Sad powszechny, III Ca 1744/15

(1), K. T. , P. N. , J. N. , K. N. , J. L. o uwłaszczenie na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Rudzie Śląskiej z dnia 10 lipca 2015 r., sygn. akt I Ns 1955/13 postanawia: 1) sprostować w części wstępnej zaskarżonego postanowienia oznaczenie przedmiotu sprawy w ten sposób, że w miejsce słów „o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w inny sposób niż przez zasiedzenie” wpisać słowa „o uwłaszczenie”; 2) oddalić apelację; 3) zasądzić od wnioskodawcy na rzecz uczestników postępowania: G. T.

(1), K. T. , P. N. , J. N. , K. N. , J. L. kwoty po 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym. SSR (del.) Roman Troll SSO Leszek Dąbek SSO Gabriela Sobczyk Sygn. akt III Ca 1744/15 UZASADNIENIE Wnioskodawca H. W. żądał stwierdzenia, że z dniem 4 11 1971r. nabył w drodze ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nieruchomość położoną w R. – B. , składającą się z działek o nr (...) o powierzchni łącznej 0,2263 ha, dla której Sąd Rejonowy w R. prowadził Księgę Wieczystą Tom (...) B. wykaz (...) , która utraciła moc prawną zgodnie z par. 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4.07.1986 r. oraz o stwierdzenie, że H. W. , z dniem 4 listopada 1971 r. nabył w drodze ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych 1/2 udziału należącego formalnie do L. W. w prawie własności nieruchomości położonej w R. - B. , składającej się z działek o nr (...) o powierzchni łącznej 2,3249 ha, dlaa której Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej prowadzi KW o nr (...) . W uzasadnieniu podał, iż L. W. był właścicielem nieruchomości, opisanej w pkt. 1 wniosku oraz posiadał 1/2 udziału w prawie własności nieruchomości opisanej w pkt. 2 wniosku. Po śmierci L. W. wnioskodawca objął przedmiotowe nieruchomości w samoistne posiadanie, które trwa do dziś. Na dzień 4 listopada 1971 roku H. W. był jedynym samoistnym posiadaczem przedmiotowych gruntów, które stanowiły gospodarstwo rolne i ponosił wszelkie opłaty od początku swojego posiadania. W 1960 roku H. W. otrzymał formalną umową darowizny 1/2 udziału własności w nieruchomości opisanej w pkt. 2 wniosku. Darowizna ta usankcjonowała istniejący stan faktyczny. Uczestnik postępowania S. T. w odpowiedzi na wniosek wskazał, iż w całości się z nim zgadza. Uczestnicy postępowania J. L. , J. N. , P. N. , K. N. , G. T.

(1), K. T. wnosili o jego oddalenie oraz o zasądzenie od wnioskodawcy zwrotu kosztów procesu. Uczestnicy zakwestionowali fakt zawarcia umowy darowizny między wnioskodawcą a L. W. . Wskazali, iż wnioskodawca nie jest posiadaczem samoistnym przedmiotowych nieruchomości. Podnosili, że wszyscy korzystali z nieruchomości. Sąd Rejonowy w Rudzie Śląskiej w postanowieniu z dnia 10 07 2015r. oddalił wniosek oraz orzekł o kosztach postępowania. W ustalonym stanie faktycznym, powołując się na regulacje art. 1 ustawy z dnia 26 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych , uznał, iż nie określa ona pojęcia posiadacza samoistnego i posiadacza zależnego. Zatem posiadanie samoistne ma taki zakres pojęciowy jak wynika z art. 336 k.c. i art. 337 k.c. W chwili wejścia w życie ustawy wnioskodawca był współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. W chwili śmierci L. W. w zakresie dziedziczenia obowiązywały przepisy (...) . Przywołując regulację § 1922, § 1924 i § 1931 (...) uznał, iż H. W. , A. W. , H. N. i G. T.

