępowania obciążyć uczestników postępowania w zakresie przez nich poniesionym. SSR Grzegorz Korfanty Sygn. akt I Ns 3525/14 UZASADNIENIE W dniu 3 listopada 2014 roku małoletni A. W.

(1)reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego R. W.

(1)złożył wniosek o zatwierdzenie przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia woli o odrzuceniu spadku po zmarłym dziadku A. W.

(2). Ponadto małoletni wniósł o przyjęcie przez Sąd oświadczenia woli o odrzuceniu spadku po zmarłym. W uzasadnieniu wskazano, iż A. W.

(2)zmarł w dniu 22 września 2012 roku. W dniu 5 grudnia 2012 roku synowie zmarłego R. W.

(2)i R. W.

(1)złożyli przed notariuszem oświadczenia o odrzuceniu spadku po ojcu. W ocenie wnioskodawcy, kolejną osobą powołaną do dziedziczenia po zmarłym jest małoletni A. W.

(1). Postanowieniem z dnia 26 marca 2013 roku w sprawie III Nsm 864/12 Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach Wydział III Rodzinny i Nieletnich wyraził zgodę na złożenie przez wnioskodawcę R. W.

(1)oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego syna A. W.

(1)po zmarłym A. W.

(2). Niemniej jednak ojciec małoletniego nie złożył oświadczenia w imieniu swojego małoletniego syna, wobec czego nabył on spadek z uwagi na upływ 6-miesięcznego ustawowego terminu. W ocenie przedstawiciela ustawowego, działając w imieniu małoletniego pozostawał w błędzie co do przepisów prawa obowiązujących w zakresie terminu do złożenia oświadczenia w przedmiocie odrzucenia spadku, a także co do samej konieczności złożenia takiego oświadczenia i z tego względu nie złożył go. Jak podał, było to wynikiem niezrozumienia pouczenia udzielonego mu przez notariusza. W dalszym toku postępowania ojciec jako przedstawiciel ustawowy małoletniego wnioskodawcy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uczestniczka postępowania J. P. nie złożyła żadnego oświadczenia w sprawie i nie zajęła stanowiska. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Spadkodawca A. W.

(2), syn M. i M. , zmarł dnia 22 września 2012 roku w G. . Jego ostanie miejsce zamieszkania nie jest znane. Spadkodawca miał cztery córki M. W. , M. P. , B. K. i D. W. oraz dwóch synów R. W.

(1)i R. W.

(2). Do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym należy również syn córki zmarłego P. P. . Zmarły miał również żonę G. W. . Nie wiadomo gdzie spadkodawca mieszkał przed śmiercią. Synowie nie utrzymywali z nim kontaktów. Spadkodawca był zadłużony. Wobec zmarłego w dniu 25 lipca 2011 roku Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym w sprawie o sygnaturze akt VI Nc-e 445825/11, zobowiązując go do zapłaty kwoty 101211,74 złotych oraz kwoty 4866 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu na rzecz G. (...) Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty z siedzibą w W. . Pismem z dnia 2 października 2013 roku wskazany wierzyciel wezwał żonę zmarłego G. W. do zapłaty na jego rzecz kwoty 137 358,36 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazano, iż wierzytelność wynika z umowy kredytu nr (...) zawartej w dniu 20 sierpnia 2008 roku przez A. W.

(2)z (...) Bankiem (...) S.A. w W. , a nadto została stwierdzona powołanym wyżej nakazem zapłaty. Oświadczeniem z dnia 5 grudnia 2012 roku przed notariuszem D. S. – Kancelaria Notarialna w G. przy ul. (...) , synowie zmarłego R. W.

(1)i R. W.

(2)odrzucili spadek po ojcu A. W.

(2). R. W.

(1)oświadczył, iż jego jedynym zstępnym jest małoletni A. W.

(1)urodzony w dniu (...) . R. W.

(2)nie posiada zstępnych. R. W.

(1)został pouczony przez notariusza o skutkach dojścia do dziedziczenia małoletniego, w szczególności o konieczności uzyskania zezwolenia sądu opiekuńczego na odrzucenie w jego imieniu spadku, a następnie, po uzyskaniu tego zezwolenia, złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego. R. W.

