Sad powszechny, V U 1101/13

Sygn. akt V U 1101/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2013r. Sąd Okręgowy w Słupsku V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Barbara Odelska Protokolant: st. sekr. sądowy Beata Pezena po rozpoznaniu w dniu 30 września 2013r. w Słupsku na rozprawie sprawy z odwołania J. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 13 czerwca 2013 r., znak (...) o emeryturę I. oddala odwołanie II. zasądza od ubezpieczonego J. M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. kwotę 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania. UZASADNIENIE Ubezpieczony J. M. wniósł odwołanie od decyzji z dnia 13 czerwca 2013 roku, znak: (...) domagając się jej zmiany, poprzez przyznanie prawa do emerytury. W odwołaniu ubezpieczony domagał się zmiany decyzji i uwzględnienia do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu odbywania zasadniczej służby wojskowej, a także okresów pracy od 1 października 1970 roku do 28 kwietnia 1973 roku i od 12 maja 1975 roku do 30 września 1975 roku z tytułu zatrudnienia w Państwowym Ośrodku (...) w C. oraz okresu od 2 kwietnia do 10 lipca 1979 roku w Spółdzielni (...) . Pozwany organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od ubezpieczonego kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych podnosząc, że ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił łącznie 28 lat, 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych w tym 11 lat , 5 miesięcy i 24 dni okresów pracy w warunkach szczególnych . Z uwagi na brak piętnastoletniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych organ rentowy odmówił J. M. prawa do emerytury . Sąd ustalił, co następuje: Ubezpieczony J. M. , urodzony (...) , lat (...) , złożył w dniu 20 maja 2013 roku wniosek o emeryturę. Wraz z wnioskiem przedłożył zaświadczenia i świadectwa pracy, którymi udokumentował nie kwestionowany przez pozwany organ rentowy staż ubezpieczeniowy wynoszący łącznie 28 lat, 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym staż pracy w warunkach szczególnych 11 lat, 5 miesięcy i 24 dni. Ubezpieczony w chwili składania wniosku należał do OFE, lecz wniósł o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz budżetu państwa. dowód: akta emerytalne: wniosek k. 1-3, kwestionariusz k.4, karata przebiegu zatrudnienia k.31, zaskarżona decyzja k.30 Ubezpieczony J. M. w okresie od 1 października 1970 roku do 30 września 1975 roku był zatrudniony w Państwowym Ośrodku (...) w C. na stanowisku pomocnika elektromontera i kierowcy. Ubezpieczony posiada wykształcenie podstawowe, nie posiada uprawnień elektrycznych. W okresie od 28 kwietnia 1973 roku do 12 kwietnia 1975 roku ubezpieczony odbywał zasadnicza służbę wojskową. W okresie jej pełnienia ubezpieczony jeździł samochodem marki G. (...) , S. (...) . W okresie od 2 kwietnia do 10 lipca 1979 roku ubezpieczony pracował w Spółdzielni (...) w K. na stanowisku kierowcy. Dowód: akta emerytalne ZUS : świadectwo pracy k.9 , zaświadczenie (...) C. z dnia 21.03.2013 r. k.11,wyciąg z rozkazu dziennego dowódcy jednostki wojskowej w T. k.12-13, akta osobowe ubezpieczonego k.15, akta osobowe ubezpieczonego k.19, Praca ubezpieczonego w czasie zatrudnienia od 1 października 1970 roku do 28 kwietnia 1973 roku oraz od 12 maja 1975 roku do 30 września 1975 roku w Państwowym Ośrodku (...) w C. nie była pracą w warunkach szczególnych. Ubezpieczony według stanu na dzień 1 stycznia 1999 roku nie posiada ponad 15 letniego okres pracy w warunkach szczególnych. Dowód: j/w Sąd zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonego J. M. nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie było ustalenie uprawnień ubezpieczonego do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, na podstawie art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227) oraz przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 , poz. 43 ze zm.). Zgodnie z art.184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32,33,39 i 40, jeżeli w dniu wejścia ustawy osiągnęli: 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 W myśl ust. 2 art. 184 emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa . Okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 , to 25 lat w przypadku mężczyzny ( art. 27 pkt 2) . Wiek emerytalny wynika z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.), do którego odsyła art. 32 ust. 4 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dla mężczyzny jest to 60 lat. Wymagany okres zatrudnienia w warunkach szczególnych przewidziany w przepisach dotychczasowych, o którym mowa w art. 184 ust. 1, to okres 15 lat, o czym stanowi § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia. Bezsporne w niniejszej sprawie było, że ubezpieczony J. M. ma ukończone 60 lat, był członkiem OFE lecz złożył stosowny wniosek o przekazanie środków na rzecz budżetu państwa , posiada wymagany ponad 25 letni staż pracy liczony na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 