(2)byli współwłaścicielami przedmiotowych nieruchomości w takim zakresie w jakim właścicielem był L. W. - od 1943 roku. Sytuacja prawna przedmiotowych nieruchomości, na dzień 4 listopada 1971 roku była więc uregulowana. Nie ma przy tym znaczenia fakt, iż postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po L. W. nie zostało przeprowadzone, a następcy prawni nie ujawnili się w księgach wieczystych. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 520 § 2 k.p.c. Orzeczenie zaskarżył wnioskodawca H. W. , który wnosił o jego zmianę przez uwzględnienie wniosku w całości, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Zarzucał sprzeczność ustaleń faktycznych z treścią zebranego materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że gospodarstwem rolnym zajmował się wnioskodawca wraz z siostrami pomimo, iż z treści zeznań świadków wynika, że siostry, a także dzieci jedynie pomagały wnioskodawcy oraz przyjęciu, że siostry wnioskodawcy nie były od niego zależne, podczas gdy z treści zeznań świadków i stron w istocie wynika, że były. Ponadto zarzucił, że przy ferowaniu postanowienia naruszono przepisy prawa materialnego i procesowego, regulacje: - art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż ustawa ta nie może mieć zastosowania z uwagi na fakt, że sytuacja prawna przedmiotowych nieruchomości była uregulowana; - art. 233 k.p.c. przez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów; - art. 520 § 1 k.p.c. przez obciążenie wnioskodawcy kosztami wynagrodzenia pełnomocnika uczestników. W uzasadnieniu podniósł, iż art. 1 ust. 2 ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych daje możliwość stwierdzenia własności na rzecz samoistnego posiadacza niezależnie od tego w jaki sposób wszedł on w posiadanie nieruchomości. Ponadto w niniejszej sprawie należy się odwołać do stosunków panujących w ówczesnych latach, kiedy to rolę mogły uprawiać tylko osoby mające do tego stosowne kwalifikacje. To wnioskodawca opłacał podatek, zarządzał gospodarstwem, decydował o roli i o przeznaczeniu plonów z roli. Był uważany za właściciela. Uczestnicy postępowania J. L. , J. N. , P. N. , K. N. , G. T.

(1), K. T. domagali się oddalenia apelacji oraz zasądzenia na ich rzecz od wnioskodawcy zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podnosili m.in., iż wnioskodawca nie objął w posiadanie samoistne całości nieruchomości w 1971 r. albowiem zamieszkiwali tam wówczas także uczestnicy postępowania. W żaden sposób na podstawie zgromadzonego materiału nie można uznać wnioskodawcę za właściciela, który manifestował swoje posiadanie i wolę posiadania na zewnątrz. Wszystkie decyzje związane z działalnością i pracami w gospodarstwie podejmowane były po konsultacji z rodzeństwem wnioskodawcy. Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje : Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował wniosek i prawidłowo rozpoznał sprawę. Ustalenia faktyczne składające się na podstawę faktyczną orzeczenia mają podstawę w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, którego ocena jest logiczna, mieści się w granicach swobodnej oceny i Sąd odwoławczy ją podziela. Kwestionowane w apelacji ustalenia faktyczne zostały poczynione w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowody, w tym dowody z zeznań świadków ( J. Z. , S. H. , J. J. , B. C. , I. J. , J. N. , D. N. , J. L. , S. T. , P. N. , K. N. , M. W. , E. W. , świadka W. W. , A. A. , M. N. ). Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena ich wiarygodności jest logiczn. odpowiada zasadom doświadczenia życiowego i wbrew zarzutowi apelacji mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Podkreślić przy tym należy, że Sąd ferujący zaskarżone postanowienie miał bezpośrednią styczność z tymi osobami podczas składania przez nich zeznań, wobec czego Sąd odwoławczy może dokonaną przez niego ocenę ich wiarygodności podważyć tylko wówczas, gdy zawarte w tych zeznaniach informacje w sposób oczywisty są ze sobą czy z pozostałym materiałem sprawy sprzeczne, czy też nielogiczne, co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego w swym zasadniczym zarysie jest również prawidłowa. Źródłem dochodzonej przez wnioskodawców ochrony prawnej stanowi bowiem regulacja art. 1 ust. 2ustawy z dnia 28 10 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 27 poz. 250, z późniejszymi zmianami), zgodnie z którą rolnicy, którzy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy posiadają nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, stają się z mocy samego prawa właścicielami tych nieruchomości, chociażby nie zachodziły warunki określone w ust. 1, z tym że w przypadku uzyskania posiadanie w złej wierze, nabycie własności następuje tylko wtedy, gdy posiadanie trwało co najmniej przez lat dziesięć. W sprawie bezspornym, że wnioskodawca przed wejściem w życie powyższej ustawy pracował na spornych nieruchomości (ustawa weszła życie z dniem 4.11.1971r.) co stosownie do regulacji art., 339 k.c. rodzi domniemanie, iż był on jej posiadaczem samoistnym. Z poczynionych ustaleń wynika jednak, iż w okresie poprzedzającym wejście w życie powyższej ustawy na tych nieruchomościach pracowały także jego siostry G. T.