(1), postępując zgodnie z pouczeniem udzielonym mu przez notariusza, złożył w Sądzie Rejonowym w Tarnowskich Górach wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności prawnej imieniem małoletniego syna. Postanowieniem z dnia 26 marca 2013 roku w sprawie III Nsm 864/12 Sąd Rejonowy w Tarnowskich Górach Wydział III Rodzinny i Nieletnich wyraził zgodę na złożenie przez wnioskodawcę R. W.

(1)oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym A. W.

(2). Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 6 sierpnia 2013 roku. Ojciec małoletniego nie był obecny na ogłoszeniu postanowienia we wskazanej sprawie, gdyż przebywał wówczas za granicą. Otrzymał jego odpis. Jak zeznał R. W.

(1), w czasie jego nieobecności, matka G. W. informowała go o wezwaniach do zapłaty, wskazując, iż zobowiązanym jest małoletni A. . Przedstawiciel ustawowy małoletniego wrócił do kraju w grudniu 2013 roku. Nie kontaktował się z G. (...) w celu ustalenia tytułu ewentualnych zobowiązań małoletniego syna. Nie podjął żądnych dalszych czynności zmierzających do złożenia oświadczenia woli o odrzuceniu spadku w imieniu swojego małoletniego syna. (dowody: akt notarialny rep. A nr (...) - k. 7-8, kopia postanowienia SR w Tarnowskich Górach z dnia 26 marca 2013 roku – k. 10, wezwanie do zapłaty z dnia 2 października 2013 roku – k. 11, kopia nakazu zapłaty z dnia 25 lipca 2011 roku – VI Nc-e 445825/11 – k. 12, zeznania R. W.

(1)– k. 31-32) Na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 roku R. W.

(1)– przedstawiciel ustawowy małoletniego złożył w jego imieniu przed Sądem oświadczenia o odrzuceniu spadku po A. W.

(2). (dowód: protokół rozprawy k. 31-32) Powyższy stan faktyczny został ustalony w oparciu o złożone do akt dokumenty, których wiarygodność i autentyczność nie były kwestionowane, wobec czego Sąd przydał im moc dowodu w sprawie. Za częściowo wiarygodne Sąd uznał zeznania przedstawiciela ustawowego małoletniego. Sąd dał wiarę tym zeznaniom w zakresie opisu sytuacji rodzinnej spadkodawcy, swojej i swojego syna oraz kręgu ustawowych spadkobierców. Sąd nie dał jednak wiary zeznaniom świadka w części dotyczącej przyczyn, dla których nie złożono stosownego oświadczenia w imieniu małoletniego. R. W.

(1)usiłował ukryć swoje zaniedbania. Jego twierdzenia o uzyskaniu niepełnego pouczenia od notariusza względnie niezrozumieniu tego pouczenia nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, zwłaszcza w akcie notarialnym, z którego jasno wynika, jakiego pouczenia mu udzielono. Sąd zważył, co następuje: Wniosek małoletniego A. W.

(1)reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego R. W.

(1)Sąd uznał za bezzasadny wobec czego odmówił zatwierdzenia uchylenia się przez niego od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym dziadku A. W.

(2). Wniosek o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po zmarłym dziadku podlegał ocenie zgodnie z przepisami art. 1019 k.c. i 84 k.c. Zgodnie z treścią art. 1019 § 1 k.c. , jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami:

1. uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem;
2. spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. W myśl § 2 powyższego przepisu, spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zatwierdzenia przez sąd ( art. 1019 § 3 k.c. ). W myśl art. 84 k.c. w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli ( § 1 ). Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści ( § 2 ).). W przypadku oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku błąd co do treści takiego oświadczenia może dotyczyć m.in. osoby spadkodawcy, tytułu powołania, przedmiotu spadku. Należy jednak zgodzić się z poglądem, że podstawę uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły ( art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c. ). Na gruncie art. 84 k.c. nie ma przeszkód do uznania za błąd prawnie doniosły nie tylko błędu, co do faktów, ale i błędu, co do prawa - jeżeli oczywiście dotyczy on treści czynności prawnej i jest istotny (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2012 r. II CSK 171/12). Z przepisów art. 88 § 2 k.c. w zw. z art. 1019 k.c. wynika, że prawo do uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo skutków niezłożenia żadnego oświadczenia wygasa po upływie terminów z art. 88 § 2 k.c. Skoro przedstawiciel ustawowy małoletniego wnioskodawcy powoływał się na błąd, uprawnienie małoletniego do uchylenia się od skutków niezachowania terminu do złożenia oświadczenia wygasa z upływem roku od wykrycia błędu. Małoletni wnioskodawca działający przez przedstawiciela ustawowego dowiedział się o istnieniu ewentualnych zobowiązań syna pod koniec 2013 roku. Jedyne wezwanie do zapłaty stanowiące dowód w niniejszej sprawie datowane jest na dzień 2 października 2013 roku. Biorąc pod uwagę fakt, iż ojciec małoletniego wrócił do kraju w grudniu 2013 roku należałoby uznać, iż składając wniosek w dniu 3 listopada 2014 roku małoletni zmieścił się w rocznym terminie wskazanym w art. 88 § 2 k.c. , dotyczącym czasowego zakresu dopuszczalności podniesienia zarzutu działania pod wpływem błędu. Przedstawiciel ustawowy małoletniego wnioskodawcy powoływał się na błąd co do wiedzy o konieczności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego w ustawowym terminie oraz co do samej konieczności złożenia takiego oświadczenia po uzyskaniu zezwolenia sądu. R. W.

(1)wskazywał, że został pouczony przez notariusza jedynie o konieczności złożenia wniosku do sądu o zezwolenie na dokonanie czynności prawnej w imieniu małoletniego. Jego zdaniem jednak notariusz nie pouczył go o konieczności złożenia oświadczenia w imieniu małoletniego już po uzyskaniu takiego zezwolenia. Przede wszystkim należy wskazać, że zaniechanie złożenia oświadczenia woli w imieniu małoletniego w przedmiocie odrzucenia spadku nie zasługuje na usprawiedliwienie. Z § 4 aktu notarialnego stanowiącego dowód w niniejszej sprawie jasno wynika, iż ojcu małoletniego udzielono pełnego pouczenia zarówno o konieczności uzyskania zezwolenia sądu rodzinnego, jak i następczej konieczności złożenia oświadczenia woli w imieniu małoletniego. Pouczenie to zostało sformułowane w sposób jasny, nie zawierający sformułowań języka prawniczego, co mogłoby uzasadniać jego niezrozumienie. Przedstawiciel ustawowy małoletniego zrozumiał jego treść, na co wskazuje fakt złożenia wniosku do Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach o zezwolenie na dokonanie czynności prawnej imieniem małoletniego A. . O bierności R. W.

(1)świadczy fakt, iż przebywając za granicą, pomimo informowania przez matkę o wezwaniach do zapłaty, nie nawiązał on kontaktu z wierzycielem w celu wyjaśnienia istotnych kwestii. Dopiero we wrześniu 2014 roku udzielił on pełnomocnictwa adwokatowi w celu zainicjowania niniejszej sprawy, podczas gdy wrócił do kraju w grudniu 2013 roku i już wówczas wiedział o roszczeniach wierzyciela względem małoletniego syna będącego spadkobiercą dziadka A. W.

(2). W tych okolicznościach Sąd uznał, że zaniechanie R. W.

(1), które doprowadziło do niezachowania terminu ustawowego sześciu miesięcy do złożenia oświadczenia w imieniu małoletniego syna uzasadnia postawienie mu zarzutu niestaranności w stopniu lekkomyślności. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do skutecznego zatwierdzenia uchylenia się przez małoletniego wnioskodawcę od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku albowiem podstawą może być jedynie działanie pod wpływem błędu lub groźby. Zauważyć należy, że ojciec małoletniego został pouczony przez notariusza o dojściu jego małoletniego syna do dziedziczenia oraz, że w jasny, zrozumiały sposób udzielono mu pouczenia o krokach, których podjęcie konieczne jest dla odrzucenia spadku w imieniu małoletniego. Mając na uwadze powyższe argumenty, Sad oddalił wniosek jako niezasadny. W konsekwencji oddalenia omawianego wniosku oświadczenie złożone przez przedstawiciela ustawowego w imieniu małoletniego wnioskodawcy o odrzuceniu spadku po spadkodawcy nie wywołuje skutków prawnych. O kosztach orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. , obciążając nimi uczestników w zakresie przez nich poniesionym. SSR Grzegorz Korfanty