01.01.1999 roku. Oznacza to, iż jedyną przesłanką jaką musiał ubezpieczony udowodnić w przedmiotowej sprawie była praca w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat według stanu na dzień 01.01.1999r. Zgodnie § 22 ust 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. Nr 237, poz. 1412 ) środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: 1) legitymacja ubezpieczeniowa; 2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Jednak w spornych przypadkach, uwzględnienie okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach następuje po ustaleniu rzeczywistego zakresu obowiązków oraz wykonywania bezpośrednio i stale, w pełnym wymiarze czasu pracy tego zatrudnienia. Zważyć przy tym należy, że w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe prowadzenie dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron nie podlega żadnym ograniczeniom. Według art. 473 § 1 kpc w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 KPC , sprawia, że każdy istotny fakt (np. taki, którego ustalenie jest niezbędne do przyznania ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury), może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (vide wyrok SN z 4 października 2007 r. I UK 111/07). Rodzaje prac ustala się na podstawie powołanego już wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , który w załączniku A w D. od I do XIV wymienia rodzaje prac, które są pracą w warunkach szczególnych. Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki. Przy czym dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. (wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010 roku, sygn. II UK 21/10, LEX nr 619638). Zatem decydującą rolę przy analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod jedną z pozycji wspomnianego załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pracami w szczególnych warunkach nie są bowiem wszelkie prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia pracownika czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w tymże rozporządzeniu. Przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia stanowi zresztą, że akt ten ma zastosowanie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4 - 15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do niego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 r., I UK 393/10). W załączniku A w dziale II w energetyce wymieniono prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. W tym miejscu należy odnieść się także do kwestii relacji zarządzeń resortowych, wydawanych przez poszczególnych ministrów, do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 218/09 (lex numer 590247) wskazał, że wykazy resortowe mają charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający. Taki wykaz resortowy ułatwia identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach - w szczególności, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do w/w rozporządzenia nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie w sferze dowodowej. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową . Sąd Okręgowy podziela powyższy pogląd Sądu Najwyższego. Na uwagę zasługuje więc okoliczność, że w wykazie B dziale II stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia nr 16 Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 31 marca 1988 roku w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach (Dz. Urz. (...) 2/88/poz.4) prace w energetyce wymienione są: w poz. 1 - Prace przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych: 1. elektromonter instalacji i urządzeń elektroenergetycznych 2. elektromonter linii napowietrznych niskich i średnich napięć 3. elektromonter linii napowietrznych wysokich napięć 4. elektromonter aparatury, automatyki i układów pomiarowych kodów i turbin 5. elektromonter instalacji elektrycznych przemysłowych 6. elektromonter obwodów wtórnych 7. elektromonter pomiarów i automatyki zabezpieczeniowej na wszystkich rodzajach napięć 8. elektromonter urządzeń rozdzielczych i stacyjnych 9. elektroenergetyk elektrowni cieplnych 10. elektroenergetyk pomiarów i zabezpieczeń 11. elektroenergetyk nastawni 12. monter urządzeń ciepłowniczych Właściwy minister określił zatem, co do których konkretne stanowisk pracy istnieje domniemanie, że praca na tych stanowiskach jest pracą wykonywaną w warunkach szczególnych. Skoro więc nie wszystkie nawet stanowiska pracy robotnicze przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych są uznawane za wykonywane w szczególnych warunkach to praca pomocnika elektromontera nie może zostać uznana za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, jako niewymieniona w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Zdaniem Sądu – brak wykształcenia i uprawnień do pracy na stanowisku elektromontera przeczy wykonywaniu przez ubezpieczonego czynności, które wykonywał elektromonter. O uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w cytowanych wyżej przepisach