(2)z domu (...) i H. N. z domu (...) oraz członkowie ich rodzin, a w miarę posiadanych sił pomagała im w tych pracach także ich matka A. W. . Jakkolwiek udział wnioskodawcy w pracach polowy był największy (jako mężczyzna wykonywał większość ciężkich prac polowych), to w jego rodzinie nikogo nie uważano za wyłącznego właściciela spornych nieruchomości (uważano je za dobro wspólne), z uzyskiwanych z nich plonów korzystało całego rodzeństwo oraz ich matka, a podatki od nieruchomości były płacone z dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego. Z tej przyczyny przyjąć należy, iż oprócz skarżącego współposiadaczami samoistnymi spornych nieruchomości były jego siostry oraz ich matka, w zakresie w jakim odziedziczyły one po L. W. udziały w ich współwłasności. Dlatego faktyczny zakres współposiadania przez skarżącego tych nieruchomości ( corpus ) odpowiadał zakresowi wynikającemu z nabytych przez niego wcześniej udziałów w ich współwłasności w drodze dziedziczenia po L. W. oraz w wyniku zawartej przez niego umowy darowizny udziału we współwłasności i dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia, że czuł się on w pełni posiadaczem nieruchomości ( animus) . Dlatego - wbrew temu co zarzuca apelacja – nie nabył on z mocy przywołanej na wstępie regulacji prawnej ani własności ani też udziałów we współwłasności spornych nieruchomości. Ewentualne uwzględnienie wniosku pozbawiłoby uczestników postępowania przynależnych im udziałów we współwłasności spornych nieruchomości, stąd też – jak trafnie ocenił Sąd Rejonowy – interesy wnioskodawcy i uczestników postępowania były sprzeczne w rozumieniu regulacji art. 520 § 2 k.p.c. , co z jej mocy uprawniało Sąd do zasądzenia od skarżącego na rzecz uczestników postępowania zwrotu poniesionych przez niech kosztów postępowania. Znalazło to prawidłowe odzwierciedlenie w zaskarżonym orzeczeniu, przez co apelacja jest bezzasadna w rozumieniu regulacji art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. , co z mocy tej regulacji prowadziło do jej oddalenia. Reasumując zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i dlatego apelację wnioskodawcy jako bezzasadną oddalono na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. Sprostowania w części wstępnej zaskarżonego orzeczenia oznaczenia przedmiotu sprawy dokonano w oparciu o regulację art. 350 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulację art. 520 § 2 k.p.c. i § 12 ust. 1 pkt i § 7 pkt 1 , w zw. § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349) w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, biorąc pod uwagę, że z podanych powyżej względów również w postępowaniu odwoławczym interesy wnioskodawcy i uczestników postępowania były sprzeczne, co w połączeniu z oddaleniem apelacji skarżącego rodzi po jego stronie obowiązek zwrócenia uczestnikom postępowania poniesionych przez nich w tym postępowaniu kosztów zastępstwa przez fachowego pełnomocnika SSR (del.) Roman Troll SSO Leszek Dąbek SSO Gabriela Sobczyk