decyduje obiektywnie wykonanie pracy w szczególnych warunkach, czyli na enumeratywnie wymienionych stanowiskach a nie przekonanie pracownika, że sam charakter lub warunki pracy wystarczają do uznania jej za wykonywaną w szczególnych warunkach. W ocenie Sadu stanowiska pracy ubezpieczonego i czynności przez niego wykonywane nie można kwalifikować jako pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku wymienionym w Załączniku do Rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. Wykaz A Dział II „W energetyce” – prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Chybione jest także stanowisko ubezpieczonego, który domagał się uwzględnienia do okresów pracy w warunkach szczególnych okresu zasadniczej służby wojskowej. Okres czynnej służby wojskowej stanowi okres składkowy w myśl art. 6 ust.1 pkt 4 ustawy z dnia 17.12.1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . [ tekst jednolity. Dz. U z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zmianami]. Natomiast nie każdy okres składkowy jest jednocześnie okresem pracy w szczególnych warunkach. Po pierwsze, zasadnicza służba wojskowa jako praca w szczególnych warunkach nie jest wymieniona w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7.02.1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. W § 10 cytowanego aktu jest mowa jedynie o żołnierzach zawodowych, a takiej służby ubezpieczony nie pełnił. Z powyższego wynika, że bez szczególnych regulacji lub uwarunkowań okres zasadniczej służby wojskowej nie podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, od którego zależy prawo do wcześniejszej emerytury [por. wyrok SN z dnia 7.12.2010r. w sprawie I UK 203/10 LEX nr 786370] Po wtóre, do szczególnych uwarunkowania należy zaliczyć sytuację, w której pracownikowi wykonującemu pracę w szczególnych warunkach służba wojskowa przerywa zatrudnienie w szczególnych warunkach. Wówczas okres zasadniczej służby wojskowej podlega uwzględnieniu do okresów pracy w szczególnych warunkach. W tej kwestii należy odwołać się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2006 r. III UK 5/06. Zgodnie z przytoczonym orzeczeniem okres zasadniczej służby wojskowej odbytej w czasie trwania stosunku pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze zalicza się do stażu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym ( art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jeżeli pracownik w ustawowym terminie zgłosił swój powrót do tego zatrudnienia. Odwołujący jednak przed rozpoczęciem zasadniczej służby wojskowej, jak wynika z ustaleń nie pracował w warunkach szczególnych. W konsekwencji w ocenie Sądu ubezpieczony nie legitymuje się okresem zatrudnienia 15 lat pracy w szczególnych warunkach, bo nawet po zaliczeniu spornego okresu zatrudnienia od 1 października 1970 roku do 28 kwietnia 1973 roku, od 12 maja 1975 roku do 30 września 1975 roku i 2 kwietnia 1979 roku do 10 lipca 1979 roku w sumie łączny okres pracy w szczególnych warunkach wynosi 14 lat, 8 miesięcy i 2 dni. Z uwagi zatem na fakt, że uwzględnienie powyższych okresów nie mogłoby spowodować, że J. M. legitymowałby się co najmniej 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach w ocenie Sądu brak było potrzeby powoływania świadka A. J. na okoliczność, że pracował jeszcze w szczególnych warunkach w okresie czasu od 2 kwietnia 1979 roku do 10 lipca 1979 r. w Spółdzielni (...) w K. . Wobec powyższego na podstawie art. 217 § 2 k.p.c Sąd oddalił ten wniosek dowodowy. Podkreślić należy, że skorzystanie z możliwości przejścia na emeryturę przy obniżonym wieku jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dlatego wymagana jest ścisła interpretacja przepisów w tym zakresie, przy czym jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 grudnia 1997 r., II UKN 417/97 (OSNP 1998 r. nr 21, poz. 638) tylko praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze na stanowiskach wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. wykonywana stale i w pełnym wymiarze uzasadnia skorzystanie z uprawnienia do wcześniejszej emerytury. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd ustalił, że nie został zatem spełniony warunek przepracowania co najmniej 15 lat w szczególnych warunkach. Okresy wykonywania przez ubezpieczonego pracy w szczególnych warunkach, uznane przez ZUS łącznie wynoszą 11 lat, 5 miesięcy i 24 dni co oznacza, iż są znacznie niższe od wymaganego co najmniej 15-letniego okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Nie mogą więc uprawniać J. M. do emerytury w obniżonym wieku, przewidzianej w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych . Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 14 §1 k.p.c. , Sąd oddalił odwołanie ubezpieczonego, o czym orzeczono jak w punkcie I sentencji. O kosztach procesu – kosztach zastępstwa prawnego stron – Sąd orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc , oraz § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.)-punkt II sentencji.